MỘT THẮNG CẢNH

Ở ỒNG BẰNG CỬU LONG

AO B OM

TẠI TR VINH

 

 

bi của

L CẦN THƠ

(Houston, Texas, Hoa Kỳ)

 

Nước Việt chng ta trải di từ ải Nam Quan đến mũi C Mau đu đu cũng c thắng cảnh v nhiều truyền thuyết, truyện kể đng mến đng yu; tất cả đều ni ln cng sức của cha ng trong suốt qu trnh dựng nước v giữ nước, từng tấc đất ngọn rau qu hương đ thắm đậm bao nhiu mồ hi, nước mắt v mu xương m tiền nhn đổ ra để c được sự tồn tại của tổ quốc hm nay. Nhắc nhớ di tch nơi ny, thắng cảnh nơi khc, sinh hoạt lễ hội một địa phương no... l dịp để chng ta nhớ lại hnh ảnh nước Việt mến yu m mỗi ai trong cuộc sống nầy kh thể qun, bởi "người ta c thể tch bước rời khỏi qu hương, nhưng khng thể tch rời con tim khỏi qu hương được.

Với niệm đ, chng ti xin gởi đến bạn đọc chuyện kể về thắng cảnh hiếm c trong lng thị x Tr Vinh : AO B OM.

Ao B Om nằm trong địa phận ấp Ba Se, x Lương Ho, Tr Vinh. Từ thị x Tr Vinh theo hướng quốc lộ 53 về hướng Ty Nam chừng 5 cy số, đến cầu Bến C, rẽ vo con đường đất bn tay tri chừng 600 thước sẽ gặp một ci ao dạng hnh vung kh chuẩn, diện tch chừng 120 ngn mt vung, xung quanh l đồi ct chập chng v những cy dầu cao bng mt hữu tnh. Nơi đy vo những ngy lễ hội trong năm như Tết Nguyn n (01 thng 01 l), Tết nta (30 thng 8 l), lễ Ok Om Bok (15 thng 10 l) hay những lễ hội khc dập du những nam thanh nữ t, o quần đủ mu sắc ko nhau về vui chơi nhộn nhịp, gợi ln hnh ảnh yn ấm, thanh bnh trong cuộc sống. Nhưng th vị hơn l những ngy thường, du khch đến nơi đy sẽ cảm nhận bao điều th vị trước cảnh sắc hữu tnh. Buổi sng khi mặt trời hy cn ngi ngủ, sương hy cn lng đng mặt hồ phủ một lớp mờ ảo như hnh sương bng khi. Buổi trưa nh nắng rực sng toả xuống mặt ao lấp lnh chi chang như những tia sng bạc từ đy ao toả ln chiếu vo những tng cy rm bng. Buổi chiều, nắng xin qua kẽ l của những hng dầu cổ thụ chiếu trn mặt ao lấp lnh những gợn sng hữu tnh. V buổi tối, dưới nh trăng non thơ mộng, bng l rung rung trn vai những đi tnh nhn sẽ sng dạo bước tạo cho du khch một niềm bng khung kh tả. Nếu du khch đi c đi, buổi trưa m ả, gi lay những chiếc l r ro mời bạn hy bch bộ trn những con đường nhấp nh xung quanh mặt ao, len lỏi qua hng ngn gốc cy dầu m theo thời gian, dưới tc động xm thực của gi mưa, đất ct tri đi để trơ lại những gốc rễ cy cao qu đầu người, tạo ra những hnh th kỳ dị, thật mỹ thuật, thật độc đo. Xen lẫn vo đ như ẩn như hiện l những cổ thp, mi cha ru phong của người Khmer. Thấm mệt, nước dưới ao lun lun trong vắt, sạch sẽ, mời bạn hy khot nước rửa mặt. Xong, ngả lưng trn bi cỏ non, gối đầu bn những chiếc l kh nhn cc cnh hoa dầu xoay tt mỗi khi c ln gi nhẹ thoảng qua, lng bnh tm nghe tiếng lu lo, ru rt của cc loi chim đang ẩn mnh trong tn l đua nhau nhả nhạc gọi mời.

Từ thị x Tr Vinh, chỉ vượt vi cy số đường để đến khu vực ao, trong đi pht du khch c thể trt bỏ mọi lo toan của cuộc sống thường ngy để thật sự sống với thắng cảnh thin nhin, vui cng cy cỏ chim mung để nghe lng thanh thản, nhẹ nhng. Nếu du khch thch hoi cổ, xin mời hy ngồi lại nghe tiếng r ro của hng cy v tiếng lao xao của nước mặt ao kể lại những truyền thuyết về mnh. Chuyện kể rằng:

Ngy xưa... xưa lắm, khi con người đặt chn đến đy th ao đ c rồi. Mỗi năm cứ đến sa mưa l khắp ao v cc cnh đồng ln cận mọc ln một loi rau, thơm như ng v v cng xanh tốt - nn gọi l ng om. Từ đ tn Ao Ng Om ra đời. Dần dần biến m thnh Ao B Om.

Giai thoại nầy tm thấy trong địa ch tỉnh Tr Vinh ghi: "Cc cnh đồng Nguyệt Ho, Lương Ho mọc đầy rau ng om. B xứ ny nổi tiếng trn thị trường v ăn ton rau ng om nn thịt rất thơm, ngon" (ịa ch tỉnh Vĩnh Bnh - Cao Tấn Hạp chủ bin - bản in typo 1973, trang 26). Lại nữa, mi đến những năm 1976, 1977 rau ng om vẫn cn đầy cnh đồng từ sn bay Tr Vinh đổ ln Lương Ho vo mỗi độ sa mưa. Chỉ gần đy, khi người dn trong vng mỗi năm lm tới hai ba ma la th cy rau om mới bị diệt!

Lại c chuyện kể rằng:

Ngy xưa... xưa lắm, những người dn Khmer khng chịu nổi cảnh nội chiến lin tục, do anh em trong hong tộc tranh ginh quyền lực, dắt du nhau, men theo dng Mekong đến đất ny, lnh xa vng uy lực của hong triều Chn Lạp. ất mới, cuộc sống mới nn một số người trong thế hệ cư dn Khmer ban đầu ấy nẩy ra định đổi thay phong tục tập qun. Những người đn ng chối bỏ trch nhiệm "đi cưới vợỢ (km theo l phải chịu ton bộ chi ph cưới hỏi) m tập tục ngn đời của dn tộc đ quy định. Tất nhin cnh đn b phản đối mạnh. Cu chuyện kh ng ngũ ny dần dần đi đến một giao ước. ể ổn định sinh hoạt trn vng đất mới, vấn đề đầu tin được đặt ra l nước. V vậy, tất cả đn ng, đn b trong phum được chia thnh hai phe, trong một đm đo hai ci ao lớn. ến sng, ao no lớn hơn, su hơn, chứa được nhiều nước hơn th bn ấy thắng cuộc v pha bn kia phải đi cưới bn ny. Cnh đn b, do B Om chỉ huy, biết mnh sức yếu, ra sức miệt mi lm việc. Ngược lại, cnh đn ng cậy khoẻ, đầu hm cứ lo ăn nhậu, ma ht rồi ngả lưng ra ngủ vi. ến nửa đm, B Om cho đốt một ci lồng đn rồi treo ln cy cao. Cnh đn ng sực tỉnh cứ ngỡ sao mai đ qu đỉnh đầu, theo đng giao ước, bỏ dở cng việc, mắt nhắm mắt mở lục tục ko nhau về. Sng ra, ao của cnh đn b, to lớn, vung vức, đầy nước. Cn ao của cnh đn ng th nng choẹt. Thậm ch người ta cũng khng cần nhớ đến tn người đn ng chỉ huy nữa, m nhất nhất cứ l Ao B Om. Nhờ đ, B Om v cnh nữ trong phum đ giữ lại được quyền được đn ng đi cưới cho cả dn tộc Khmer Nam Việt đến nay.

Tất nhin, vẫn cn nhiều truyền thuyết khc, nhiều huyền thoại khc c thể cn hay hơn, hấp dẫn hơn, nhưng đ l truyền thuyết, l huyền thoại, l truyện kể của dn gian qua bao nhiu đời, chắc hẳn khng c sch vở no khẳng định đng sai. Nhưng truyền thuyết vừa kể vẫn cn để lại một chứng tch l, hằng năm cứ đến lễ Ok Om Bok cư dn Khmer quanh vng ko về đy ma ht, vui chơi v thả đn lồng để nhắc nhở nhn vật B Om với lng knh trọng trong tm tưởng mọi người... V, ai ai cũng hnh diện với qu hương mnh c một thắng cảnh thu ht nhiều du khch khi c dịp qua đy:

Biển Ba ộng nước xanh ct trắng

Ao B Om thắng cảnh miền Ty

Xin mời du khch về đy

Gh thăm cho biết cảnh ny thần tin.

Bốn cu thơ trn khng r tc giả l ai, chỉ biết rằng n đ được phổ biến trong dn gian cch nay kh lu v mặc nhin trở thnh ca dao của địa phương. Những cu ca dao nầy trước năm 1975 cn được kẻ chữ to, cc pa-n dựng trn bến xe khch Tr Vinh, bn dốc cầu Long Bnh, hai nt đầu của tuyến đường đến biển Ba ộng.

Tr Vinh c hai thắng cảnh: Ao B Om l một, Biển Ba ộng l hai. ể bạn đọc hnh dung được thắng cảnh thứ hai, ti xin lược qua đi nt về địa danh nầy: Truy nguyn trong "Gia ịnh thnh thng ch" của Trịnh Hoi ức, đ m tả về c lao Ba ộng: "C lao Ba ộng di bốn dặm, c dn cư ở đấy, đều trồng thuốc l, khoai lang v lm nghề chi lưới, cy cối xanh tốt". ịa bạ Nam Kỳ năm 1836 thời Minh Mạng cũng c ghi: "Tam ộng xứ" (xứ Ba ộng) thuộc tổng Vĩnh Trị, huyện Tr Vinh, phủ Lạc Ho".

Xứ Ba ộng xưa l một vng rộng lớn bao gồm nhiều thn, lng ở vng ven biển. Sau nầy qua nhiều lần phn bố lại địa giới hnh chnh, ranh hạn c thay đổi. Vo thời Php thuộc, sau đợt sp nhập lng tổng năm 1927, Ba ộng thuộc lng Trường Lộc, tổng Vĩnh Trị, quận Cầu Ngang. Năm 1953, thực dn Php chia tỉnh Tr Vinh thnh 7 quận, trong đ c quận Ba ộng. Quận Ba ộng lc bấy giờ được tch ra từ quận Cầu Ngang v tồn tại đến năm 1956. Sau năm 1956, Ba ộng thuộc x Hiệp Thạnh, quận Long Ton. Hiện nay, dưới chế độ cộng sản, Ba ộng chỉ l tn một ấp nằm ở trung tm x Trường Long Ho, thuộc huyện Duyn Hải. Ấp Ba ộng cch biển Ba ộng hơn 3 km. Trong một dịp khc, ti sẽ c dịp tham khảo v giới thiệu thm về thắng cảnh nầy cng bạn đọc, cũng như tnh cảm m bạn ti, anh ặng Tấn ức đ nghe cc cụ kể nhiều mẩu chuyện l th: Chuyện bẫy heo rừng, chuyện đi c khu rồi sang chuyện "Gia Long tẩu quốc" - nhắc lc Nguyễn nh khi bị Ty Sơn truy n đ c một thời gian di lưu tr ở vng biển Ba ộng. C những tn đất, tn thức ăn ở đy lin quan đến cuộc bn đo của Nguyễn nh. "Giồng Giếng" l chỗ Nguyễn nh cắm gươm vi hong thin hậu thổ để xin đo giếng lấy nước ngọt nui qun. Nước mắm rươi, thức ăn dn d của vng biển nầy được gọi l "nước mắm ngự" v sau khi ln ngi, Nguyễn nh đ dng n lm "ngự thiện". Chuyện kể về anh hng dn tộc Nguyễn Xun Phụng v on Cng Bửu tập họp nghĩa qun ở Hiệp Thạnh vo năm 1874, L Tấn Kế v Trần Bnh nổi dậy ở Ba ộng vo năm 1875 v.v...; v anh cũng từng viết "m Ba ộng thật xao động lạ thường. Chuyện xưa chuyện cũ nay chập chờn trong giấc ngủ. Tiếng gi rt di trn động ct. m vang con sng vỗ bờ. Ti mường tượng biển Ba ộng đang dng ln dạt do trong cơn mơ tm mu hoa muống biển".

 

L CẦN THƠ

(Trch QU HƯƠNG XA MI NGT NGN,

tc giả tự xuất bản năm 2000 tại Hoa Kỳ)