VÀO MÙA

truyện

LÊ CẦN THƠ

(Houston Texas Hoa Kỳ)

 

Tư Phong bưng ly "ực" một cái đúng ngay chỗ “chệt đẽo” rồi ch́a thẳng phần c̣n lại cho Hai Phước. Anh đưa bàn tay lau nhanh miệng và khà một tiếng thật dài.

- Đợt nầy "đá bổng, đá bỏ” nghe Phước!

- Sao kỳ vậy anh Tư?

- Tại "khoái" mầy, được không?

- Hoan hô anh Tư...

Bàn tiệc cả thảy bảy người, ngồi quanh chiếc bàn kê giữa nhà Chín Khá càng lúc càng xôm lên. Trên bàn bề bộn chén dĩa nhưng thức ăn gần cạn. Chị Chín Khá mới đem thêm một dĩa gỏi có đầu gị cánh cẳng mà chồng chị trước khi bắt đầu bữa tiệc đă căn dặn “để dành sau chót". Ánh đèn măng-sông sáng trưng treo giữa nhà, toả qua mặt cáo đan thành nhiều ô vuông ngoài khoảng sân rộng làm chỗ phơi lúa. Tiệc kéo dài từ lúc trời chưa nhá nhem tối, bây giờ đă chín mười giờ đêm. Cả xóm yên ngủ mà nhà Chín Khá c̣n ồn ào, ŕnh rang. Ban đầu giao ước mỗi người làm "chủ xị" một ṿng, nếu ai rót rượu và mời sai sẽ bị phạt uống gấp đôi. Về sau đă phá lệ, Hai Phước đề nghị anh Tư Phong làm "chủ xị" luôn. Cả bàn đồng ư, nhưng thay v́ phạt hai ly "xây chừng", anh em đề nghị “không cho uống” ly nào. "Rượu giờ nầy quư lắm, phạt như vậy phí phạm". Một ư kiến cho là hay nên tất cả lại đồng ư. Từ khi nhận lấy chai rượu, Tư Phong cũng phá lệ là không rót theo ṿng tua. Mà đưa “xom lươn”, muốn đưa ai cũng được, miễn giáp ṿng th́ thôi. Nhưng anh cũng đề nghị, ngoài việc uống xoay ṿng, ai có cần "đá ngang” với ai th́ có quyền mượn ly để làm, anh sẵn sàng rót rượu. Nhờ ư kiến đó mà bàn tiệc mỗi lúc một vui lên. Đi đứt ba chai đế để trên góc bàn thờ, anh em định “dứt điểm” th́ nghỉ, nhưng Chín Khá chệnh choạng đứng dậy:

- Kính thưa quư vị... tui tŕnh, tui xin lấy nước trong ḿnh... đem ra!

Anh em vỗ tay đồng ư. Thay v́ Chín Khá bước ra sân để đi tiểu, anh lại lọ mọ vào buồng. Một chút sau trở ra, tay cầm can mũ cỡ bốn lít, đưa cao:

- Kính thưa quư vị... tui tŕnh, tui xin rót nước trong b́nh vô chai!

Mọi người ngạc nhiên. Không hiểu Chín Khá chắt mót ở đâu mà có được cả can rượu đầy như vậy, kể từ khi có lệnh hạn chế nhậu nhẹt trong bà con "tập đoàn"? Bữa tiệc hôm nay, anh em đă chạy đôn chạy đáo khắp nơi cũng chỉ t́m được có ba chai, vậy mà...

- Bộ định “tự sát” luôn sao mấy cha? Bấy nhiêu đây là đă quá rồi, uống nữa làm sao nổi?

Ba Tân vừa nói vừa giằng lấy can rượu từ tay Chín Khá. Tư Phong lưỡng lự một chút, đứng lên kéo can rượu về ḿnh, tay c̣n lại vỗ vai Chín Khá:

- Để "chủ xị" giải quyết. Yêu cầu tất cả im lặng...

Rồi không đợi ai lên tiếng, Tư Phong nói một hơi: "Ḿnh có bảy người, mỗi người uống thêm một "chệt đẽo” nữa thôi rồi nghỉ. Số c̣n lại, ḿnh gởi Chị Chín "ngâm thuốc nhức mỏi" để dành có ai bị trặt chân trặt tay mà cần tới th́ ḿnh cho. Hôm nay uống như vậy cũng đủ rồi. Say sưa không nên đâu. Đă khuya khoắt lắm, c̣n giải tán về ngủ, ngày mai lo vụ đất cát nữa...”.

- Phản đối anh Tư. Tui... tui là chủ nhà, bây giờ... tui có quyền. Làm hết cái nầy rồi nghỉ!

Nhưng ư kiến của chủ nhà không được anh em đồng ư. Bữa tiệc phải chấm dứt theo đề nghị của Tư Phong. Chị Chín châm đầy b́nh nước trà nóng, đem ra cho các anh uống, với dĩa bánh men để trên bàn thờ từ lúc cúng đến giờ bị hơi gió mềm xèo. Uống chưa hết b́nh trà, anh em lần lượt ra về. Tư Phong và Hai Phước c̣n ở lại với Chín Khá. Phải nói Tư Phong và Hai Phước hôm nay uống nhiều rượu nhưng vẫn c̣n tỉnh. Chín Khá hơi "ba cườm" nhưng vẫn ngồi tiếp khách đàng hoàng:

- Hồi năy, Sáu Ri có đề cập đến phần đất của Năm Đỗ chưa chịu vào "tập đoàn", anh Tư thấy thế nào?

- T́nh h́nh phức tạp lắm chớ không dễ dàng giải quyết đâu. Làm ǵ cũng phải có t́nh có lư... Biết rằng Năm Đỗ có dựa hơi, có ỷ lại sự quen thân với vài cán bộ chức quyền bên trên, thêm vào đó... gia đ́nh anh ta cũng "có công với cách mạng". Đụng vào chưa biết ra sao?

Chín Khá gật gật đầu rồi buông chuỗi thở dài. Hai Phước hớp một ngụm nước thấm giọng:

- Theo tôi, những lư do đó không thể chấp nhận được. Anh “có công với cách mạng”, anh có thân quen với cán bộ cấp cao hơn... th́ anh cần phải gương mẫu chấp hành tốt "chính sách" hơn người khác mới phải. Đă hai mùa rồi, bà c̣n xúm nhau lại để lo cho tập đoàn th́ gia đ́nh anh ấy vẫn đứng bên ngoài. Bà con có than phiền, có so đo... Là kế toán tập đoàn, tôi thấy khó xử quá. Hồi c̣n chiến tranh, bà con tứ tán, ai muốn làm ǵ th́ làm. Ngày nay lịnh chánh quyền phải theo kiểu cách của miền Bắc hợp tác làm ăn sẽ có nhiều thuận lợi cho nông dân, chúng ta chưa đồng ḷng th́ kẹt lắm. Anh Sáu Ri nói phải. Phần đất của Năm Đỗ nằm trong khu quy hoạch thí điểm của tập đoàn th́ không thể để ảnh đứng ngoài lề được. Việc cày ải, việc thủy lợi, bơm, xả nước để ổn định mặt bằng đất ruộng có hệ thống với nhau. C̣n phân bón, thuốc trừ sâu, giống lúa... Nói chung, ảnh không thể làm riêng được.

- Việc đó ai cũng biết. Chúng ta sẽ cố gắng thuyết phục xem anh ấy có thay đổi ư định không? Tư Phong ôn tồn góp ư.

Dù nói mạnh như vậy, nhưng Hai Phước thấy có chút ǵ ray rứt trong ḷng. Chẳng qua là chuyện giữa anh với Bảy Lầu, con gái của Năm Đỗ. Hai người có ư thương nhau nhưng chưa đi đến việc cưới xin v́ Bảy Lầu c̣n đang mang tang mẹ ba năm. Theo tập quán ông bà, thời gian mang tang cha mẹ, con cái không được cưới gả. Hai Phước biết vậy nên không dám tiến tới gia đ́nh Năm Đỗ để dạm hỏi. Anh chờ khi Bảy Lầu xả tang, sẽ nhờ cha mẹ đến xin hỏi cưới cho anh. Bảy Lầu cũng thương Hai Phước, nhưng cô không nghĩ rằng Hai Phước sẽ cưới ḿnh. Theo cô, Hai Phước lớn hơn cô tới mười tuổi, và trước kia anh là Trung Sĩ trong chế độ miền Nam chưa chắc ba cô bằng ḷng. Nhưng cô vẫn thấy thương, v́ Hai Phưóc rất hiền, có tác phong đạo đức, làm việc giỏi giắn, siêng năng; nhất là cô chưa bao giờ nghe ai than phiền hoặc có điều tiếng ǵ xấu đối với anh.

Từ khi địa phương nhận lệnh phải theo vào hợp tác làm ăn dưới dạng tập đoàn - một cách làm quá mới mẻ mà trước đây ở đồng ruộng nơi nầy không có, chỉ có vạn vần công đổi công từ thời cha ông truyền lại, Bảy Lầu dường như có mặc cảm với Hai Phước, v́ ba cô không chịu vào, trong khi bà con trong ấp ai cũng vô hợp tác để tránh bị xem là chống lại chủ trương nhà nước. Hai Phước được bà con bầu làm kế toán bởi anh có tŕnh độ văn hoá, biết làm toán cộng trừ nhân chia giỏi... Khi nghe tin Hai Phước nhận chức kế toán tập đoàn th́ Năm Đỗ đă có cái nh́n hơi lệch về Hai Phước. Năm Đỗ có ư không muốn con gái ḿnh giao du thân thiện với Hai Phước. Có một lần ông nói với bạn bè: "Ôi, thằng nầy muốn lập công, lấy điểm. Trước sau ǵ th́ cũng là "ngụy", làm sao xoá được cái lư lịch không trong sạch đó!”.

Về tuổi tác, Năm Đỗ chỉ hơn Hai Phước một con giáp. Hai Phước đă quen gọi Năm Đỗ bằng anh, gọi từ hồi Bảy Lầu c̣n bé tí tẹo... nên bây giờ dù muốn làm "con rể" Năm Đỗ, Hai Phước cũng chưa có dịp đổi lại cách xưng hô. Mà chắc ǵ đổi cách xưng hô th́ cưới được vợ đâu? Thật t́nh th́ Bảy Lầu là con gái lớn của Năm Đỗ, nhưng nghe nói hồi mới sinh ra khó nuôi sao đó, mới cho người cô nhận nuôi đỡ đầu. Cô có mấy người con “xấu háy” nuôi không được, khi nhận Lầu, cô tính ra là thứ Bảy, nên tên Bảy Lầu được gắn liền từ đó. Bảy Lầu có sắc vóc điềm đạm, nước da ngâm màu bánh mật nhưng khuôn mặt thật có duyên. Năm nay Lầu mười chín tuổi. Cái tuổi mà người con gái cho là thần tiên nhứt trong đời: Có vui, có buồn, có xao xuyến, bâng khuâng...; cũng có giận hờn, mơ mộng. Bảy Lầu theo vai vế xóm giềng, cô gọi Hai Phước bằng chú. Cũng do cách gọi đó mà ở những nơi đám tiệc, khi có mặt cô và Hai Phước, có người vui miệng nói "đừng gọi anh bằng chú”, ngầm ư trêu chọc cả hai người. Bảy Lầu có khi gọi Hai Phước bằng "chú", có khi lại gọi bằng "anh"... Cách xưng hô đó đă là động cơ tốt cho Hai Phước đi đến ư nghĩ “yêu" Lầu. T́nh yêu chớm nở khi Lầu tṛn tuổi mười bảy - nói đúng hơn là t́nh yêu đơn phương của Hai Phước dành cho Lầu. Bảy Lầu có "cảm t́nh" với Hai Phước chớ chưa thể nói là yêu, v́ chính cô gái cũng chưa xác nhận được đúng nghĩa của chữ “yêu" trong cuộc sống của ḿnh... Cuộc sống t́nh cảm mới nhen nhúm trong ḷng th́ Lầu phải chịu tang mẹ. Hai Phước như bị hụt hẫng đi một khoảng trống sau khi vợ Năm Đỗ chết. Hôm đưa đám vợ Năm Đỗ, nh́n dáng Lầu thiểu năo trong bộ đồ tang, Hai Phước nghe ḷng nao nao. Anh đă t́m cách thố lộ với Lầu. Cô gái sụt sùi khóc mà không nói được câu ǵ - Cô cũng không có ư phản đối - Hai Phước nói “Anh sẽ chờ đợi sau ngày măn tang...", Bảy Lầu trả lời lí nhí "Nếu ba chịu...", rồi cô chạy đi. Từ đó, hai Phước yên tâm là Bảy Lầu đă ngầm hứa hẹn với ḿnh rồi.

Sau khi vợ Năm Đỗ chết, ngay mùa ruộng năm đó địa phương anh đă theo lệnh phải quy hoạch đất đai để vào tập đoàn như bà con nông dân miền Bắc. Năm Đỗ không đồng ư ngay từ buổi họp đầu tiên. Anh viện dẫn lư do, là đất không bao nhiêu mà cũng là đất hương hoả lâu đời, không thể hợp tác chia manh mún được. Hơn nữa, dù gia đ́nh chỉ c̣n hai lao động chánh và ba lao động phụ, nhưng cũng thừa khả năng để canh tác hai mẫu ruộng. Hai Phước được bầu làm kế toán tập đoàn... và có trách nhiệm thường xuyên vận động Năm Đỗ cùng vô tập đoàn. Năm đầu tiên không kết quả. Sang mùa lúa thứ hai, Hai Phước bám sát theo Năm Đỗ. Mùa nầy anh Năm Đỗ trong một buổi chiều nhàn rỗi, đă trả lời thẳng với Hai Phước:

- Nói mầy đừng giận, tao dứt khoát không vào tập đoàn tập thể ǵ hết, bao nhiêu công lao của tao đóng góp cho cách mạng, làm sao mầy hiểu được... Khi tao làm th́ mầy là "ngụy". Dù bây giờ người ta tin tưởng giao cho mầy làm kế toán nầy nọ... nhưng liệu mầy có che giấu cái đuôi ḷng tḥng của mầy không? Tao cấm không cho mầy dạy khôn tao!

Như bị tát nước lạnh vào mặt, Hai Phước không ngờ Năm Đỗ lại quá nghiêm khắc, đố lỵ cái lư lịch của ḿnh như vậy. Đành rằng trước kia anh có tham gia trong quân đội Sài G̣n, nhưng đă hơn mười năm rồi, thời gian dài như vậy cũng chưa đủ để đánh giá một con người trong lao động sản xuất hay sao? Bà con trong ấp, chưa nghe ai nhắc nhở đề cập đến quá khứ của anh, kể cả Ba Tân là cán bộ tập kết trở về, trong khi Năm Đỗ lại thẳng thừng như vậy?

- ... C̣n việc nầy nữa. Nghe nói mầy thương con Lầu, tao không cấm cản ǵ mầy, nhưng... tao không thể gả con gái cho ai có cái "đuôi ḷng tḥng" được. Đừng để tao ngăn cấm, nghe không?

Hai Phước ngồi như pho tượng, không trả lời chống chế được câu nào. Anh không ngờ cuộc diện lại ngă ngũ thật quái ác như vậy. Ngoài trời sắp đổ cơn mưa. Đám mây đen như xuống thấp. Luồng gió lạnh thoảng qua. Hai Phước nghe tiếng sấm ầm ầm kéo theo chớp loé bên kia sông. Thấy năm Đỗ đang cơn giận, anh đứng lên chào rồi bước ra sân đi thẳng về trạm bơm của tập đoàn. Khi tới con lộ, Hai Phước nh́n lại. Anh bắt gặp bảy Lầu ngồi gục mặt bên vách nhà. Có lẽ cô đă nghe rơ những lời đay nghiến của Năm Đỗ?

Trạm bơm của tập đoàn cất trên vuông đất tại vàm mương kinh. Nó là cái cḥi lá mười hai thước vuông đất, bên trong đặt chiếc máy bơm nước nhưng từ lâu không sử dụng v́ thiếu nhiên liệu. Bên cạnh đó, chiếc máy cày sơn đỏ đă tháo dàn chăo, được đậy lên bằng tấm cao su. Giờ nầy tại trạm bơm không có ai. Thường th́ buổi tối mới có chia người đến ngủ và giữ. Hai Phước buồn bă bước vào ngă lưng trên chiếc chơng tre. Chỉ trong buổi chiều mà anh cùng lúc bị hai cái thất bại: việc chung và việc riêng. Bây giờ th́ Hai Phước lại trách Tư Phong. Tại sao anh lại giao cho ḿnh việc "bám sát" và thuyết phục Năm Đỗ, trong khi Năm Đỗ có ư nể nang Tư Phong nhiều hơn. Buổi họp tập đoàn tuần rồi đề ra việc sử dụng “sức kéo” để cày ải toàn cánh đồng của tập đoàn. Nhiều ư kiến khiếu nại việc hai mẫu đất của Năm Đỗ nằm chắn ngang, làm trở ngại cho đường cày; nhất là bờ mương bao ngạn quanh đất anh. Bờ mương nầy cũng gây trở ngại cho việc bơm nước vào ruộng chung của tập đoàn. Hơn nữa ngày giờ bước vào mùa vụ gần kề, anh Năm Đỗ làm riêng lẻ sẽ gây ảnh hưởng không thuận lợi cho bà con trong ấp. Hai Phước suy nghĩ miên man. Giá như anh Năm Đỗ chịu cùng bà con hợp tác làm ăn th́ mối dây liên hệ giữa Hai Phước với anh chắc không đến nỗi căng thẳng như thế nầy. Cái dấu ấn sâu đậm về Hai Phước có “cái đuôi ḷng tḥng" sao mà chua cay, nghiệt ngă quá! Hay là... tại hai năm nay ḿnh làm kế toán tập đoàn đă trở thành cái gai đối với Năm Đỗ, khiến anh quyết ḷng đứng bên ngoài? Ranh giới nghĩa t́nh giữa Năm Đỗ và Hai Phước hụt hẫng đến trầm trọng như lời nói thẳng vừa rồi, cứ măi kéo dài đến bao giờ?

Cơn mưa ập đến. Nước xối xả trút xuống mái lá. Từng đợt gió hắt qua, nước mưa lất phất bay vào chiếc chơng tre, Hai Phước nghe lạnh. Sau trận mưa nầy, ngày mai đất mềm, chiếc máy cày mặc sức xới tung khắp cánh đồng ấp Trường Thuận. Bà con trong ấp đă bắt đầu vào mùa vụ rồi đây. Mấy hôm nay trông mưa như trông nước uống khi cơn khát kéo dài. Nghe nói anh Năm Đỗ chưa mướn được trâu để cày phần đất ḿnh, bởi đôi trâu của Bảy Vạn ở cách xa hai cánh đồng, mà phải đưa qua để cày hai mẫu đất, ông ta không chịu đi. Nếu chấp nhận giá gấp đôi, gấp ba th́ ông ta mới đưa trâu sang, nhưng phải cày thả chớ không trục. "Đối đế th́ phát cỏ rồi cấy như hồi xưa, nhằm nḥ ǵ!". Năm Đỗ đă nói như vậy với con gái ḿnh. Bảy Lầu có ư muốn ba ḿnh vào tập đoàn, mà không biết nói sao để ông xiêu ḷng. Tính Năm Đỗ cứng rắn như vậy, th́ việc "Tao không thể gả con gái..." chắc c̣n cứng rắn hơn nhiều. Bất chấp cái lạnh, Hai Phước nằm co lại, suy nghĩ mông lung... rồi để mặc cho giấc ngủ cứ đến với ḿnh.

Trong cơn mơ chập chờn, Hai Phước thấy chiếc máy cày sơn đỏ được thằng Liêm gắn dàn chăo, chạy băng băng trên cánh đồng ấp Trường Thuận. Sau cơn mưa, đất như mềm nhũn ra. Lưỡi cày lướt qua đâu, mặt đất xốp tơi bật lên, cỏ ngă ngang rồi bị chôn vùi xuống dưới. Thằng Liêm lái máy cày rất khéo, nó chặt góc "hết sẩy", không bị cù sót một xẻo đất nào. Nó thả dàn cày luôn hai mẫu đất của Năm Đỗ. Bảy Lầu đứng bên ranh đất khóc mùi mẫn. Khóc v́ xúc động. Khóc v́ thấy ba cô đă thay đổi, không ra đồng ngăn cản mà ngồi trong nhà uống trà, nói chuyện vui vẻ với bà con, với anh Tư Phong. Hai Phước bước lại an ủi Bảy Lầu. Anh dùng những lời lẽ dịu ngọt để cho Lầu nguôi đi cơn xúc động đang dâng tràn, và anh cũng gợi lại chuyện t́nh của hai người. Bảy Lầu ngồi xuống bên cạnh Hai Phước. Cô bảo: "Ba em biết được chuyện ḿnh. Bây giờ ba không ngăn cản. Ba bảo anh coi ngày lành tháng tốt, nhờ người mối mai sang, ba sẽ chấp thuận. Ba nói, anh không được gọi ổng bằng “anh” nữa, phải gọi bằng “ba” cho quen”. “Chưa có lễ ǵ chánh thức, kêu ẩu vậy "ba" nổi quạu "nện" cho một trận, không chừng mất vợ cũng nên!". "Không có đâu. Ba thương anh chớ không giận hờn ǵ đâu. Ba nói, anh làm ăn giỏi giắn, siêng năng, cả tập đoàn ai cũng mến th́ làm sao ba ghét cho được?”. Thằng Liêm sau mỗi ṿng quay, nó chạy ngang hai người đang ngồi, đưa tay vẫy vẫy... Thằng thiệt vô tư và vui tính. Nó cứ xúi Hai Phước "Sớm làm đám cưới đi cha nội, để bà con tập đoàn trong ấp có thêm chức "bà phó kế toán" chớ!". Bởi vậy khi thấy hai người ngồi bên nhau có vẻ t́nh tứ, nó cứ t́m cách tăng tốc độ để ṿng cày nhanh hơn, sớm vượt qua chỗ hai người rồi vẫy tay, rồi cười nói huyên thiên. "Bảo đảm đất của “ba vợ” ông năm nay trúng, trúng lắm... không chừng ổng giao khoán cho ông luôn đó!”. Tiếng máy cày x́nh xịch, x́nh xịch..., lúc lớn, lúc nhỏ tạo cho cánh đồng sáng nay có âm vang rộn ràng, hưng phấn kỳ lạ. Nắng như mát dịu hơn. Gió như phe phẩy lướt qua từng chập. Bỗng... thằng Liêm rú lên một tiếng. Chiếc máy cày chao qua, chao lại rồi chúi đầu xuống mương ranh. Một tiếng nổ khủng khiếp phát ra phía sau máy cày. Thằng Liêm gục trên tay lái. Bảy Lầu vụt đứng lên rồi lảo đảo chạy về hướng phát ra tiếng nổ. Hai Phước thấy trước mắt ḿnh bị nhoà đi... nhoà đến độ không c̣n trông thấy ǵ nữa. Anh phát la lên. Nhưng tiếng la bị tắt nghẽn bởi có cái ǵ đề nặng lên ngực anh, đau nhói, trong khi tay chân tê cứng không c̣n cử động được...

Sau một hồi ú ớ, cựa quậy, Hai Phước mới mở mắt ra được. Anh chợt nhớ ḿnh đang nằm ở trạm bơm. Giờ nầy đă hết mưa. Trời tối đen như mực. Anh ngồi bật dậy. Có tiếng động phía máy cày đang đậu. Hai Phước hướng mắt về đó, miệng nạt lớn: “Ai?”. Một bóng người vụt thoát chạy trong bóng đêm. Hai Phước bàng hoàng, rồi như phản xạ tự nhiên, Hai Phước vụt rượt theo, nhưng bóng người ch́m mất trong màn đêm âm u của vạt cây vườn sầm uất. Quay trở lại, Hai Phước đánh kẻng báo động. Tiếng kẻng tạo bởi âm vang của thanh sắt treo lủng lẳng trước trạm bơm, lan xa rồi mất hút. Hai Phước bật lửa, đốt ngọn đèn dầu rồi cầm ra chỗ máy cày rọi t́m, xem kẻ gian đă làm ǵ nơi máy cày đang đậu. Vẫn miếng cao su phủ lên đầu máy. Nó nằm sừng sững., bất động. Anh cố soi t́m, nhưng không phát hiện dấu hiệu khả nghi nào. Tại sao lại có bóng người vụt chạy khi nghe ai hỏi? Hay là kẻ gian mới đến, chưa kịp ra tay?

Loay hoay một lúc để t́m thêm dấu vết, th́ Tư Phong, Chín Khá, Hai Tân, thằng Liêm... chạy đến kêu hỏi xôn xao. Tư Phong rọi đèn pin, tia sáng xẹt qua xẹt lại, bất chợt anh dừng lại chỗ máy cày. Một bàn chông sắt có ngạnh nhọn hoắt chỉa thẳng vào gai cao su. Bốn mũi chông như thách thức, trêu chọc mọi người. Ai cố t́nh gài hoặc chưa kịp đâm thủng vỏ máy cày? Sáng mai đă bắt đầu đưa chiếc máy cày ra đồng, nếu bị đâm thủng, công việc sẽ tŕ trệ, phải sửa chữa; mà vá vỏ ruột lúc nầy đâu thể nhanh chóng được, phải tháo ra gởi tàu đ̣ ra chợ quận, mất ít nhứt hai hôm mới mang về ráp lại. Thằng Liêm vói tay kéo bàn chông sắt ra đưa Tư Phong cầm. Nó mượn đèn pin trên tay Tư Phong rọi từng chỗ trên chiếc máy cày. Lại thấy nắp b́nh chứa dầu bị mở ra, trên miệng c̣n dính mấy cục muối hột. "Chết rồi, b́nh dầu bị bỏ muối!". Tất cả mọi người sửng sốt. Có bàn tay nào phá hoại "sức kéo" của tập đoàn? Đă hai vụ mùa, chưa có hiện tượng nào xảy ra như thế nầy đâu? Tư Phong mời tất cả anh em vào trạm bơm. Ngọn đèn dầu được vặn lên. Ánh sáng vàng vọt không đủ toả sáng từng khuôn mặt đang ngồi chồm hổm dưới nền đất đă ẩm, hăng hắc mùi cỏ. Những ư kiến về sự việc xảy ra, có nhiều anh em đóng góp, nhưng chưa ai khẳng định được, tại sao phải phá hoại? Tại sao lại muốn tŕ trệ không cho máy cày hoạt động ngay sau trận mưa to đầu mùa? Bởi v́ "x́" vỏ hay bỏ muối vào b́nh dầu... anh em thợ máy có thể giải quyết trong đôi ba ngày? Nhưng ai đă nhúng tay vào? Cá nhân hay tổ chức nào? Với cương vị là tập đoàn trưởng, Tư Phong không đưa ra một danh sách “nghi ngờ” nào, trong khi Ba Tân gay gắt với tên Năm Đỗ. Người phản bác đầu tiên lại là Hai Phước. Anh viện dẫn lư do, "Năm Đỗ dù đang đứng bên ngoài tập đoàn, dù đă có thành kiến gay gắt..., nhưng với bản chất đạo đức một con người “ăn chắc mặc dày" gắn bó đất đai trong ấp nầy mấy chục năm nay, anh Năm Đỗ không bao giờ nhúng tay làm như vậy!". Ba Tân vẫn bảo vệ ư ḿnh. Anh nói "Năm Đỗ không chịu vô tập đoàn, trong khi bà con cả ấp đều cùng nhau chia sẻ gian lao cực nhọc đă hai mùa qua trong công việc làm "thí điểm”kiểu tập đoàn ở miền Bắc mà những năm c̣n tập kết ngoài đó, tôi đă từng chứng kiến và thấy được. Nếu không nhúng tay vào làm tŕ trệ công việc của chúng ta, th́ ai vào đây?”. Thằng Liêm ngồi im không nói lời nào. Nó đang suy nghĩ, t́m cách giải quyết làm sao cho máy cày không nằm ́, để kịp đưa ra đồng, mà không có nghi vấn ǵ với việc đă xảy ra. Sau cùng, nó đề nghị: “Anh Chín Khá cho em mượn chiếc đèn măng-sông, em sẽ tháo gỡ, xem lại b́nh dầu, nếu cần sẽ xúc rửa, để ngày mai đưa máy ra cày. Đă vào thời vụ rồi!". Tất cả những người có mặt trong ḷng nao nao khi nghe Liêm nói "Đă vào thời vụ rồi".

Cuối cùng th́ thằng Liêm đă thắng. Nó đưa máy cày ra đồng ngay buổi sáng. Tiếng máy x́nh xịch, nhả từng bựng khói giữa nắng mai d́u dịu. Sau trận mưa rào kéo dài mấy tiếng đồng hồ, cánh đồng cỏ như xanh hơn, đất như mềm ra. Những đường cày lướt qua, màu đất đen phơi lên xông mùi hăng hăng. Mấy cháu bé chạy theo sau dàn chăo, cầm cây đập chuột. Chúng vui la ơi ới. Tư Phong và Hai Phước đứng ở ranh đất của Năm Đỗ, nh́n theo chiếc máy cày mà ḷng nghe rộn ràng, vui vui.

- Anh Tư à, tôi thấy anh Năm Đỗ có thành kiến với tôi nhiều quá. Hôm qua, tôi đến gặp và bị ảnh "bửa" một trận quá mạng. Ảnh nói tôi là "ngụy", có "cái đuôi ḷng tḥng"... C̣n cấm không cho tôi "thương" con gái của ảnh nữa!

- "Căng” như vậy sao?

- Cũng tại anh. Ảnh nể nang anh mà anh không đến bàn bạc, lại giao cho tôi... Hay là, tôi từ chức kế toán, anh giao lại người khác.

- Đừng có suy nghĩ bậy như vậy chú. Việc ǵ th́ cũng từ từ giải quyết. Anh biết mối "quan hệ" của chú với Bảy Lầu, mới định đưa chú làm công việc "dàn xếp", hy vọng t́nh huống xoay chiều tốt, không ngờ Năm Đỗ lại thành kiến quá đáng như vậy. Hai năm nay đứng bên ngoài, anh đâu nghe thấy ảnh chống đối ǵ ḿnh đâu? Riêng chú, anh thấy thật xứng đáng làm kế toán chớ không thay ai làm tốt hơn được đâu. Đă hơn mười năm rồi, sau cái ngày đổi đời oan nghiệt đó, bà con nông dân ḿnh phải chấp nhận cuộc sống..., thời gian đó cũng đủ để đánh giá tâm huyết của một con người... Để anh gặp gỡ với Năm Đỗ. C̣n hy vọng lắm.

- Bà con trong tập đoàn ḿnh nói chung đều tốt với tôi. Nhưng nếu thay một người nào khác làm kế toán có lẽ vẫn hay hơn. Tôi đề nghị ta tổ chức họp để bà con b́nh chọn lại anh Tư à! Biết đâu thay người khác, anh Năm Đỗ sẽ hợp tác với ḿnh? Theo tôi..., lề lối làm ăn của tập đoàn ḿnh c̣n có cái ǵ chưa ổn lắm, dù bên ngoài thuận thảo như vậy, nhưng...

Hai Phước ngập ngừng một chút rồi ngưng hẳn. Tư Phong cố vận dụng trí nhớ để t́m xem cái úp mở của Hai Phước. Anh nhớ từng người, từng gia đ́nh trong ấp. Anh điểm lại từng người trong ban quản lư tập đoàn. Chín Khá, Ba Tân, Hai Phước, Út Liêm, Bảy Cao, Sáu Ri, Năm Vinh, Tư Nghĩa, Tám Sơn... Mỗi người một công việc, mỗi người một vị trí thích hợp khó mà thay thế. Bà con th́ nhiệt t́nh với ruộng đồng. Dù tập đoàn chỉ mới ở giai đoạn làm "thí điểm” chưa áp dụng ăn chia theo định mức như kiểu ở miền Bắc phổ biến (?), nhưng với việc phân chia diện tích đất đai, với cách “khoán sản phẩm” như hai năm nay, bà con âm thầm làm mà không nghe ai phản kháng ǵ. Ngoài vụ mùa lúa là chánh, bà con c̣n làm thêm vụ màu phụ để tạo thêm thu nhập gia đ́nh như trồng khoai lang, bắp cải, đậu, cà... Ba Tân là cán bộ hồi kết, đáng lư “bên trên" gợi ư để anh đắc cử chức tập đoàn trưởng, nhưng qua cuộc họp bỏ phiếu th́ số thăm của anh quá ít so với Tư Phong, có lẽ bà con thấy anh thường nóng tánh, ưa nói thẳng, có khi xảy ra mích ḷng với lối xóm. Nhờ bà con quen sự nhẫn nhục chịu đựng, những vụ việc va chạm đều được giải toả êm xuôi. Chín Khá là tập đoàn phó, tính trầm lặng, ít có ư kiến trong các buổi họp, nhưng rất chính chắn trong mỗi lời nói, việc làm nên bà con tin tưởng. Năm Vinh và Tám Sơn cùng lo chạy vật tư, giống má, thuốc trừ sâu, phân bón, xăng dầu..., bên cạnh có Út Liêm lái máy cày và biết về máy móc nhờ trước đây anh đi lính công binh ở ngoài tỉnh Phong Dinh. Ban đầu khi được lệnh “quy hoạch đất đai”, Ba Tân do số người lao động trong gia đ́nh, đă dư ra khá nhiều đất, phải cắt chia cho những gia đ́nh thiếu đất. Anh cay cú, so b́ với Năm Đỗ... nhưng rồi cũng hoà ḿnh với bà con suốt hai năm qua trong vai tṛ "tư vấn" của tập đoàn. "Rớt" chức tập đoàn trưởng, Ba Tân được đề nghị làm "tư vấn", v́ nghĩ rằng dù sao anh cũng là một cán bộ hồi kết, có kinh nghiệm sống ở ngoài Bắc, biết kiểu cách làm ăn “tập đoàn tập thể" để anh giúp đỡ ư kiến cho bà con, và cũng để tiếng nói của anh với chánh quyền được lợi hơn! Nhưng Ba Tân rất hiểu “tư vấn” là một từ ngữ dùng hạn chế trong một tổ hợp, nhằm phát biểu ư kiến về những vấn đề được hỏi đến, nhưng không có quyền quyết định, có nghĩa là vai tṛ "ngồi chơi xơi nước" trong ban quản trị tập đoàn! Nếu ai tinh ư, cứ mỗi lần bà con họp bàn, Ba Tân đều đem h́nh ảnh "bất hợp tác" của Năm Đỗ ra để làm đề tài nhắc nhở. Ba Tân biết Hai Phước thương Bảy Lầu, nên những lần gặp gỡ riêng, anh đều xúi Hai Phước làm sao kéo Năm Đỗ vào tập đoàn, trong khi chính anh không nhận làm việc đó! Hai Phước ngờ ngợ vai tṛ Ba Tân trong tập đoàn ḿnh, muốn nói ra ư nghĩ đó... nhưng anh lại thôi. C̣n Sáu Ri phụ trách về đo đạc diện tích đất đai và công tác thủy lợi của tập đoàn, trong bữa tiệc tại nhà Chín Khá có đề cập tới năm Đỗ, nhưng dường như... trước đó Ba Tân có kề tai nói nhỏ, để Sáu Ri nêu ư kiến, như vậy là hàm ư ǵ? Tại sao Ba Tân không chính ḿnh nói ra?

Chạy ngang chỗ hai người đang đứng nói chuyện th́ thằng Liêm dừng máy, bước xuống. Nó đến bên cạnh rồi hỏi:

- Sẵn dịp ta cày luôn đất chú Năm Đỗ được không?

- Đâu được. Phải hỏi ư ảnh trước chớ, làm ngang như vậy là có chuyện với ảnh à nghe!

- Ḿnh cày giùm, đâu có ăn tiền!

- Đâu được. Bà con khiếu nại...

Út Liêm tiu nghỉu quay đi. Tư Phong kêu vói lại:

- Liêm, trở lại hút thuốc cái đă!

Nói xong, anh rút trong túi ra gói thuốc Samit đầu lọc, đưa Hai Phước và Út Liêm mỗi người một điếu. “Hôm nay hút một điếu “có cán” cho thơm râu!”. Vừa nói vừa cười, Tư Phong bật chiếc hộp quẹt mồi thuốc. Đề nghị của Út Liêm có phần hợp lư đây. Anh định lát nữa sẽ ghé nhà Năm Đỗ, sẵn dịp bàn bạc với anh việc mời vô tập đoàn. Anh ấy mà vô tập đoàn th́ có lợi cho bà con, biết đâu sự có mặt của anh cũng là động cơ tốt cho cả tập đoàn làm ăn khấm khá lên..., mà cũng là cái cớ để Hai Phước đến gần với gia đ́nh Năm Đỗ! Anh nói với Út Liêm, mà cũng muốn cho Hai Phước nghe rơ từng lời:

- Cháu cứ cày phần đất chung của tập đoàn. Chú sẽ qua gặp Năm Đỗ bàn bạc lần nữa xem sao? Nếu được ta sẽ cày giúp anh ấy để kịp vụ mùa nầy. "Đă vào thời vụ rồi!".

Tư Phong lặp lại câu nói của thằng Liêm đêm qua, ḷng nghe rộn ràng. Anh và hai Phước nh́n theo dáng đi của Út Liêm. Nó bước lên, rồ máy. Bựng khói theo ống "xẹt măng” tuôn ra ra đen ng̣m, cuồn cuộn... một lúc, rồi khói trắng hiện ra, in trên nền trời trong xanh, không gợn một áng mây.

- Hôm nay nắng đẹp quá!

Hai Phước đột nhiên nói lên câu đó. Tư Phong nghĩ “thằng nầy đang mơ mộng ǵ đây!”.

Cuộc diện xoay chiều không ai có thể tưởng tượng được. Ban quản lư tập đoàn triệu tập bà con đến dự buổi họp đặc biệt để công bố quyết định “xin vô tập đoàn" của Năm Đỗ. Bà con đến dự thật đông. Chương tŕnh họp dự trù hai phần. Phần đầu công bố của ban quản lư tập đoàn và giải quyết việc Hai Phước muốn từ chối làm kế toán của ḿnh. Hôm nay trong thành phần ban quản lư tập đoàn vắng mặt "tư vấn" Ba Tân. Khi Sáu Ri, thư kư tập đoàn đến báo mời họp, Ba Tân bảo bận đi thành phố Cần Thơ có việc riêng không dự được. Tất cả ngồi quanh khoảng đất trước trạm bơm để nghe Tư Phong tŕnh bày. Từng tràng pháo tay rộ lên khi nghe Tư Phong đọc “đơn t́nh nguyện xin vào tập đoàn" viết tay của Năm Đỗ. Năm Đỗ đứng lên xin phép nói thêm nguyên do mà anh quyết định đột ngột như vậy. Phía góc trạm bơm, Bảy Lầu vẫn dáng ngồi gục mặt xuống đầu gối..., dường như mỗi lần cô ngước lên, có giọt nước mắt lăn dài trên đôi g̣ má. Hai Phước khẽ nh́n trộm, ḷng lâng lâng niềm thương cảm mà không sao nói ra được. Anh nghe Năm Đỗ đề cập tới ḿnh. "Hôm đó nóng nảy quá, tôi có “xúc phạm” với Hai Phước. Thật t́nh đêm đó tôi không làm sao ngủ được. Tôi biết Hai Phước rất buồn và giận tôi đă nói thẳng thừng những câu mà đúng ra tôi không có quyền nói như vậy. Nhưng suy nghĩ lại, tôi thấy dường như có cái ǵ "lấn cấn" trong vấn đề đoàn kết của tập đoàn. (Năm Đỗ ngừng nói, đưa mắt nh́n quanh bà con một lượt). Thú thật, thời gian qua, tôi rất phân vân về một câu nói"nếu có dịp, tôi làm cho tụi nó một vố cho cho bỏ ghét!". Xin phép bà con cho tôi được giấu tên, v́ nói ra không lợi ích ǵ đâu..., để từ từ ḿnh hàn gắn lại. Đến khi nghe con Lầu bảo "máy cày bị phá hoại" th́ tôi bàng hoàng... Chính v́ cái tin "sét đánh” đó mà tôi quyết định vô tập đoàn. Hôm anh Tư Phong đến đề cập việc vô tập đoàn, tôi đă viết đơn xin vô trước đó rồi, tôi lấy từ trong tủ ra cho anh Tư Phong coi, bà con hỏi anh Tư Phong có đúng như vậy không? (Năm Đỗ lại nh́n thẳng Hai Phước). Tôi cũng xin phép bà con, cho tôi được xin lỗi Hai Phước, dù biết rằng sớm muộn rồi đây, Hai Phước cũng là con rể của tôi, nhưng bổn phận và trách nhiệm một con người, tôi phải nh́n nhận là ḿnh có lỗi với Hai Phước"...

Năm Đỗ nói nhiều, nhiều lắm. Hai Phước lại nghe cay cay nơi mi mắt. Anh khóc thật rồi sao? Không ngờ Năm Đỗ lại thay đổi thái độ một cách nhanh chóng ngoài tưởng tưởng như vậy. Năm Đỗ đề nghị, chương tŕnh họp khi qua phần thứ hai "tự kiểm điểm” của ban quản lư tập đoàn xong, đừng nên thông qua việc từ chức kế toán của Hai Phước. Anh nói "Hai Phước xứng đáng làm kế toán, đừng thay ai cả”. Bà con lại vỗ tay từng chập theo lời nói của Năm Đỗ. Hai Phước bước lại ngồi cạnh bên Tư Phong và Chín Khá. Anh muốn nói ǵ đó nhưng chần chừ. Chín Khá kề tai Hai Phước:

- Ta đă chớm nghĩ ra nguồn gốc sự việc. Phải nghiêm khắc "xử lư" kẻ đố kỵ trong tập đoàn chúng ta. Phần chú, mọi việc đă xong rồi... Tập đoàn ḿnh đă đi vào thời vụ, mà chú cũng đă vào thời vụ thật sự rồi.

Vừa nói, Chín Khá vừa hướng mắt nh́n Bảy Lầu bên góc trạm bơm. Hai Phước rạng lên niềm vui. Tai vẫn nghe giọng nói hứng khởi của Năm Đỗ... Anh liên tưởng câu nói của Chín Khá, có lẽ cũng của anh Tư Phong: "Tại sao hôm nay lại vắng mặt Ba Tân?".

 

Những lời cuối truyện:

 

Tập đoàn là một h́nh thức áp dụng đối với bà c̣n nông dân miền Bắc. Sau năm 1975 chính quyền đưa vào miền Nam cách làm ăn đó. Ban đầu lấy một vài nơi làm "thí điểm”, như ấp Trường Thuận quê tôi. Bà con nông dân là người yêu mến ruộng đồng, họ không thể rời bỏ đồng ruộng, nên phải cố chịu đựng trước bao thay đổi của xă hội. Chuyện viết trên đây xảy ra năm 1985-1986, nghĩa là sau 10 năm VNCH bị mất. Người dân miền Nam biết sức ḿnh trước cuộc đổi đời oan nghiệt nên phải "an phận" trong cái hiện tại mà ḿnh có được cho yên thân. Nhưng, kiểu mẫu "tập đoàn" sau mấy năm thực hiện tại một số địa phương phía Nam đă không thành công. Cái tập đoàn ở ấp tôi cũng như nhiều nơi khác không c̣n tồn tại. Tôi muốn ghi lại h́nh ảnh khó quên trong đời sống của bà con nông dân nghèo khó của quê tôi qua bài viết ngắn nầy, để nhắc nhớ rằng, chính thể của một chế độ có thể đổi thay, chủ trương, chính sách của nhà cầm quyền hiện hũu có thể xoá bỏ do thực tế của xă hội trong một giai đoạn, nhưng t́nh yêu bẩm sinh trong sáng của con người, t́nh dân tộc vẫn măi măi trường tồn, và nhất là đối với người nông dân thật thà chất phác th́ t́nh làng nghĩa xóm không thể tách rời núm ruột quê hương. Xin gởi nén tâm hương đối với bà con thôn xóm quê tôi đă vĩnh viễn nằm xuống và xác thân đă mục rửa trong ḷng đất ngàn đời của ông cha dày công khai phá. Xin chúc phúc đến những người c̣n sống và c̣n lam lũ trên đồng ruộng thấm đậm phù sa đồng bằng sông Cửu miền Nam.

 

Houston, tháng 4/2003

LÊ CẦN THƠ