TUỔI THƠ TI

XA MI

NGT NGN

 

 

bi của

L CẦN THƠ

(Houston, Texas, Hoa Kỳ)

 

 

Trong cuộc sống nầy c lẽ ai cũng đ trải qua những ngy thng tuổi thơ đậm su kỷ niệm. C thể đ l những kỷ niệm đẹp, hồn nhin thanh thản; c thể đ l những dấu ấn mang nỗi buồn thương chất chứa trong mỗi thn phận con người m đấng tạo ho đ sẵn dnh. Ti khng dm so snh với nhn vật trong Ging Tố của Vũ Trọng Phụng khi Long ni "ti sinh ra dưới một ngi sao xấu", nhưng chắc chắn tuổi thơ ti đ khng c g nổi bật nếu khng gặp phải thng ngy đi ngho, tng quẩn như phần đng người dn qu ti sống vo thời chiến tranh thống khổ. Hẳn nhin c bạn bảo rằng, vậy c điều g để viết v ai đu c thời giờ đọc những bi viết "dấm da dấm dớ" như vậy trong lc phải chạy đua với thời gian để lo tm ci ăn ci mặc d đang sống trn đất nước giu c, tự do v dn chủ đng nghĩa của n? Trong cảnh thinh lặng của thời gian v một bất chợt no đ bạn một mnh ngẫm ngợi lại cuộc đời với tuổi thơ mnh, sẽ thấy, c một cht g lng đng tri qua, bng khung, nhung nhớ... v sẽ tự hỏi, tuổi thơ qua đi xa đến ngt ngn như vậy, th lm sao tm lại cho được để m sẻ chia với thế hệ chu con - thế hệ m hm nay được sống trong một mi trường mới, cảm thấy qu lạ lẫm với năm thng xa xưa của cha ng... để rồi một ngy đẹp trời no đ, cc bạn trẻ t m muốn biết qu khứ của cha ng th sao?. ng b ta c cu "cy c cội, nước c nguồn" th d muốn hay khng chuyện xảy ra thời xa lắc xa lơ cũng phần no c gắn liền nhịp thở hm nay của họ. Nghĩ vậy nn ti xin được kể tiếp đi điều về tuổi thơ ti d thật sự hm nay đ xa mi ngt ngn, ni như cụ Nguyễn Du th "mua vui cũng được một vi trống canh"...

 

C BỐNG KHO TIU

 

Khng phải c bống m của c Tấm ngy xưa đi vo huyền thoại đầy tnh nhn hậu; cũng khng phải c bống tượng, bống ct, bống dừa, bống ko... by bn quanh năm ở chợ c, m đy l c bống trứng chỉ xuất hiện vo mỗi ma mưa dầm ở miệt đồng bằng miền Nam nước Việt!

Loại c bống nầy thường bằng đầu đũa ăn, con lớn nhứt cũng chỉ bằng đầu ngn tay t. D lớn hay nhỏ con no bụng cũng căng trn bầu trứng vng hực như chực chờ nổ bung ra. Khoảng cuối thng năm, thng su m lịch, miệt đồng bằng vo mưa, c khi mưa nhỏ dai dẳng, nước sng dng đầy, những về lục bnh lềnh bềnh tri giạt vo ra theo con nước lớn rng. Lc nầy c bống cứ bm theo rễ lục bnh, bạn chịu kh bơi xuồng k theo, lấy rổ xc một lt cũng đủ bữa ăn. Nhưng bắt c bống nhiều nhứt để đem bn l mấy miệng "đy trải trn sng. Cứ mỗi lần ko "đụt ln, c thể đến vi ba k c nhảy xoi xi trong thau, b con cặp xuồng lại mua c tươi về kịp kho tiu cho bữa ăn chiều. Nếu đy trải ban đm, người ta "rộng" trong khoang ghe cho nhiều rồi mang ra chợ bn lc hừng đng.

Bởi c bống nhỏ con v chng chỉ ăn bọt nước (?) nn trong bụng khng thấy chất thải dơ. Người ta cứ việc x l chuối tươi để v rổ c rồi ch xt cho sạch nhớt, trc vy, chuẩn bị kho. Kho c bống cũng cần "kỹ thuật" mới ngon. Ti nhớ lc Nội ti cn sống, b rất thch ăn mn c bống kho tiu. Khi c ch xt xong, b trộn một cht muối cho thắm con c. Bắc ci "ơ" bằng đất nung (nay th thường dng soong nhm) ln bếp lửa để một cht mỡ v đường thắng ln thnh nước mu (b khng xi nước mu c sẵn). B rửa c một lần nữa cho hết chất muối v nhớt, đổ ra rổ dầy, xốc cho ro nước rồi cho vo "ơ", lấy đũa trộn đều. ể chừng mười lăm pht mới bắc ln bếp. C kho với nước mắm đồng (nước mắm nấu bằng c đồng như c sặt, c lc v.v... khc với nước mắm biển thường thấy by giờ) bằng lửa riu riu, để thm cht đường cho vừa ăn. Khi gần cạn nước, b chế thm mỡ heo v rắc tiu ln thơm phc. Ăn cơm nng với c bống trứng kho tiu thật tuyệt, ăn nhiều cơm đến qun thi!

By giờ b nội ti khng cn nữa. Vo mỗi ma c bống trứng được by bn nhiều ngoi chợ, gia đnh ti thường mua về kho tiu như thời b ti cn sống. D đủ gia vị v kho theo cch của b chỉ dẫn nhưng bằng soong nhm v nước mắm biển nn khng ngon bằng.

L người sinh ra v lớn ln trn miệt đồng bằng sng Hậu, ti đ quen những mn ăn hết sức đơn sơ, giản dị, bnh dn v rẻ tiền như mn c bống kho tiu, ph hợp với cuộc sống thanh bần. Ngy nay, d bữa ăn c đổi thay bằng thịt heo, b, g. vịt với nhiều cch chế biến khc nhau... nhưng ở một gc độ no đ, theo ti vẫn thiếu đi ci đậm đ, quyến rũ thắm nt hương qu bằng mn c bống kho tiu.

 

LẨU MẮM - MN ĂN MANG CẢ

"HƯƠNG ỒNG CỎ NỘI"

 

Lẩu mắm by giờ khng cn mới mẻ g, bởi nơi đu cũng c, ty theo sng kiến của cc chủ qun m thm bớt "gia vị" cho trở nn ring biệt của qun mnh để thu ht thực khch. Ngay như ở Cần Thơ qu ti, c lc bảng quảng co lẩu mắm mọc ln như nấm: Ba Vn, 88, Dạ L v.v... Bi viết ngắn nầy khng đặc tả cch lm lẩu mắm, cũng khng hướng dẫn cch ăn lẩu mắm... m chỉ đề cập tới một cch nhn khc: rau sống "hng km" của lẩu mắm mang cả "hương đồng cỏ nội.

Nếu c dịp sống ở miền qu, bạn sẽ biết được rất nhiều loại rau, cy cỏ mọc hoang trn khắp ruộng đồng. Chẳng hạn rau dừa, rau muống đồng, bng sng, c no, rau ngỗ, rau nht, bồn bồn, bng lục bnh, bng đin điển, bng so đũa... Những loại rau được trồng như cc loại cải (cải xanh, cải bắp, cải ngọt, cải củ), c tri (c tm, c phổi), đậu bắp... v một số rau cải khc như hnh, hẹ, gi sống, hng đất, hng nhủi, hng cy, rau đắng đất, l chiếc, khổ qua, bắp chuối, chuối cy, chuối cht, dưa leo, khế, khm (thơm) v.v... được by ln bn trng pht "ngợp". Một ci lẩu mắm với ngần ấy cc thứ rau lm "chất độn, tnh ra vẫn rẻ so với cng sức truy tm đầy đủ cc hoa thơm cỏ lạ đ để mời gọi thực khch!

Với ti, đ từng sống trong miền qu thương kh suốt những năm chiến tranh, từng quen cảnh ăn củ co, bng sng, ăn rau để chống đỡ cơn đi lng, khi được cng b bạn ngồi bn chiếc lẩu mắm si ng ục, bốc ln mi mắm thơm lừng với bao nhiu thứ rau mang hơi hướm "hương đồng cỏ nội khiến lng ti nghe bi ngi xc động. Nhặt một vi thứ rau để vo lẩu mắm, trở qua trở lại gắp ra, km với một lt thịt ba rọi hoặc miếng lươn vng chy, hay con c ko tươi, ăn với lọn bn trắng ngần sẽ hợp khẩu vị biết bao! Mỗi loại rau c một hương vị ring, nhưng được ho với chất mắm c sặt hay mắm c linh trong lẩu sẽ lm tăng thm ngon bo lạ lng. Nếu ăn được ớt, bạn cắn thm một miếng "ớt hiểm" cho vị cay nồng lan nhẹ trong cơ thể. Bạn c thể nhm nhi một hớp rượu thuốc "đặc sản, một ngụm bia... cho thi vị cuộc đời, nhưng bạn đừng nn uống nhiều, v rượu lm hại sức khoẻ v đến lc no đ qu chn sẽ đnh mất đi ci ngon của lẩu mắm vừa ăn!

Sẽ thiếu hấp dẫn khi by lẩu mắm ra bn m "lo to" một hai thứ rau. Muốn thưởng thức một bữa ăn lẩu mắm, bạn phải đi hỏi cho được nhiều thứ rau, những loại rau mang đủ hương vị m miền ph sa sng Cửu đ ưu đi cho chng được sống vững, vươn ln như sức sống mnh liệt của mỗi con người trong thời khai ph đất đai, mở mang bờ ci phương Nam. Nt ring ở ruộng đồng miền ph sa sng Cửu, l nơi đu bạn cũng dễ dng tm gặp "hương đồng cỏ nội m ti vừa kể.

 

CHUỘT KHA NƯỚC CỐT DỪA

Sống ở thnh thị, khi nghe ni đến chuột c lẽ ta sẽ hnh dung ra những con chuột cống lang ghẻ chốc lở li, bn chn trắng nhờ, sống chui rc ở cống rnh, ăn uống dơ bẩn? Hoặc những con chuột nhắt b t đục khot, cắn ph đồ đạc trong nh? Như thế ta sẽ mạnh dạn từ chối mn thịt chuột? Khng phải vậy đu, bởi ở miền qu, thịt chuột l mn ăn thng dụng, nhiều khi được chế biến thnh mn ăn đặc sản. Nh văn Vũ Bằng trong tc phẩm Thương Nhớ Mười Hai cũng đ liệt k "Chuột" l một trong số mười hai thương nhớ đ để gởi đến bạn đọc mn ăn ngon của dn tộc! m ti c nhắc trong một bi viết trước. (Xin mở dấu ngoặc để kể thm: Nhớ những ngy thng cuối năm 1975 khi chng ti bị đưa ln trại t Chi Lăng, bc sĩ LQT. người Cần Thơ, đ "khuyến khch" bọn t chng ti bắt chuột cống lang ăn cho c chất đạm trong cơ thể, bởi v "chế độ ăn uống của chng ti lc đ thiếu km trầm trọng. Ti cn nhớ bc sĩ T. ni: "Ăn đi, cứ nướng chn th vi trng no cũng chết. Lm sao cơ thể mnh c đủ chất đạm để đối ph với tệ nạn ăn uống m bọn chng dnh cho chng ta!". Vi bc sĩ khc trong khung 5 của chng ti cũng đồng như bc sĩ T. Xin đng dấu ngoặc nơi đy để đi vo trọng tm bi viết nầy). Chuột ni ở đy l chuột đồng, phn biệt với chuột cống lang, l nơi bn chn của chuột đồng c mu ửng hồng v thn nhỏ hơn, cn chuột cống nhum cũng l loại chuột cống đồng, lng x, to con. Chuột đồng v cống nhum sống trn đồng ruộng, ăn cỏ non v la gạo nn sạch sẽ, thịt khng độc. Thịt chuột c thể chế biến nhiều cch như chin hoặc nướng tươi, muối sả ớt, xo mặn, bằm nhỏ xo l cch, l qut... Lc chuột t mỡ (khoảng thng mười thng mười một l ma nước nổi khắp đồng ruộng), người ta cn nấu canh chua bằng chuột! Nhưng mn ăn m ti thch nhứt, cho l đặc sản l mn chuột kha nước cốt dừa.

Khi bắt chuột về (đuổi bằng x di, đuổi bng, đuổi lọp, đo hang, dậm c, gi bẫy (bẫy đất hoặc bẫy dy ch), đm chĩa, bắn nạng gin thun v.v...), thường th người ta thui bằng lửa rơm hoặc trụng nước si để dễ lột da, nhưng lm cch nầy trng chuột khng ngon thịt, m nn chặt đầu, chn, đui rồi lột da trực tiếp (cố giữ lại lớp da mỡ), khot dưới dạ bụng rt ruột ra, lm sao giữ nguyn bọng để dồn gia vị vo. Hnh củ, tỏi đm nhuyễn, một t ngũ vị hương, đường, muối, bn tu v thịt chuột băm nhỏ trộn đều, tất cả dồn v bụng chuột. Bắc chảo ln bếp, đổ mỡ v khử tỏi cho thơm rồi cho chuột vo chin vng đều, vớt ra xếp v soong từng lớp. Dừa kh nạo vắt lấy nước cốt để ring, nước do cho vo đến sm sấp lớp chuột rồi đun lửa riu riu cho chất bo thấm vo thịt. Khi nước sắc xuống sền sệt, cho nước cốt dừa vo đun si ln mới nhắc xuống. Rắc đậu phộng rang đm nhỏ ln mặt. Chuột kha ăn lc cn nng mới ngon. y l mn dng để ăn cơm, nhưng nếu cần lai rai cht đỉnh rượu cũng được!

Kể bạn nghe mn ăn trở thnh đặc sản miệt vườn qu ti cũng để nhắc nhớ một thời thơ ấu của mnh, bởi từ khi sống ở thnh phố ti khng c dịp được ăn. Hồi cn trong nước, thấy chuột by bn ở ngoi chợ rất nhiều nhưng ngại mua về, v nghe đồn người ta đnh thuốc ngoi đồng, sng sớm đi gom về lm thịt, bỏ v nước ngm phn chua cho hết bầm, da thịt trắng lại. Ăn vo nhiều lỡ bị ngộ độc th nguy. Hơn nữa chuột lm bn ngoi chợ phần nhiều thui bằng lửa rơm hay trụng nước si nn thịt khng được ngon, bụng chuột mổ banh ra nn khng thể lm mn kha nước cốt dừa được.

Chuột nướng, chin tươi hay muối sả ớt, xo mặn... đều hấp dẫn, nhưng nếu c dịp thưởng thức mn kha nước cốt dừa chắc chắn bạn phải tấm tắc khen ngon.

 

CỦ CO

 

Hng ngy bạn quen cảnh phố chợ đng đc, tấp nập xe cộ, qun hng, cần g mua nấy - c lẽ vẫn thiếu đi thi vị cuộc đời, nếu bạn chưa c dịp sống ở vng qu đồng ruộng bạt ngn miệt Hậu Giang chng ti, nhất l vo thời chiến tranh thống khổ. Thuở đ qu ti sống cảnh thiếu thốn trăm bề, ci ăn ci mặc l điều đng ni. Chắc bạn kh hnh dung việc mặc bố tời, mặc vải tm ta, thắp đn bằng rọi m u, ăn củ co bng sng thay gạo!

Hnh ảnh nầy, ti đ ghi lại qua bi thơ N M U in trong tuyển tập văn học nghệ thuật Miền Ty Thăng Hoa (số 3 pht hnh ngy 15 November 1974 do nh sưu khảo văn học Nguyễn B Thế xuất bản tại Cần Thơ, giấy php kiểm duyệt số 473/74/BDVCH/PHBCNT/ALP/TP ngy 27-8-74) xin trch lại nguyn văn ở đy để nhắc nhớ kỷ niệm, d biết rằng hm nay bi thơ đ qu xưa cũ, ngn từ đi khi khng cn thch hợp nữa, nhưng tưởng trung thực của n ti nghĩ mi mi su đậm lng mnh.

 

N M U

knh dng hương hồn NỘI

trong ci đời min viễn

 

Trong thời buổi gi nhin liệu gia tăng, dầu lửa thắp đn đ từ vi ba đồng một lt, ln dần đến năm su mươi đồng, rồi hằng mấy trăm đồng... Cầm chai đi mua dầu, ti bất chợt nhớ về thời đi khổ ngy xưa - thời chiến tranh chống Php.

- miền qu thiếu km mọi bề. Những gia đnh ngho như gia đnh ti, khng biết lm sao hơn, phải thắp đn bằng rọi m u. Ngy ngy, ti theo NỘI đi lượm từng tri m u về đập vỏ lấy ruột phơi kh, rồi xắt ra đem rang chy đen, quết nt trộn với bao chỉ mụt (bao bố tời), vấn vo cọng l dừa để đốt thay đn dầu lửa...

Ti viết bi thơ nầy để thương về NỘI, một hnh ảnh thương yu nhất của ti trong thời chiến tranh thống khổ.

 

cuốn tri rồi thời thơ dại

Nghiệp đời chồng chất tuổi hoa nin

Bước vo danh vọng như my khi

Như kiếp ph du chng lng qun.

 

Nội mất từ năm ngừng chiến trận

Chưa vinh dự hưởng pht yn vui,

Ho thn trong ci đời min viễn

Nhn chu con thương tiếc ngậm ngi.

 

Ngy xưa - từ buổi dy chinh chiến

Nội tuổi gi nua vẫn nhọc nhằn,

Ba mẹ con ngho, khng đủ sống

Phải lo tần tảo nhịn phần ăn.

 

Nui con, ba mẹ nui tm huyết

Nội dẫn tinh thần chu trắng trong,

Chống giặc ngoại xm bền ch cả

Khng đao, khng sng cũng tầm vng.

 

ể cho đất nước lun trn vẹn

ẹp giống ni ta, đẹp sử xanh

Cương quyết khng ln xin ngoại chủng

Mong nhờ n sủng với uy danh!

 

Con sống trong tnh thương huyết nhục

Ho quang chi rạng thuở nằm ni,

Nn từ tấm b vương ngho khổ

Như Nội, như Ba suốt cuộc đời.

 

Chiến tranh ngy cũ đau thương lắm

Mnh sống trong vng qu cch ngăn,

Khng c tiền dư khng biết chợ

Chỉ lo tần tảo suốt quanh năm.

 

Ngy ngy Nội dẫn con đi lượm

Từng tri m u để thắp đn

Thay thế đn dầu khng sắm được

V thời chinh chiến kh đua chen.

 

Nội bảo, rọi m u thắp sng

Như tnh dn tộc sng mun đời,

Cng lao, khổ nhọc do mnh tạo

Cao qu cn hơn nh điện người.

 

Từ đ con noi gương Nội dạy

Tập cho mnh c ch tự tồn

Bước vo cuộc sống mun ho nhong

Tranh đấu theo từng tuổi tr khn.

 

By giờ con sống trong lng phố

Sng điện chan ho khắp ng ra

Con vẫn thương hoi hnh ảnh cũ

nh đn của Nội nở trăm hoa.

 

Soi lối con đi suốt cuộc đời

Khng sờn ch cả, Nội hiền ơi...

n m u sng - n dn tộc

Như sử ngn năm chi rạng ngời...

 

(n M U - thơ LHV)

 

Một hnh ảnh khc cũng đ gy cho ti niềm xc cảm dạt do v ti đ viết bi thơ VỀ SNG ĂN C đăng trong thi tuyển Về Nguồn số 5 - ma xun Mậu Thn 1968 (được đăng lại trn phụ trang đồng qu của nhật bo Tia Sng 1968; sau đ bi thơ đ bị một tc giả k tn Minh Sang (TV) lấy đăng trn BNS Tuổi Hoa, v nh thơ phụ trch Trinh Ch đ ln tiếng xin lỗi về việc Ộđạo thơỢ nầy.

 

VỀ SNG ĂN C

knh dng BA M v qu hương

để tặng L Trc Khanh

trọn vẹn cho em KDP

 

Dng nước theo về ngang xm nội

Ph sa từng lớp ngập lng sng

Phần ba sản nghiệp: ghe đăng c

Ngy thng cng đi họp chợ đồng.

 

Ba đem hơi thở nui con trẻ

Lặn ngụp từng đm dưới rạch su

Từng bt cơm mua bằng khổ cực

V con - ba chất nặng ưu sầu.

 

Con nhớ những năm lo chạy giặc

Nh ngho - ba m nhịn phần ăn

Củ co, bng sng miền kinh ruộng

Thay gạo, đồng qu... sống nhọc nhằn.

 

Từ đ nh mnh xui chợ tỉnh

Trốn bom, trnh đạn chn mười năm

Chiến tranh dy xo qu hương cũ

Giờ nhớ thương thm - tiếc nuối thầm.

 

Ba gi, khng tiếp nghề đăng c

Lm thợ qua ngy đổi bt cơm

Vẫn hạt ngọc vng - cơm đất Việt

Nhưng hương vị ngọt chẳng cn thơm!

 

Ngy xưa gạo gi xng mi cm

(Mộc mạc m thương mến đậm đ...)

Ăn với c đồng ba kiếm được

ơn sơ... vẫn đẹp, phải khng ba?

 

Tết nầy ba c về qu cũ

Thăm mả mồ xưa viếng xm lng?

Hưu chiến đi ngy... i ngắn ngủi

Lm sao nu lại được thời gian?

 

V dầu về rẫy ăn cng sữa

Ăn c về sng... thương tuổi thơ!

Ba hỡi, điu tn vương xm nội

Tm đu đường nt đẹp by giờ!?

 

Cần Thơ 10-12-1967

(Về Sng Ăn C - thơ HVT)

 

Hnh ảnh đ đ đeo đẳng tuổi thơ ti suốt thời chiến tranh. ể bạn hnh dung phần no về củ co, ti xin vắn tắt thế nầy: y l loại củ nhỏ nằm su dưới đất ruộng, c thn ống như bng sng, cọng nhỏ, l cỡ bn tay xo, thường mọc trn đất ruộng mềm v đất snh lầy, xen với bng sng ma v nhiều loại cỏ hoang khc. Vo ma nước nổi, bạn lội ra ruộng khi tm gặp l, tay phăng theo thn ống, đụng gốc rồi chỉa hai ngn tay (trỏ v giữa) xuống đất su, bạn sẽ mc ln củ của n. Củ thường bằng ngn tay ci hoặc nhỏ hơn ngn chn ci một cht, dng trn, mu đen, xung quanh c nhiều gai mềm (đ l rể bm trong đất). Gặp khu đất no tốt, bạn mc một lc l đầy nồi, c thể về rửa sạch bn để nấu. Củ co nấu rất dễ. Bạn chỉ cần đổ nước khoả ngập mặt, nấu cho si ln một dạo, vớt thử, bp nhẹ một củ thấy mềm, lột vỏ trc ra l đ chn. Lc nấu, bạn thm cht muối cho vị mặn thấm vo trong. ổ ra rổ, hơi nng cn bốc ln, mi thơm toả ra trộn lẫn mi bn hăng hăng. Vậy m lột vỏ, bạn sẽ thấy ruột củ co ửng vng mu mỡ g, ăn vo bi bi thật quyến rũ. C lẽ do quen "khẩu vị" hay sao m thuở đ mỗi khi b nội ti nấu xong, ti ngồi lột vỏ rồi đưa vo miệng ăn đến qun thi. Bởi vậy, những năm chiến tranh, ở miền qu ti thiếu gạo ăn, nhiều gia đnh phải hi bng sng, bắt ốc, mc củ co ăn thay cơm - ăn vẫn no v vẫn bm ruộng, bm đồng để sống...

Những ma lũ hằng năm sau nầy ở đồng bằng sng Cửu Long cng lc cng nghiệt ng, cc hng thng tấn, bo ch, đi pht thanh loan tin c nhiều gia đnh, nhiều chu nhỏ phải hi bng đin điển nấu cho thay cơm, ti v cng xc động! Chợt nhớ thn phận mnh một thuở ở miền qu phải lội ruộng mc củ co về nấu thay cơm, nếu phương tiện truyền thng thời đ như by giờ chắc c nhiều điều đng ni hơn!. D sao trong cuộc đời, mỗi kỷ niệm tuổi thơ đều c một gc ring để nhớ. Mong rằng ngy nay, củ co được by bn ngoi chợ chỉ l mn ăn chơi cho tăng hương đồng cỏ nội trước bao mn ngon vật lạ nhan nhản thường ngy! Chng ta đ vượt qua chặng đường gian khổ của một thời qu ti rồi,. Bạn ạ!

Cảm ơn bạn đ b thời gian qu bu để đọc những dng chữ nầy, nếu bạn cảm thng m chia sẻ với qu khứ tuổi thơ vốn chẳng sang trọng cht no v ngy nay đối với ti thật sự đ xa mi ngt ngn, l niềm vạn hạnh cho ti. Xin mun vn đa tạ.

 

(Trong tập QU HƯƠNG XA MI NGT NGN,

tc giả tự xuất bản tại HoaKỳ năm 2000)

 

PHỤ BẢN

 

Knh thưa qu Bạn đọc,

Thời gian qua, trn Webpage PTGDTD Cần Thơ, tc giả L CẦN THƠ đ gởi đến qu Thầy C, qu đồng mn v qu bạn đọc gần xa 20 bi viết trch từ tập bt k QU HƯƠNG XA MI NGT NGN. ể bổ sung thm l do v sao ti viết v xuất bản tập bt k nầy, xin được trch đăng lại ở đy lời VO TẬP (in từ trang 5 đến trang 10) thay lời tựa cho tập sch, mang tựa QU HƯƠNG XA MI NGT NGN, v trang cuối sch l thay lời bạt của nh thơ HUY TRM. Những bi viết nầy, bản quyền l của ti, nhưng khi phổ biến trn trang nh nầy, ti đồng để qu vị trch in lại (nếu cần), nhưng xin ghi xuất xứ: Trch trn trang web:. www.ptgdtd.com

Trn trọng,

L CẦN THƠ

(June 20, 2004)

(PHỤ BẢN I)

VO TẬP

(thay lời tựa)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ba 1

Ba 2

 

QU HƯƠNG

XA MI

NGT NGN

 

"Người ta c thể tch bước rời khỏi qu hương

nhưng khng thể tch rời con tim khỏi qu hương được.

 

Ti đ được nghe cu ni trn từ những năm đầu thập nin su mươi v n đ in su trong tm khảm mnh cho mi đến sau nầy, cũng như trong sch Quốc Văn Gio Khoa Thư kể chuyện một người được đi du lịch khắp nơi nhưng khi trở lại chốn chn nhau cắt rốn của mnh, mọi người t m muốn biết những danh lam thắng cảnh m người ấy đ đi qua, hỏi nơi no đẹp nhất, ng ta khng ngần ngại ni rằng "Chốn qu hương đẹp hơn cả. Qu hương - hai tiếng rất đơn sơ, giản dị, vậy m đ c khng biết bao nhiu giấy mực để diễn tả về hai tiếng đ, nhưng vẫn chưa thể cho l đầy đủ. Mỗi nh văn, nh thơ, nhạc sĩ, họa sĩ..., kể cả mỗi thnh vin trong x hội đều c cch nhn, cch nghĩ v cch giải đp hai tiếng Qu Hương theo ring mnh. C thể giải đp theo hnh ảnh cụ thể như: "Qu hương l chm khế ngọt - l con diều biếc - l vnh nn l, l chiếc cầu tre, l con đường nhỏ, l ngi trường lng, l ng thầy gio dạy vỡ lng...". "Qu hương l hnh ảnh ch b ngồi trn lưng tru thổi so, l cnh c bay lả bay la, l nh hong hn trm phủ cnh đồng.... Qu hương l mi đnh lng, l cy đa, l bụi tre khm trc, l ngọn ni, l dng sng, l cnh đồng bằng bạt ngn ruộng la,...". C thể giải đp theo nghĩa trừu tượng như: "Qu hương đậm dấu tuổi thơ, qu hương ngt ngn kỷ niệm, qu hương l điệu h cu ht, l những ca dao tục ngữ, những nt đẹp văn ho truyền lại lu đời qua nhiều thế hệ cha ng từ thuở dựng nước, mở nước v giữ nước,"" v.v... D mang nghĩa cụ thể hay trừu tượng, Qu Hương vẫn l hai tiếng thiết thn gần gũi trong lng của mỗi con người như hơi thở, như sự sống kh thể cắt la. Bạn c dịp đi đu xa nơi mnh sinh ra v sống nhiều năm ở thời thơ trẻ, c một pht giy lắng đọng no đ, chợt nhớ về nơi chốn ấy, sẽ thấy lng bng khung xao xuyến, nhớ nhung da diết; v cũng c thể những giy pht đ bạn chạnh lng để rơi những dng lệ nng xuống đi g m hằn su nếp nhăn của mnh. L những người xa xứ, mỗi khi nghe ai nhắc đến lng qu, thn xm hay một nơi no đ của đất nước m bước chn mnh đ c dịp đi qua, bạn Thấy g? Nghĩ g? Chắc hẳn khi ấy những tnh tự qu hương chợt nhin a về trong tm tr bạn, rồi bao nhiu lin tưởng diễn ra, bao nhiu điều tra vấn lương tm mnh đối với nơi chốn ấy bằng bao nhiu cu hỏi rộn r, mơ hồ... , theo thiển ring ti, những khoảnh khắc ấy, những giy pht ấy, hai tiếng Qu Hương đ trở về với bạn một cch hồn nhin thanh thản, khng cu nệ lằn ranh suy tưởng, khng phn chia bin giới hận th...

Những năm sau cng của thin nin kỷ lại xảy ra lắm tai ương cho qu hương Việt Nam. Cơn bo số 5 mang tn Linda, đầu thng 11/1997 đ gy tang tc cho nhiều đồng bo cc tỉnh miền cuối Việt, nỗi đau xoy vo tim ta chưa lnh hẳn th trận lũ lụt tn khốc nhất thế kỷ lại phủ chụp ln cc tỉnh miền Trung Việt Nam, gy bao nhiu tang thương mất mt cho đồng bo ruột thịt qu nh, cho những cng trnh văn ho dn tộc lu đời đng l phải được gn giữ như một bu vật của đất nước c một lịch sử hơn bốn ngn năm văn hiến. Bạn cảm thấy lng mnh thế no? Phải chăng từ trong su thẳm tm hồn, bạn đ dồn hết tm tư tnh cảm v điều kiện c được để chung lo b đắp lại phần no thiệt hại mất mt đ? Tnh dn tộc, nghĩa đồng bo - đng hơn l tnh qu hương đ khuấy động trong ta v cng mnh liệt. Những lời mời gọi chung sức cứu trợ khẩn cấp đưa về qu nh mỗi lc một nhiều hơn, khẩn thiết hơn, dồn dập hơn... Tất cả chỉ v tấm lng của người xa xứ đối với qu hương. Những quốc gia, những tổ chức trn ton thế giới ra tay cứu trợ nhưng lại mang một nghĩa khc hơn: đ l lng nhn đạo của con người đối với con người thuần nhất của n - khc hẳn với suy nghĩ v hnh động của chnh con người Việt Nam đối với qu hương đất nước Việt Nam.

Vậy Qu Hương chnh l ruột r mu thịt. Qu hương l niềm vui v nỗi buồn của mỗi con người đối với cả hai lnh vực cụ thể v trừu tượng m ti đ nghĩ như trn. Viết về những g lin quan đến qu hương, l gp một phần ghi lại những tm tư, tnh cảm, những nt đẹp, những niềm vui, những nỗi buồn... đ đến v đi qua cuộc đời của mỗi con người trong dng chảy lịch sử, qua đi kh thể quay trở lại - lịch sử d c lặp lại sự kiện nhưng khng thể lặp lại đng y con người v cảnh sắc như trước. Sự việc diễn ra duy nhất trong một lần, sau nầy c lặp lại cũng chỉ tương tự chớ khng thể giống một thước phim ghi hnh ảnh v lưu giữ như một chứng liệu bất di bất dịch. Do vậy, Qu Hương m ti viết ra, d dưới một dạng no, dưới một bối cảnh no, cũng chỉ l những hnh tượng c thật đ diễn ra trong một thời khắc no đ bn cạnh cuộc sống, nhưng đậm su trong tm khảm, v hm nay đ trở nn qu khứ c vui c buồn, c tiếc nhớ, c xao xuyến bng khung. Kh, v chắc chắn l khng thể ti diễn lần sau... cho nn ti cứ cảm nhận rằng n thật sự xa rời mi mi. Xin được dng mấy chữ đơn sơ để trang trải tnh cảm ring tư: Qu Hương Xa Mi Ngt Ngn

Những trang viết trong quyển sch nhỏ nầy, xin được gi ghm những chn tnh mộc mạc, v xin được trang trọng gởi đến bạn đọc yu qu những tm tư tnh cảm của ring ti, bởi v, như mở đầu ti c ghi lại cu ni m ti tm đắc từ mấy mươi năm nay: "Người ta c thể tch bước rời khỏi qu hương, nhưng khng thể tch rời con tim khỏi qu hương được, Vng, thưa qu bạn đọc, ti nghĩ con tim ring mnh kh thể tch rời khỏi qu hương Việt Nam xa mi ngt ngn được.

Ti đ sống trong miền qu Trường Long ngho kh từ thuở mới cho đời, đ ht thở khng kh thn d qu ma, nn trong cch nhn, cch nghĩ của mnh cũng khng thot khỏi ci phong vị nơi mnh cho đời. Miền qu ti từ xưa đến nay khng thấy xuất hiện những văn nhn thi sĩ tiếng tăm, th việc ti tập tnh viết lch cũng chỉ để điểm t cho cuộc sống của mnh cht hương vị với cuộc đời chớ khng c tham vọng no khc! V trong tập sch mỏng nầy, ti xin được viết với những cảm nhận của mnh d c lan man, chắp v. Ngn ngữ sử dụng trong từng bi viết l ngn ngữ trong kho tng văn ho Việt Nam, từ điển lu đời của cha ng c sẵn, khng phải của bất cứ ring ai độc quyền sử dụng v ginh lấy như một ngn ngữ của họ pht minh, sng tạo - cũng xin đừng gn ghp ngn ngữ cho một tập đon thống trị no để mặc nhin cng nhận thnh quả của họ đối với đất nước! Dn tộc Việt Nam vốn dĩ hiếu ho v suốt mấy ngn năm dựng nước v giữ nước, nhất l sau một ngn năm bị phương Bắc đ hộ, gần trăm năm thực dn Php thống trị, văn ho v ngn ngữ dn tộc đ khng bị đồng ho, khng bị mất gốc, cn lm giu thm, phong ph thm cho kho tng văn chương chữ nghĩa... l niềm tự ho cho con dn Việt Nam.

Trong những ngy cn sống trn qu hương Cần Thơ v đất nước Việt Nam, ti c dịp đi một vi nơi, quen biết được bạn b trong thm tnh bằng hữu văn nghệ. Những bi viết trong tập sch nầy l sự gp nhặt từ những ci nhn, những cảm nhận lin tục diễn ra..., được sự khuyến khch của nhiều anh em, ti ghi chp vội vng, nay viết ra km với một số ảnh nghệ thuật của bạn b trao tặng. Những ti liệu v hnh ảnh ti đưa vo từng trang sch như một kỷ niệm trong đời; v tc phẩm nầy chnh l niềm đồng cảm bằng hữu văn nghệ với ring ti suốt mấy mươi năm qua. Những tn tuổi bạn b gắn liền với tuổi thơ ti được nhắc đến như một ngậm ngi, tưởng nhớ. Xin được nghing mnh vĩnh biệt bạn b đ mất, bởi trong mỗi đời người, chỉ một lần sinh ra v một lần nằm xuống. Cn sống với nhau trn ci hồng trần đ l diễm phc nhất trong đời.

Cho nn tất cả biểu hiện trong trang sch nầy l tấm lng sng trong, chn thật của ti trao đến bạn đọc hm nay v gởi lại mai sau.

 

Cuối đng 1999 Bước sang xun 2000

n mừng thin nin kỷ mới...

 

L CẦN THƠ

(Houston, Texas, Hoa Kỳ)

 

PHỤ BẢN II

 

HUY TRM

thay lời bạt

 

Orange September 27th 98

 

Knh gởi Anh L CẦN THƠ

Xin php được ku bằng Anh, v trộm nghĩ tuổi tc cũng khng chnh lệch bao nhiu.

Mới đy, đọc tạp ch DN TA, số 189 qua bi "Nhớ ma c ln đồng của anh, ti v mấy ng bạn thch qu! Cả một khung trời qu hương trở về, khiến ai nấy bng khung, ngậm ngi.

Ci đng qu l anh đ viết bằng tất cả tri tim, tả tỉ mỉ, chnh xc ma c ln đồng ở miệt sng Hậu.

Cho nn, văn chương đ c sự đồng cảm. Ti vội sao chp, đưa ngay cho mấy ng bạn gốc ở Hậu Giang. Họ đon anh, hoặc gốc Cần Thơ, hoặc Long Xuyn, Tr Vinh v phải l người từng ở dưới đồng lu năm, yu mến ruộng đồng, b con th mới viết lại hay đến như thế!

Những bi kỳ trước, ti cũng c xem. N đầy tm hồn v tnh tự Dn Tộc. Chỉ tiếc l ở bn Mỹ ny, c một số anh em, đ lẫn việc chống Cộng với chống Dn Tộc. Mọi sự, khởi đi từ lng thương yu Qu Hương, đồng bo th mới c hy vọng. Ti nghĩ văn nghệ m ton do giả tưởng, xa thực tế, lai căng th nguy hiểm lắm!

Do đ, xin thnh thật cm ơn ngi bt xuất sắc của anh, đ đem cho độc giả v bọn ti niềm gắn b hơn nữa với qu nh. Chnh thể th qua đi m Dn Tộc th trường tồn, phải khng anh?

Xin tặng anh một tc phẩm để xem trong những pht sầu xứ.

 

Knh chc anh v gia đnh được vạn sự tốt lnh.