MỘT NGƯỜI TỘI NGHIỆP

* Truyện ngắn của Nguyn Nhung

 

Ti khng định viết về ng ta, một người đn ng bất hạnh, thật tội nghiệp c ci tn l Xẹt, nếu khng c hiện tượng những v sao băng, sao xẹt trong một đm trời ma Đng như năm nay. Ti bỗng dưng nhớ tới người đn ng mang tn Xẹt, qua hnh ảnh những v sao nằm rải rc trn giải ngn h, m mỗi vị sao hnh như đ gắn b với số phận của mỗi con người nơi trần thế.

Hồi cn nhỏ, ti vẫn thường nghe kể cu chuyện về cc v sao, theo tnh cch truyện dn gian. Mỗi một v sao khi băng trn nền trời, rồi tắt lịm đi, đấy l dấu hiệu vừa c một người vĩnh biệt ci đời. Nhưng mỗi lc ấy, nếu ai ao ước điều g, m lại ước kịp với khoảng thời gian ngắn ngủi của một v sao xẹt, th sẽ được toại nguyện. Điều th vị ấy đ m ảnh bọn trẻ con, ngồi dưới đất m mơ tưởng chuyện trn trời, bởi vậy ti đ nhiều lần ngồi nhn sao băng m ao ước những chuyện khng bao giờ xảy tới. N m ảnh đến độ khi lớn khn, hiểu rằng điều ấy chỉ l chuyện hoang tưởng của những mơ ước, thế m mỗi khi thấy một v sao rơi, hay băng ngang trn nền trời khuya, ti vẫn cứ thầm th ni nhanh những mơ ước của mnh.

Đấy chỉ l chuyện những v sao, những kỳ b của trời đất, cho thế giới thần tin của trẻ con. Cn chuyện người đn ng mang tn Xẹt, ti sẽ lần lượt kể về cuộc đời của ng ta, th thi, cứ xem như số phận ng ta đ gắn b với một v sao xấu.

* * *

Khng biết tn thật của ng l g, nhưng v ci chn khng cất bước được bnh thường như những ci chn khc, n cứ lẹt xẹt trn mặt đường, nn lũ trẻ con đều gọi ng l ng Xẹt. Một tay chống gậy, ci thn hnh ấy lắc lư đi trong con ng nhỏ, l nỗi kinh hong của lũ trẻ con độ tuổi mẫu gio hồi ấy. Đng ra th ng ta khng dữ như " Ba Bị chn quai, mười hai con mắt, hay bắt trẻ con", nhưng cũng v lời h dọa của người lớn, khiến lũ trẻ con nhn ng Xẹt qua hnh ảnh một người qui đản, chỉ hay ăn thịt con nt. V được đem ra lm tr hề để h dọa lũ trẻ yếu bng va, ng Xẹt bỗng dưng quen thuộc với vai tr ny, v v thế bất cứ một đứa trẻ no được ng nhn tới, cũng đều nem np ngồi yn trong lng mẹ.

Chả hiểu ng bị tật từ hồi cha sinh mẹ đẻ, hay l qua một cơn bịnh bại liệt, khiến một ci chn bị teo dần đi, thm một chiếc gậy trong tay, chn ny dựa vo chn kia m bước. Tiếng gậy g lộp cộp trn con đường trng xi măng trong ng, dng xiu vẹo như một chiếc cột đổ nghing, người đn ng quần o bẩn thỉu đi đến từng nh trong xm, đăn xin một cht tnh thương xt của đồng loại, những con người c lng may mắn hơn ng v cn hai chn đứng ngay ngắn trong cuộc đời.

ng ta c ci mặt hơi dị hợm, đi mắt to, hơi lồi ra trn khun mặt đen đủi, mỗi khi ni lại c lăm cho nn tất cả những ci xấu dường như đ được ng Trời t điểm thm thnh một cch khng bnh thường. Nghe người ta kể, ngy xưa gia đnh ng ta rất kh giả, nhưng ng bố v ăn chơi trc tng m của cải cứ thế lần lượt đội nn ra đi. Đến lc ng ta sinh ra th lại ốm đau tật nguyền, mẹ chết sớm, bởi thế khu vườn rộng v căn nh lợp ngi m dương đ lọt vo tay người khc. Chỉ cn lại một ci chi nhỏ ở gc vườn, hồi xưa l chuồng heo, đ l nơi tr ngụ của ng ta để l lết nốt cuộc đời khốn nạn, trả cho xong ci nghiệp lm người.

Khi nghe tiếng gậy gỗ lộc cộc đi vo ng, b nội trợ vội vt nốt cht thức ăn thừa vo một chiếc chn đ, với một muỗng to cơm nguội, ng Xẹt đ c một bữa đỡ lng với những của bố th ấy. C nh rộng ri v kh giả hơn, cho ng ta đồng bạc, rồi xua ngay đi như xua một con ch ốm bẩn thỉu. May ra ng Xẹt chỉ c cht uy dũng đối với lũ trẻ con ba bốn tuổi, đang khc nh đăn vạ, bỗng nn thinh ngay khi thấy bng dng xiu vẹo với chiếc gậy gỗ của ng g vo cnh cổng.

* * *

Khng biết ng Xẹt bao nhiu tuổi, v khng biết tại sao người ta cứ gọi ng l " ch Xẹt", nhưng dẫu l tuổi g th ng Xẹt vẫn c số cầm tinh " bị , gậy", con chu nh ci bang. Thời kỳ đ tương đối người ta cn kiếm được nồi cơm, con c dễ dng, ch Xẹt nhờ thế cũng nhận được lng từ tm của con người rộng ri hơn. Bước qua thời kỳ đi km hơn, người ta khng c cơm nguội đăn th lấy g cho ch Xẹt no bụng. Thnh thử ch cũng đi, chiếc gậy gỗ vẫn ku to trong con ng đ vắng vẻ hơn trước kia, nhưng t khi no người ta mở cổng vẫy ch ta vo cho một bt cơm. Ch Xẹt cố gắng tm những nh c trẻ con cn b hay vi vĩnh, rồi ra oai cho đứa b nn khc, may ra th được củ khoai. C khi cũng chẳng được g, ch lại l chiếc gậy sang nh khc, với một dng điệu tần ngần m khng dm mở lời xin xỏ như dạo trước, v giữa cảnh đi khổ chung, ch hiểu người ta cũng cực nhọc lắm mới lo nổi ngy hai bữa cơm thường.

Giữa khi ấy, tự nhin lại nổi ln chiến dịch gip đỡ v chăm sc những người ngho khổ, giai cấp được coi như bị p bức trong x hội, người ta khng cn dm coi thường ch Xẹt nữa. Chẳng biết ch được mời tới đu, tham dự những buổi họp quan trọng no, nhưng dạo ny người ta thấy ch ăn ni đ thay đổi, c lập trường hẳn hoi. Mỗi thng, ch được cấp pht một số gạo đăn, thm một vi thứ lặt vặt như k đường, ti x bng giặt , cục x bng c Ba thơm phức, cn th thức ăn v củi lửa mắm muối phải tự tc. Ch Xẹt vẫn phải đi ăn xin, nhưng bỗng dưng thay đổi hẳn tnh nết cũng như cch ni năng cho hợp với chỗ đứng của mnh trong x hội, lm như ai cũng phải c bổn phận gip đỡ ch. Đ l ảo tưởng sai lầm của một người cng đinh, bỗng dưng thấy một ngy được đưa vo giai cấp c quyền đi hỏi sự đối đi bnh đẳng trong x hội. No ai dm lm g ch, nhưng chỉ sự ngho khổ đ l một bức tường thnh bảo vệ" bất khả xm phạm"

Trong những buổi lễ nho nhỏ tại địa phương, người ta thấy ch ngồi ngất nghểu ở hng ghế trn, ăn mặc kh tươm tất, chiếc gậy vẫn gc bn thnh ghế, v người ta đ ni năng lễ php hơn để ch khỏi mếch lng. Ngay cả những buổi lễ Tn gio, khi ch Xẹt tới, người ta vẫn dnh cho ch một chỗ ngồi đng hong lắm. Chỗ ấy ngy xưa dnh cho những vị chức sắc, những người c của. Nay thời buổi thay đổi, ch Xẹt cũng được tn trọng v ngồi ngang vai vế với những người khc cho c vẻ bnh đẳng, tất cả đ được đnh bng bằng mấy chữ " thương người như thể thương thn".

Họ đng kịch cả thi, chỉ c ch Xẹt l ngy thơ tưởng mnh một bước ln tới Giời. Ch sung sướng ngồi ng quanh ng quẩn. Ka b Bảy chủ đất, c Tm sạp vải, ng gio dạy trường cấp Ba, tất cả đều ngồi ở hng ghế sau, v những người khng c một mảnh đất cắm di như ch, bỗng nhin hm ấy leo ln cả hng ghế trn, những c những b những ng đi ngang ai cũng nhoẻn miệng cười thn thiện.

Chỉ được mỗi hm đ, hay l mỗi khi cần diễn một mn kịch th người ta khng ngại ngần g m khng đưa ch Xẹt ln chn tầng trời, như một ngi sao sng. Ch Xẹt chưa bao giờ cảm nhận được sự hnh diện được lm một người ngho khổ xứng đng như lc ny. C mn g ngon hm ấy, người ta cũng dnh cho ch, sự dịu dng ấm p của những tấm lng sao n nhiều thế, khiến ch vừa sung sướng vừa cảm động.

Nhưng cũng chỉ thế thi. Sau buổi lễ, khi ra về người ta đi ngang chỗ ch ngồi, c mỉm cười nhưng chỉ l nụ cười giễu cợt sự ngy thơ của ch. Rồi khi tất cả đ ra về, ch Xẹt lại một mnh l ci chn qu, lần theo chiếc gậy để trở về ci ổ heo của mnh. Ni thế cũng khng ngoa, chỗ ở của ch chnh l ci chuồng heo ngy xưa, v n cũng hi hm, bẩn thỉu như một ci chuồng heo v ch đu c bao giờ giặt giũ những mn mng chăn chiếu ấy.

* * *

Đng ra nếu cuộc đời c được những pht giy le li như một v sao, kể cũng hạnh phc vậy. Những pht giy ngắn ngủi ấy thường in su vo tiềm thức, v n lm cho lắm kẻ bồi hồi mi khi nhớ lại, chứ chắc g đ chịu nhn ra đấy chỉ l một sự bịp bợm.

Đối với cng việc của nh nước, th việc gip cho ch hơn chục k gạo hẩm đ l chu ton nhiệm vụ nhn đạo đối với nhn dn, nhưng quần chng th khng cn nhn ch với ci nhn yu mến như trước. Ci dại lớn nhất của ch Xẹt l ch lại biết yu, yu một " con mẹ" vừa ngớ ngẩn , vừa ngho khổ như ch nn n l nguyn nhn dẫn tới sự ch bị mọi người hắt hủi, v khng cn rộng tay bố th như trước. Lm như một người đi khổ , ngho hn như ch khng c quyền yu, khi tnh yu l sản phẩm độc quyền dnh cho những người "no cơm rửng mơ", v cng lắm chức lắm quyền, cng lắm tiền chừng no th mới c cơ hội để yu v đđược yu. X hội vốn vẫn bất cng như vậy, huống g ch Xẹt giờ ny tự nhin đang từ nh đn leo lt trong đm tối , nay được biến thnh v sao th sự dm biết yu của ch quả l một điều khng thể chấp nhận.

C khổ c ngho th ch Xẹt cũng l một con người, cũng c tri tim bằng thịt, cũng thm thuồng được m ấp một ci g biết động đậy để sưởi ấm nỗi c đơn của con người vậy. Nhưng khỉ gi lắm, với tnh ch kỷ cuả loi người, người ta khng chấp nhận cho ch c quyền yu. Ch biết lắm chứ, người ta x xo bn tn v thấy ch hay đi ngang nh con mẹ dở hơi, mắt mũi km nhm, chuyn mn đi lm việc vặt để kiếm cơm như ch. Cứ trng thoang thong đằng sau lưng th chị ta cũng dễ coi, nhưng phải nhn tận mặt chị ta th mới thấy đ l một người ngớ ngẩn, rất tội nghiệp. Chị ta ở với một người b con xa từ hồi nhỏ, ngy hai bữa cơm v năm được hai bộ quần o. Hai người khốn khổ ấy gặp nhau, một anh qu quặt, một chị ngớ ngẩn cũng xứng đi vừa lứa, thế nhưng họ vẫn trở thnh tr cười cho lũ người v tm kia, v cả hai kẻ c đơn yếu thế ấy đ bị ln n rằng " cơm khng c ăn, o khng c mặc" m cn động cỡn.

Ch Xẹt đu c định sinh ra đời để lm Thnh. Bởi vậy một hm, c t tiền lẻ trong ti, ch bn nghĩ đến chuyện rủ người đn b kia đi uống c ph, với ci giọng c lăm đặc biệt của ch:

" Đi, đi . . . uống . . . c ph hng? "

Khng biết sao ci con mẹ dở hơi kia n lại bằng lng đi uống c ph với ch Xẹt, v v thế m cu chuyện nổ tung ra như quả tạc đạn. Cả xm x xo chuyện ch Xẹt v chị ngớ ngẩn kia đi uống c ph với nhau, thế l tất cả những người hay bố th cho ch cht cơm thừa, t tiền lẻ đều dần dần xa lnh ch, xem ch như kẻ đang phạm tội g gh gớm lắm. Người ta h khắc với một kẻ bần cng thm kht cht tnh yu ấy lm g khng biết, chỉ thấy rằng từ ngy ấy ch Xẹt cứ gầy rộc đi, ch l chiếc gậy gỗ đi ngang nh người đn b ngớ ngẩn kia, ngơ ngẩn như một kẻ mất hồn, hay như một thi sĩ thất tnh đang đi tm người trong mộng. C người nhiều chữ nghĩa biết đọc sch th l luận rằng, ngy xưa Ch Pho tuy xấu x, th lỗ l vậy m vẫn dm yu Thị Nở, th h cớ g lại hẹp lng khng chấp nhận tnh yu của ch Xẹt với mụ dở người kia? Chuyện ấy l chuyện cũ, cn thời buổi " gạo chu củi quế" ny, chỉ mỗi việc quản thc ci bao tử cũng đủ lm đương sự hết va, khng dm tơ tưởng chuyện yu đương nhăng nht.

* * *

Khi gi ma thổi tới, trời hơi lnh lạnh, gi đ thổi hiu hắt qua rặng dừa nước nơi m sng, ti gặp ch Xẹt l tấm thn gầy g với chiếc gậy gỗ vo xm nhỏ. Đầu rối b, đi chn đất cu bẩn, người ch hnh như muốn rũ xuống như một tu l chuối ho. By giờ ch cũng khng cn hứng th đđng vai một con cọp dữ gầm gừ với lũ con nt hay khc nh nữa, con người ấy như muốn gập xuống v khổ, chữ tnh l ci chi chi m n hnh hạ con người qu sức như vậy. Khng mấy người muốn bố th bt cơm cho con người tội nghiệp đ.

Ch ngồi xổm bn cạnh chiếc cổng gổ nh ti, chỉ nhn chứ khng thốt ln lời xin xỏ no. Đầu tin th ti cũng giống như mọi người, cũng cho ch ci nhn c cảm " cơm khng c ăn, o khng c mặc" m lại dm yu. Nhưng nhn vẻ thiểu no cuả con người cng khổ ny, cầm lng khng đậu, ti cho ch một chiếc chăn cũ. Rồi lục trạn cũng khng cn g, ti lấy cho ch một đĩa cơm nguội với cht c kho, ch cũng chỉ hờ hững cầm đĩa cơm, ngồi bệt xuống đất rồi xc từng muỗng vo mồm với vẻ uể oải của một người ốm. Ti vừa nhn ch ăn, vừa t m muốn biết con người ngho khổ đến tận cng bằng số khi yu như thế no:

" Sao ch dại thế, rủ b kia đi uống c ph lm g cho khổ thn ra."

Ch Xẹt đưa cặp mắt lờ đờ nhn ti:

" Tội nghiệp tui m . . . c hai. Hai đứa chỉ, chỉ . . . uống chung c một ly " xy chừng", chứ đu c tiền m, m . . . mỗi đứa một ly. Cả đời tui đu c. . . c bao giờ dm mời ai một ly c ph. "

Ti lm bộ dọ dẫm:

" Người ta ni ch muốn lấy chị kia lm vợ , c phải khng?"

Ch gật đầu:

" Con ch cũng c. . . bạn, con chim cũng . . . cũng c đi, vậy tui l con người, sao khng cho . . . tui một người đn b để, để. . . lm bạn..."

Ti hiểu được nỗi c đơn v sự thm thuồng ở con người tội nghiệp ny, d sống trong tnh trạng tồi tệ của con người khng ra con người, con vật khng ra con vật, ch Xẹt vẫn cần một bếp lửa hồng trong những chiều gi mưa, vẫn cần c người hỏi han khi ốm đau, bệnh tật. Chuyện chia xẻ miếng cơm manh o cho người ngho khổ l một điều cần thiết, nhưng khng v thế m hẹp hi với những nhu cầu cần thiết của tm hồn , để khng khoan dung với những người ngho khổ, bất hạnh như ch Xẹt. Ti chưa kịp ni g thm th ch Xẹt đ ni, như một người biết hối hận v sự dại dột của mnh, m cũng như một lời trần tnh của một tm hồn yếu đuối nhất v yu:

" Tui . . . buồn lắm c hai, nhưng tui hứa . . . tui hổng dm thương ai nữa. Bữa hổm, tui bịnh, " con mẻ" ln qua cạo gi cho tui, hng l tui. . . tui chết rồi. . . "

Ch Xẹt nghẹn ngo khng nuốt nổi miếng cơm trong miệng. Tự nhin , ti cũng mủi lng muốn khc.

* * *

Những v sao xẹt trn bầu trời đm qua, khiến ti nghĩ tới người đn ng tội nghiệp mang tn Xẹt. Hơn hai mươi năm rồi, by giờ chắc g ch cn sống. Nếu như tin rằng những v sao băng trn vm trời kia, l những linh hồn vừa từ gi ci đời, th thi, cũng ước cho ch l v sao ấy để giải thot khỏi kiếp người tội nghiệp. Ti mong rằng ở một kiếp lai sinh, ch Xẹt c được lm người, xin hy cho ch một cuộc sống no đủ, v một tri tim được tự do yu thương, v con người vốn vẫn l một sinh vật yếu đuối. . .

Nguyn Nhung, 2003.