CÓ MỘT

TẤM L̉NG

 

truyện

LÊ CẦN THƠ

Mấy lúc gần đây tôi thấy thầy dường như ít nói, vẻ mặt đăm chiêu nghĩ ngợi đâu đâu. Càng khác hơn trước, thầy vào lớp vừa đúng lúc chuông reo, thay v́ thầy thường đến lớp trước năm ba phút để ngồi vào bàn giáo viên kê sát góc pḥng. Những khi chuông ra chơi, thầy cũng ít lên văn pḥng... Tôi thấy thầy ngồi lại lớp, hoặc thả bộ ra hành lang, ngồi vào chiếc băng đá kê trước vườn sinh vật để hút thuốc. Tôi không hiểu thầy có buồn phiền điều ǵ, hay cuộc sống gia đ́nh của thầy có khó khăn vướng mắc nào không? Tuy nhiên, mỗi lần lên lớp giảng bài thầy vẫn tha thiết, say mê hẳn lên. Thầy dạy bằng tất cả nhiệt tâm của một người thầy đối với chúng tôi, những người v́ những nghịch cảnh đau ḷng đă trôi qua tuổi học tṛ thời trẻ, bây giờ phải ṃ mẫm lại từ đầu những bài học ở lớp T́nh Thương - lớp Bổ Túc Văn Hóa cho người lớn tuổi.

Lớp chúng tôi đầu năm đông đến nỗi không c̣n chiếc bàn nào trống để có thể nhận thêm năm ba học viên nữa. Vậy mà bây giờ sụt giảm đi gần phân nửa. Là chủ nhiệm lớp, thầy luôn ghi ghi, chép chép đầy cả sổ tay. Có hôm thầy gọi từng người chúng tôi lên để hỏi một số câu... mà vừa nghe qua, tôi nghĩ không ăn nhập ǵ đến bài vở học ở lớp. Chẳng hạn: Hằng ngày em đi bán tới mấy giờ mới dọn hàng về ? Má em bệnh bao lâu rồi ? Nghe nói, ba em đi cải tạo tới nay vẫn chưa được thả về phải không ? v.v... Những câu hỏi đại loại như vậy, tôi thấy thầy lắng tai nghe trả lời rất kỹ. Có khi thầy lại lật trang vở ra ghi. Anh Huy lớp tôi là một thương phế binh trước năm 1975, hằng ngày gánh ve chai lông vịt, ban đêm ôm cặp vào lớp học. Anh bị thương ảnh hưởng đến năo bộ. Thầy thường gọi anh lên hỏi: "Trời trở gió, trong người anh thấy thế nào ? Môn Văn tôi thấy dường như anh không thích bằng môn Toán?". Hoặc có lần thầy hỏi anh ấy: "Thứ Tư tuần trước anh nghỉ gánh hàng mà vào bệnh viện xin khám lại vết thương đầu phải không ? Kết quả ra sao?”. Anh Huy trả lời thầy, tôi thấy anh đi từ ngạc nhiên nầy đến ngạc nhiên khác. Có những điều anh cố giấu mà thầy vẫn biết. Tại sao ? Trường hợp của anh Hoàng lại đặc biệt hơn. Tôi nhớ hôm đó thầy lên lớp lại thiếu mặt anh Hoàng. Sau khi điểm danh, thầy đă nói với cả lớp: "Giờ nầy anh Hoàng đang ngồi với anh Vũ tại góc công viên Đồ Chiểu với một cô bạn. Anh ấy sẽ có mặt ở cổng trường đúng giờ tan học để cùng về. Chắc chắn buổi học tới, anh Hoàng sẽ xin phép muộn là buổi học trước v́ phải bận về quê nên không đến lớp được!”. Mọi diễn biến đều giống y như lời thầy nói. Chúng tôi ngạc nhiên lắm. Nếu như ai tin trên đời có sự huyền bí hay mầu nhiệm nào đó, th́ họ sẽ đồn đại lên là thầy biết tiên tri. Nhưng thật ra thầy không chút ǵ là tiên tri cả. Thầy phán đoán và làm việc có cơ sở. Thầy nắm t́nh h́nh của lớp thật chặt chẽ, và cũng thông hiểu từng cá tính của học viên lớp ḿnh. Lớp chúng tôi ít có điều ǵ có thể che giấu được thầy...

Vậy mà mấy lúc gần đây tôi thấy thầy có vài đổi thay trong sinh hoạt b́nh thường. Lớp chúng tôi bây giờ c̣n ít quá. Không khí lớp học hằng đêm có ǵ buồn tẻ, thiếu sinh khí của buổi ban đầu. Mặc dù thầy vẫn dạy, vẫn đều đặn sinh hoạt, dặn ḍ chúng tôi không thiếu sót ǵ hết.

Về học tập, tôi lại phát hiện ra một t́nh h́nh đặc biệt: Từ đầu năm đến giờ, thầy đă cho lớp làm bốn bài văn viết, sau mỗi bài chấm điểm, thầy đều trả bằng miệng mà không đưa cho chúng tôi bài viết của ḿnh. Thầy nhận xét t́nh h́nh chung. Điểm th́ thầy cho vào sổ tay, chớ không công khai phổ biến. Chỉ độc nhất bài văn viết thứ năm là thầy trả cho chúng tôi xem. Tất cả đều đạt điểm tốt. Bài thấp nhất là của anh Tuấn, thầy ghi bằng mực xanh bên góc trái: 4, và lời phê "bài viết có tiến bộ". Bài cao điểm nhất là của chị Hoa: 7, kèm lời phê "bài có nội dung tốt, câu văn gọn gàng, sáng sủa, cần cố trau giồi cách viết câu sinh động hơn nữa”. Chúng tôi xem xong th́ thầy thu bài lại. Hỏi những bài văn trước, thầy nói, "từ từ sẽ trả ra. Lúc nầy bận quá tôi chưa kịp phê đầy đủ”. Cứ thế thầy vẫn dạy, vẫn cho làm bài, vẫn đánh giá lớp chúng tôi theo từng tiết dạy của thầy.

Cho đến một hôm, khi đi bán rau cải về, tôi bất chợt thấy chiếc xe đạp của thầy dựng trước sân nhà tôi. Tôi bước nhanh qua góc trái rồi đi thẳng vào phía nhà sau, không để thầy và mẹ tôi thấy mặt. Bấy giờ mẹ tôi đang ngồi nói chuyện với thầy. Ly nước trà đặt trước mặt thầy vẫn c̣n đầy ắp nhưng không c̣n bốc hơi nóng, có lẽ mẹ tôi rót từ lâu. Tôi muốn bước ra chào thầy, nhưng lại nghĩ, thôi để mẹ ḿnh tiếp chuyện xem có ǵ liên quan đến việc học của ḿnh không ? Tôi đứng bên trong cửa buồng, nghe tiếp phần sau của cuộc tiếp xúc nầy (.....)

- Thật t́nh th́ cháu nó bận rộn lắm thầy. Nhưng cứ mỗi đêm có học, không cách chi bắt nó ở nhà. Nó thường nói với tôi, mẹ cho con đi học đều để có căn bản với người ta. Con sẽ cố gắng học để thi tốt nghiệp, được đậu... Mấy thầy con nói, thi đậu có bằng cấp sẽ xin việc làm dễ dàng như mấy chị ở trường con mấy khóa trước thi đậu, đều được hợp tác xă mua bán phường nhận vào làm kế toán ở các cửa hàng... Biết con ham học, tôi mừng. Tội nghiệp, hồi trước gia đ́nh tôi nghèo không lo nỗi cho con ăn học nên để nó phải thua sút chúng bạn. Ba nó chạy xe lôi mướn của người ta, lại bị tai nạn do một xe đ̣ chạy ẩu, ủi vào chết tức tưởi... Từ đó, nó vất vả với tôi đến ngày nay...

- Tôi thấy Vân chăm học lắm, nhưng chữ viết th́ c̣n yếu, viết sai nhiều lỗi chính tả. Tôi đến đây muốn t́m hiểu thêm, Vân hàng ngày có thời gian để luyện tập thêm không, ngoài các buổi đến lớp ?

- Như thầy biết, nhà chỉ có hai mẹ con. Tôi th́ thường bị đau yếu luôn, nó phải thay tôi đi bán suốt ngày dưới chợ. Thầy thấy tới giờ nầy nó vẫn chưa về. Chỉ có bữa nào đi học là nó về sớm một chút thôi. Nó viết chữ yếu và xấu, một phần tại tôi. Thú thiệt thầy đừng cười... tại tôi dốt nên không chỉ vẽ ǵ cho con được... Nó học ở trường được bao nhiêu hay bấy nhiêu !

- Thôi, như thế nầy, tôi gởi cho d́ quyển sách với cuốn tập và cây viết mực nầy. D́ bảo với Vân là mỗi ngày làm ǵ làm cũng cố gắng chép nguyên văn một bài bằng cây viết mực, viết cho ngay hàng thẳng lối và ít sai lỗi chính tả. Cứ luyện một thời gian tôi tin Vân sẽ viết khá lên.

- Rồi tập nầy tôi phải làm sao ?

- D́ cứ để ở đây, hàng tuần tôi sẽ đến xem. D́ đừng cho Vân biết là có tôi đến. Nếu Vân có hỏi, d́ bảo là nghe người bạn nào đó chỉ vẽ cách luyện tập viết chữ cho mau tiến bộ vậy thôi. Thú thật với d́, không phải chỉ riêng với Vân, mà đối với các học viên tương đối yếu kém của lớp, tôi đều t́m cách để giúp đỡ, d́ đừng ngại...

Khi thầy ra về, tôi vẫn không để cho thầy biết được sự có mặt của ḿnh trong nhà hôm nay. Th́ ra mấy lúc sau nầy thầy đă bỏ cả thời gian để đến tiếp xúc từng gia đ́nh học viên yếu kém như tôi để uốn nắn, nâng đỡ sao? Thầy đă hạn chế thời gian của ḿnh chỉ v́ muốn cho chúng tôi tiến bộ, mà đúng ra thầy không cần phải làm như vậy. Tôi biết, thầy cũng như nhiều giáo viên giảng dạy ở trường nầy đều là nghiệp dư - phần đông là sĩ quan đi ở tù cải tạo về, hoàn cảnh kinh tế gia đ́nh thật khó khăn, chạy xe đạp ôm, xe ba gác chở hàng mướn, có thầy lại gánh ve chai lông vịt hằng ngày..., thấy những người xung quanh c̣n thảm thương hơn ḿnh, nên đă cùng nhau lập các điểm học t́nh thương, hoàn toàn không thu lệ phí, được chính quyền địa phương cho phép, để rồi từ từ lập thành trường Bổ túc Văn hóa dành cho người lớn tuổi như bây giờ, quả là việc làm của những con người có tấm ḷng sáng trong, cao cả rất đáng kính trọng.

Vào lớp, thầy thường nói: "Ông bà ta động viên con cháu học, thường đọc câu "Rừng nhu biển thánh khôn ḍ. Nhỏ mà không học lớn ṃ sao ra". Thật ra, câu nói đó cũng tốt, nhưng thực tế trong cuộc sống cho thấy cái học là cần thiết và khôn cùng. Dù ở đâu, dù từng tuổi nào chúng ta cũng phải học. Học để nâng cao tŕnh độ nhận thức hiểu biết. Học để áp dụng vào đời sống hàng ngày. Chúng ta học nhiều thứ, nhiều loại, nhiều nơi. Chúng ta học trong từng hoàn cảnh có được của ḿnh. Có người kể rằng, ngày xưa Châu Trí v́ nghèo nên không có tiền mua dầu thắp đèn, đêm đêm phải quét gom lá đa đốt lửa cho có ánh sáng để học. Có người không tiền mua giấy tập phải viết dưới đất, viết trên tờ lá chuối... Thực tế có hay không cũng chưa ai thấy được, nhưng những câu chuyện truyền miệng nêu trên nhằm nói tới gương hiếu học..., nói tới cách học của mỗi con người sống trên đời. Chẳng hạn môn học Văn của chúng ta, các anh chị có thể nh́n thấy được sự tiến bộ của ḿnh trong một thời gian nhất định. Tôi sẽ có cách để các anh chị tự thấy bước tiến của ḿnh trong môn học nầy..."

Thầy có cách, mà cách nào đây? Tôi tự thấy ḿnh phải có một quyết tâm nào đó để đóng góp vào thiện chí mà thầy lúc nào cũng mong muốn cho chúng tôi nên người. Tôi bắt đầu xén bớt thời gian trong ngày của ḿnh để luyện tập chữ viết. Tôi g̣ gẫm, nắn nót từng chữ, từng hàng, từng câu trong quyển sách mà thầy đă trao cho mẹ tôi hôm đó. Tôi đọc đi đọc lại những bài ḿnh tập viết, tự nhiên thấy ḿnh đọc chữ nhanh hơn, thích đọc sách hơn. Tôi cũng cố gắng không để thầy và mẹ tôi biết được “con Vân đă biết cả rồi" trong việc luyện tập nầy. Chỉ trong một thời gian, chữ viết của tôi có tiến bộ: Viết tṛn nét, ngay hàng và không c̣n sai phạm nhiều lỗi chính tả nữa. Tôi cũng viết tăng tốc độ lên. Ban đầu tôi chép mỗi đêm một bài, dần dần tăng lên hai, ba bài. Quyển tập thầy đưa tôi đă chép đầy kín, trông sạch sẽ lắm.

Bây giờ th́ tôi đă mua một quyển tập khác để viết tiếp số bài c̣n lại. Vào lớp, tôi liếc nh́n mấy quyển vở của bạn ḿnh ai cũng có nét chữ đẹp hơn trước, tập vở sạch sẽ hơn trước... Cho đến bài chính tả mới đây, cả lớp đều đạt kết quả ngoài tưởng tượng: 32 trên số 41 học viên của lớp đạt kết quả từ điểm 8 trở lên, số c̣n lại từ điểm 5 trở lên. Nói chung th́ lớp chúng tôi không c̣n ai ở dạng viết chính tả dưới trung b́nh. C̣n môn tập làm văn th́ chúng tôi đành chịu, không biết làm sao kiểm tra lại chính ḿnh được.

Học viên lớp tôi nghỉ nhiều. Có bạn học kém sợ thua các bạn, mặc cảm nghỉ học th́ có lư do chấp nhận được, đằng nầy mấy bạn học giỏi trong lớp cũng lần lượt vắng mặt như chị Kim Cúc, chị Thùy Vân, chị Thu Nhi... Lớp học càng vắng, tôi thấy thầy càng đượm vẻ buồn. Thầy đă có nhiều thay đổi trong giờ giấc sinh hoạt hàng ngày của ḿnh. Trước kia dù có lên lớp hay không, thầy đều có mặt ở pḥng giáo viên, thỉnh thoảng tạt qua để nắm t́nh h́nh lớp. Bây giờ chỉ khi nào có giờ dạy thầy mới đến, không th́ khó gặp được thầy. Các thầy cô trong trường đôi lúc cũng thấy được sự đổi khác đó nhưng không ai quan tâm, bởi thầy vẫn dạy tốt, vẫn làm đúng yêu cầu của ban giám hiệu đề ra. Thầy làm ǵ trong sự đổi thay nầy? Tôi có chút băn khoăn. Tôi biết, hằng tuần thầy vẫn đến nhà tôi để kiểm tra bài viết của tôi. Chắc chắn thầy c̣n đến nhiều nhà bạn tôi để làm công tác âm thầm đó. Nhưng c̣n vấn đề ǵ khác nữa? Măi đến buổi thi kiểm tra học kỳ, tôi mới phát hiện, tự nhiên sĩ số của lớp lại tăng vọt lên ngoài dự tính : 57 trên số 41, nghĩa là có những học viên tưởng như nghỉ học từ lâu, bây giờ trở vào lớp tiếp tục học lại. Các anh chị ấy trở lại lớp với một tinh thần lạc quan hơn, tin tưởng hơn. Tôi được biết, ở từng trường hợp nghỉ học của học viên, không ai giống ai..., không ai có t́nh huống trùng lắp với ai... Vậy mà thầy chủ nhiệm đă miệt mài, kiên nhẫn đến từng nhà, gặp từng cha mẹ, tiếp xúc từng học viên, khuyến khích... để tất cả thấy được việc trở lại lớp là một yêu cầu bức thiết mà mỗi con người chúng ta ai cũng quan tâm. Thầy đă đem tâm huyết của một giáo viên nghiệp dư, âm thầm làm việc theo mệnh lệnh của trái tim ḿnh, không đ̣i hỏi phải có chỉ thị, không chờ sự phân công phân nhiệm. Thầy âm thầm làm việc, v́ thầy nghĩ rằng, bên cạnh chức năng của một người đi dạy, dù là nghiệp dư, vẫn c̣n có một thứ t́nh thương cao cả: đó là t́nh người. Chỉ có t́nh người mới tạo cho cuộc sống thêm tươi đẹp. Chỉ có t́nh người mới tạo cho ta sự lạc quan tin tưởng mà thôi. Thầy không làm việc quá lư tưởng. Thực tế lắm. Chị Lê Ngọc Thủy lớn tuổi, bỏ lâu nay trở vào lớp học thấy ngỡ ngàng, chị mặc cảm rồi thôi học. Thầy đă t́m hiểu và đă mở ra cho chị một lối thoát, để từ đó dưới ánh đèn đêm, chị Thủy đều có mặt. Chị học rất mau tiến bộ. Chắc chắn tŕnh độ văn hóa sẽ chắp thêm cho chị đôi cánh để tiến xa thêm trong chuyên môn nghiệp vụ sau nầy. Đó cũng là động cơ để tạo nên hạnh phúc cho tương lai gia đ́nh chị. Thầy đă bước vào việc làm nhằm xây dựng tương lai cho học viên ḿnh bằng cách đó, lôi kéo được học viên trở lại mái trường ấm cúng t́nh thương. Tôi không dám lạm dụng danh từ nhằm ca ngợi thầy, nhưng chắc chắn rằng sự hy sinh, nếu được dùng để nói về thầy, có lẽ không c̣n ǵ xứng đáng cho bằng. Mỗi thầy cô là một tấm gương sáng cho học sinh noi theo. Các cấp lănh đạo cũng thường nhắc nhở điều đó, nhưng theo tôi biết, lời nhắc nhở kia là kim chỉ nam đối với thầy cô giáo chuyên nghiệp, chính quy trong ngành giáo dục có hưởng lương..., c̣n đối với các thầy cô dạy nghiệp dư ở ngôi trường Bổ Túc dành cho người lớn tuổi nầy, có lẽ chính các thầy cô cũng chưa dám nhận lời khen tặng cao cả đó. Vậy mà, bằng âm thầm, tôi thấy thầy đă làm những việc ngoài vai tṛ trách nhiệm b́nh thường của một người thầy đi dạy học Bổ Túc Văn Hóa không có lương - một mẫu người có một quá khứ, tôi nghĩ chắc vô cùng cao đẹp !

 

 

Buổi học sau cùng của môn Văn, lớp chúng tôi có mặt đầy đủ. Hôm nay, tôi thấy thầy tươi vui hơn so với thời gian qua. Trong bộ đồ b́nh thường, giản dị, hôm nay thầy bỏ áo vô quần trông nghiêm trang, đĩnh đạc là lạ. Thầy không lật sổ gọi tên, mà chỉ đưa mắt nh́n từng bàn, gọi đúng tên từng học viên của ḿnh. Thầy trao cho mỗi người một xấp bài viết, được bấm kim dính vào như một quyển tập mỏng. Thầy nói: "Các anh chị và các em cứ lưu giữ tài liệu nầy để kỷ niệm, nhằm đánh dấu nấc thang học tập môn Văn của ḿnh. Đây là những bài văn của chính mỗi người viết ra trong năm học qua. Tôi không trả ra theo yêu cầu từng đợt, bởi v́ mỗi bài, mỗi học viên có một yếu kém riêng. Trước đây, tôi không thể trả ra với lời nhận xét, khen chê phũ phàng, hoặc do lương tâm nghề nghiệp, tôi không thể dối ḷng khi cho điểm nâng lên cho từng bài văn..., nghĩa là tôi không thể tô hồng những điều không thể được, bởi, khi cho điểm các anh chị và các em, là chính tôi đă đánh giá chính ḿnh, cũng như nhà thơ Đoàn Vị Thượng đă viết "Đánh giá em tôi cho điểm chính ḿnh"... đành phải tự lưu giữ dùm các anh chị và các em với những lời góp ư thật t́nh của ḿnh. Chắc chắn khi đọc các bài viết của ḿnh từ trang đầu đến trang cuối, sẽ thấy ḿnh tiến bộ hay sụt lùi. Các anh chị và các em so sánh xem, từ ư nghĩ, cách nh́n, cách viết, cách tŕnh bày... và nhất là chữ viết của ḿnh có thay đổi ǵ không? Bây giờ, chính mỗi anh chị tự đánh giá xem, ta có xứng đáng với công sức đă bỏ ra suốt năm học vừa qua chưa? Với riêng tôi, là một giáo viên nghiệp dư phụ trách môn Văn, lại là chủ nhiệm lớp, tôi tự thấy ḿnh đă đóng góp công sức với một tấm ḷng và được đáp lại thật là ấm áp. Thời gian qua tôi đă đấu tranh ghê gớm với từng t́nh huống xảy ra, đă vận dụng mọi phương tiện và khả năng của ḿnh để đưa nhiều anh chị trở lại lớp, tạo môi trường tiến bộ chung cho lớp chúng ta. Khi làm, tôi rất tự tin, nhưng nhiều khi thực tế khá phũ phàng. Tôi âm thầm làm một ḿnh với thí điểm, v́ ngại rằng kết quả không mỹ măn, nếu công khai sẽ lôi cuốn nhiều đồng nghiệp, gây bất lợi cho phong trào, nhất là bị tai tiếng cho thành phần xă hội trước kia của chúng tôi. Tôi cố gắng vượt qua... để hôm nay buổi học sau cùng, tôi mới mạnh dạn nói với các anh chị và các em ở lớp chúng ta: Tôi thật vui và thật hài ḷng về lớp ḿnh. Nào, bây giờ các anh chị và các em hăy lật từng trang bài của ḿnh xem..."

Thầy nói rất say mê. Tôi khẽ lật từng trang. Chữ viết của tôi đây sao? Ngoằn ngoèo, vụng về quá vậy? Chữ sửa của thầy bằng mực màu xanh ở cuối mỗi bài có vẻ nắn nót, rành rẽ quá. Bài thứ hai, bài thứ ba... Bài nào thầy cũng phê thật nhiều, sửa thật nhiều và đều ghi ngày tháng rồi kư tên bên dưới, tất cả đều sử dụng màu xanh. A, đúng chữ viết của ḿnh đây. Ngay ngắn và tṛn nét. Đúng rồi, có lẽ đây là những bài viết vào giai đoạn tôi được luyện tập chữ viết chớ ǵ? Rơ ràng với chữ viết là tôi có tiến bộ thật sự rồi. Những bài văn nữa, mấy bài đầu thầy phê chằng chịt lỗi, dần dần bớt đi, để thay vào đó lời nhận xét thật nhiệt t́nh, lời khen tiến bộ thật rơ nét. Bài văn thứ tám cũng là bài cuối cùng của năm học, thầy đă ghi lên góc trái của tờ giấy bằng màu đỏ rực rỡ: 7. Đây là con số duy nhất mang màu đỏ trong xấp bài văn viết của tôi. Các bạn tôi ai cũng nhận được ở thầy những lời phê thật nhẹ nhàng, đầy tâm huyết. Đặc biệt, chỉ có bài viết nào đạt điểm 6 trở lên thầy mới dùng mực đỏ, c̣n bao nhiêu, kể cả lời phê đều được thầy sử dụng màu mực xanh. Thầy nói "màu xanh là màu tươi mát, dễ nh́n dễ đọc... Màu đỏ là màu cương nghị, mạnh mẽ. Các anh chị và các em nào được mang điểm màu đỏ sẽ xứng đáng với niềm tin và ḷng cương nghị của ḿnh trong học tập. Tôi muốn, từ các năm học sau nầy, học viên của lớp chúng ta có mặt hôm nay... sẽ nhận cho chính ḿnh những điểm số màu đỏ thắm tươi”.

 

Tôi đọc lại những ǵ đă viết và t́m cho nó một nhan đề. MỘT TẤM L̉NG có sáo ṃn quá không ? Có thể lắm. Nhưng tôi không ngại. Tôi nghĩ: Một người như thầy tôi đáng được gọi là người CÓ MỘT TẤM L̉NG.

Cần Thơ, vào xuân 1986

LỜI GHI THÊM : Truyện nầy tôi dựa trên sự thật có xảy ra tại địa phương tôi, qua lời tâm sự của hai học viên lớn tuổi Nguyễn Thị Thu Vân và Dương Kim Cúc. Thầy NGUYỄN NHỰT ĐÔNG làm hiệu phó chuyên môn của trường Bổ Túc Văn hóa dành cho người lớn tuổi tại Phường An Cư TP. Cần Thơ, đă mạnh dạn quy tụ đội ngũ giáo viên gốc là các sĩ quan ở tù cải tạo về sống bằng nhiều ngành nghề cực nhọc khác nhau, nhưng có tấm ḷng đối với những người nghèo thiếu học. Từ năm học 1982-1983 trở đi, có đến 43 thầy cô giáo dạy tại trường nầy không lương (từ lớp một đến lớp 9) ban đêm. Ngành giáo dục thành phố thấy được hiệu quả nên sau đó có trả cho giáo viên mỗi tiết dạy là 2đồng40, trong khi giá ly cà phê đen những năm đó là 5 đồng, và một cuốc xe đạp ôm từ 5 đến 7 đồng. Vậy mà anh chị em giáo viên trong trường vẫn đều đặn đến lớp dạy cho học viên lớn tuổi hằng đêm (từ 6g30 đến 10giờ), chỉ v́... tấm ḷng giữa con người với con người đang sống trong một xă hội, mà chỉ những người có đời sống thấp tận cùng đáy xă hội mới dễ cảm thông và nâng đỡ nhau để cùng vươn dậy mà thôi.

Đặc biệt, các h́nh ảnh diễn tả trong truyện, tôi riêng tặng các đồng nghiệp thời đó, nay có người cũng định cư ở các tiểu bang trong đất nước Hoa Kỳ, nghĩ rằng, để nhắc nhớ nhau kỷ niệm của những ngày sau khi đi tù cải tạo, được về chân ướt chân ráo sống trong ṿng quản chế tại địa phương, hằng đêm ôm mùng chiếu ra ngủ ở các ngả tư đường (để canh gác trộm cắp !), làm vệ sinh cống rănh trong khu vực hay phường khóm, và... đi làm công tác thủy lợi lâu ngày : Nguyễn Văn Đông (Cali), Trần Văn Thế (South Carolina), Trần Bích Thu (đă chết, trước khi gia đ́nh đăng kư chuyến bay định cư tại Florida), Lâm Văn Của (Cali), Lê Khắc Lễ (Cali), Trần Xuân Th́nh (?), Nguyễn Văn Xuân (?), Huỳnh Thanh Liêm (Dallas), Lê Công Thượng (?), Nguyễn Văn Muôn (Massachusetts), Trần Thế Tŕnh, v.v... Hoặc các anh sĩ quan tù cải tạo khác, v́ hoàn cảnh đă không được định cư ở Hoa Kỳ như Nguyễn Thành Kiếm, Trần Thanh Tùng, Trần Văn Trí, Nông Tương Tiếp, Ngô Văn Liễu, anh Đức, anh Đạt, anh Trạng, v.v...

Xin kính viếng hương linh anh Nguyễn Nhựt Đông (đă nghỉ dạy, rời khỏi ngành giáo dục một thời gian, sau đó bệnh nặng và đă qua đời), xin gởi về các thầy cô đồng nghiệp, và h́nh ảnh ngôi trường Phổ thông Người lớn An Cư (mượn trường Thọ Nhơn cũ để dạy ban đêm) những t́nh cảm đậm sâu về t́nh bạn, t́nh người... đă trôi qua cuộc đời tôi.

Houston 15-10-1995

15-10-1998

LÊ CẦN THƠ