NGƯỜI BẠN

MAU QUÊN

 

truyện ngắn

 

LÊ CẦN THƠ

(Houston, Texas, Hoa Kỳ)

 

Như thường lệ, vừa bước chân đến bàn giám đốc, ông Trung vói lấy cây chổi lông gà quét bụi một lượt lên mặt bàn và chiếc ghế ḿnh sắp ngồi, dù ông biết trước đó vài phút, cô Hồng thư kư đă cẩn thận quét lau xong. B́nh bông tươi lúc nào cũng được sửa soạn vén khéo đặt bên góc trái bàn viết. Sắc hồng nhung trông thật dễ thương. Chiếc gạt tàn thuốc để bên góc trái, phía dưới máy điện thoại, đă được đổ tàn và lau sạch bóng. Hồ sơ giải quyết đặt ngay ngắn giữa bàn. Nói chung, mọi thu xếp trên bàn giám đốc được gọn gàng, ngăn nắp như vậy cứ diễn ra hằng ngày, tất cả do cô thư kư chăm lo. Ông Trung ngồi xuống nghe ḷng thoải mái. Ông đưa mắt nh́n quanh một lượt căn pḥng. Bức ảnh TRỌN ĐỜI BÊN NHAU của nhiếp ảnh gia Trần Văn Bé được phóng to ra. Ảnh đen trắng lồng trong khung kính thật trang trọng: Tiền ảnh là hai cây cau đứng cạnh bên nhau, song song, thẳng tắp vươn lên cao vút theo chiều cao của ảnh; hậu cảnh là khung trời màu đen với vầng trăng sáng tṛn, tạo cho bức ảnh nổi bật cả về h́nh thức lẫn bố cục nội dung. Phía tường bên phải, tấm bản đồ nước Việt Nam h́nh cong chữ S xoăi dài bên cạnh biển Đông, dọc từ ải Nam Quan tiếp giáp với nước Trung Hoa đến Mũi Cà Mau và tiếp giáp Campuchia chỗ Vịnh Thái Lan, xung quanh in nền xanh đậm trên giấy láng bóng nổi bật lên, khi nh́n qua ai cũng thấy xúc động trước h́nh ảnh một đất nước có nguồn gốc dân tộc hơn bốn ngàn năm văn hiến. Đối diện tường bên trái là bảng ghi mục tiêu công tác, các cột chỉ tiêu phải thực hiện và cạnh bên là biểu đồ ghi tiến triển thực hiện kế hoạch của xí nghiệp, mà Trưởng pḥng Kế hoạch đă thường xuyên cập nhật, theo dơi. Giữa pḥng, bộ sa-lông có bốn ghế dựa bọc nệm để tiếp khách, trên chiếc bàn bầu dục có đặt chiếc b́nh trà với cái khay đựng bốn tách tráng men xinh xắn. Pḥng Giám đốc không rộng lắm, nền lót gạch trắng đỏ được lau sạch bóng. Ông Trung làm Giám đốc xí nghiệp nầy đă bốn năm. Bằng thời gian đó, ông đă nhuần nhuyễn với công tác điều hành một đơn vị làm mặt hàng sản xuất bán ra thị trường. Từ khi được ông chủ mời và giao làm Giám đốc sản xuất, ông Trung luôn luôn nghiên cứu, t́m ṭi học hỏi lănh vực chuyên môn, quyết làm sao hàng hóa làm ra kịp thời được khách hàng tiếp nhận nồng nhiệt và tiêu thụ nhanh chóng đúng như ước muốn của ông chủ vốn tín nhiệm và giao phó cho ông, kể cả việc sắp xếp nhân sự của xí nghiệp.

Ông Trung lật b́a hồ sơ. Anh lấy kiếng trong túi áo đeo vào. Tờ giấy ghi của cô Hồng ghim lên chồng hồ sơ với nét chữ nắn nót, g̣ gẫm như bản tính cẩn thận của cô :

"Kính thưa Giám Đốc,

Sáng nay cháu vào sớm, gặp một ông khách lạ đến t́m Giám Đốc. Ông khách bảo trước kia có quen thân với ông bà Giám Đốc và đang ở dưới quê, có dịp lên thành phố ghé thăm nhưng không biết nhà. V́ phải đi gấp nên không chờ ông Giám Đốc được. Ông ấy gởi lời thăm ông bà Giám Đốc. Ông nói, khi nào có dịp vào Ngă Tư Cây Dương nhớ ghé nhà ông chơi... Đă mười một năm rồi... Cháu có hỏi tên, ông ấy bảo là "Ba Đáy"...

(Kư tên : HỒNG)

Ông Trung lột kiếng đặt lên bàn. Ông bóp trán suy nghĩ. Mái tóc điểm bạc, khuyết sâu, để lộ vầng trán cao, trên đó hiện rơ những nếp nhăn vắt qua hai đầu chân mày. Cứ mỗi lần suy nghĩ, ông Trung vẫn hay trầm ngâm, tay bóp lên vồ trán của ḿnh. Hôm nay ông cố nhớ xem, "Ba Đáy" là ai ? Ở Ngă Tư Cây Dương, nhà "Ba Đáy" khúc nào ? Tại sao có dịp ghé mà không nán lại một chút để gặp mặt nhau ? Ông định bước sang bên hỏi thăm vài điều vời cô Hồng, nhưng nghĩ sao lại thôi. Nh́n đồng hồ tay, ông Trung chợt phát hiện, sáng nay ḿnh vào xí nghiệp trễ gần 30 phút, bởi phải nghe vợ ở nhà trách cứ mấy điều. "Nhiều người nói ông bây giờ mau quên, thường làm mặt lạ...". "Họ than phiền ông, cứ ôm chân Giám Đốc rồi quên mất bạn bè...". "Họ nói ông muốn làm mặt lạ để khỏi cho ai nhờ vả, giúp đỡ...”. “Có người bảo ông giàu đổi bạn, sang quên t́nh nghĩa..."... Chừng ấy lời trách móc gán ép cho Giám Đốc Trung lọt vào tai vợ ông, có lẽ tích lũy từ lâu nay mới có dịp phơi bày ra, khiến ông nghe bực dọc trong ḷng. Người ta là ai ? Họ là ai ? Ông vặn hỏi, nhưng vợ ông không thèm đưa ra một tên nào rơ ràng cả. Ông Trung dắt xe ra cổng và đạp thẳng đến xí nghiệp.

Ông Trung năm nay tuổi trên năm mươi, dáng người mập mạp trông thật khoẻ mạnh. Dù là xí nghiệp "ăn nên làm ra", nhưng ông có cuộc sống thật b́nh thường: áo quần không se sua, loè loẹt. Đi làm bằng chiếc xe đạp sườn đ̣n dông cũ kỹ, có lẽ ông giữ kỹ từ thời c̣n học sinh của ḿnh cũng nên. Ông chủ xí nghiệp có giao xe cho ông, nhưng ông chỉ dành để giao dịch công tác xa, cần thiết mà thôi. Ông có hút thuốc, nhưng lại là loại thuốc Bastos xanh rẻ tiền. Khách hàng đến gặp để bàn chuyện, cứ đưa ra thuốc thơm loại nhập, nhưng ông cứ từ chối khiến ai cũng ngờ ngợ và lo ngại cho công việc trao đổi làm ăn. Vậy mà chuyện nào cũng tiến triển tốt đẹp theo đúng hợp đồng với nhau. Các vị Trưởng pḥng trực thuộc đă quen với nếp sống của Giám Đốc nên ban đầu có dè dặt, sau đó th́ an tâm công tác như trước ngày ông về làm Giám Đốc. Trong các buổi họp cuối tuần, anh em cũng gợi ư với Giám Đốc về "xă giao" với đơn vị bạn, ông Trung cười :

- Cứ phải "thuốc lá nhập", "rượu tây"... mới xă giao hay sao các bạn ? Tôi nghĩ, làm sao chúng ta nghiên cứu và giải quyết thoả đáng, có t́nh có lư và nhanh chóng những ǵ mà khách hàng cần đến ta, đó là xă giao tốt nhất rồi c̣n ǵ ?...

Cứ lập luận như vậy, từ Trưởng pḥng đến nhân viên lần lượt quen cả đức tính của Giám Đốc ḿnh, ít thấy trường hợp khuất lấp xảy ra trong xí nghiệp. Nhưng đâu phải cuộc sống nầy, ai cũng răm rắp “khắc khổ” như Giám Đốc ḿnh. Một số công nhân trực thuộc thấy khó ḷng kiếm chác, đă làm đơn xin thôi việc hoặc xin sang một xí nghiệp khác. Chỉ trong ṿng mấy tháng cuối năm nầy, đă có ba đơn chuyển đến ông Trung: Năm Sanh ở phân xưởng in gạch, Cô Nhung thủ quỹ và Ba Khang thủ kho. - mỗi nhân viên nầy, ông Trung hiểu rất rơ từng thành phần. Tất cả đều làm việc năng nổ, tích cực... nhưng trong giao tiếp bên ngoài, họ sớm hoà nhập với "mốt", với "thời trang". Có lẽ thấy không c̣n thích nghi với đồng lương tháng cố định và giờ giấc của xí nghiệp nên họ quyết định ra đi trong đợt cuối năm? Ông Trung giải quyết nguyện vọng theo đơn xin một cách nhanh chóng khiến ai cũng ngỡ ngàng, kể cả ba người làm đơn xin. Ông lại đề bạt người khác và bàn bạc với Trưởng pḥng Nhân viên sớm ban hành Quyết Định bổ nhiệm. Sau đó mới báo cáo lại cho chủ biết mọi việc. Ông chủ rất hài ḷng cách xếp đặt và giải quyết công việc của Giám Đốc Trung. Đặc điểm của ông Trung, một khi quyết định làm việc ǵ là ông trực tiếp giải quyết đến nơi đến chốn.

Đọc lướt qua những hồ sơ đánh máy, ông Trung dừng lại bản hợp đồng trao đổi hai chiều mà Trần Thanh, Trưởng pḥng Nghiệp vụ đă dự thảo đưa qua ông duyệt. Theo dự thảo hợp đồng, xí nghiệp ông là bên A sẽ giao cho bên B một ngàn bao xi măng Hà Tiên để nhận về mười ngàn gói thuốc lá theo giá gốc. Khoản chênh lệch sẽ chuyển trả bằng tiền mặt mà không phải bằng check. Thời gian trao đổi hàng trong ṿng 15 ngày kể từ khi hai bên kư văn bản hợp đồng. Ông Trung đọc tờ giấy viết tay kèm theo của Trần Thanh: "Kính anh Trung, xin anh nghiên cứu và giải quyết. Nếu được, ta sẽ có khoản lời tiền mặt để đưa vào quỹ phúc lợi xí nghiệp, nâng đỡ đời sống anh em...”.

(Kư tên : Trần Thanh)

Ông Trung nghe nóng bừng hai bên mang tai. Làm sao chấp nhận được bản hợp đồng nghịch lư nầy? Xí nghiệp sản xuất gạch bông của ḿnh làm ǵ cần tới hàng chục ngàn gói thuốc lá? Để đem ra bán chợ đen ngoài thị trường à? Khách hàng bạn cũng đâu phải là đơn vị xây dựng cần đến số lượng xi măng lớn như vậy? Trần Thanh làm ăn hời hợt thế nầy th́ không thể chấp nhận được. Ông Trung rút xấp hồ sơ để vào ngăn tủ riêng và ư định sẽ nói chuyện trực tiếp với Trưởng pḥng Nghiệp vụ Trần Thanh. Ông tiếp tục đọc số hồ sơ c̣n lại. Những việc b́nh thường ông kư tên. Những việc xét thấy cần t́m hiểu cặn kẽ hơn th́ ông để sang một bên. Ông Trung làm việc rất cẩn thận. Ông rất "hà tiện" chữ kư. Trường hợp văn bản chỉ cần sử dụng 5 bản mà văn thư tŕnh kư dư một hoặc hai bản, ông cũng không kư vào những tờ dư đó. Chữ kư của ông Trung cũng rất cẩn thận, trong tháng có bốn tuần lễ, ông có sổ tay ghi chú các ngày trong tuần để khi đặt bút kư vào một văn bản quan trọng nào cũng có kư hiệu riêng để nhận dạng sau nầy, nếu v́ lư do nào chữ kư của ông bị lợi dụng, chẳng hạn giả mạo làm điều phi pháp. Sau nầy có cần đối chiếu lại chữ kư tên trên một văn bản vào ngày tháng nào, ông so với kư hiệu ghi trong sổ tay là xác nhận ngay đó là của ḿnh hay không phải của ḿnh. Ông nhận dạng rất dễ dàng, v́ chữ kư của ông, khi đặt nét bút đầu tiên vào vị trí nào so với ḍng mẫu tự ghi ngày tháng trên văn bản trước khi kư tên là ông xác nhận được ngay. Điều nầy khó ai mà biết được sự kín đáo riêng tư ngoại trừ ông.

Đang xem hồ sơ, bỗng chuông điện thoại reo. Ông Trung dừng lại cầm ống nghe lên. Bên kia đầu dây nói, giọng đàn ông nghe rơ mồn một :

- A lô ! Xin cho tôi gặp Giám Đốc Trung!

- Tôi đang nghe đây. Xin lỗi, ai đang ở đầu dây?

- Em là Hạ sĩ Khanh đây Đại úy. Hôm qua em có đến t́m mà không gặp Đại úy. Em có bàn chuyện với anh Trần Thanh về vụ hợp đồng. Ư kiến Đại úy thế nào ? Ráng giúp giải quyết giùm sớm sớm nghe Đại úy, tụi em hy vọng ở thẩm quyền nhiều lắm...

Ông Trung nhíu mày. Cơn giận dữ chợt loé lên, nhưng ông tự kềm chế lại được :

- Xin lỗi, Hạ sĩ Khanh làm ǵ, ở đâu... tôi quên mất rồi. C̣n vụ hợp đồng ǵ đó chắc Trần Thanh chưa làm xong, để tôi xem lại, đừng nóng. Tôi lúc nào cũng giải quyết có lư có t́nh cả mà...

- Chắc Đại úy quên em. Hồi Đại úy làm Liên Đội Trưởng đóng ở Ngă Tư Cây Dương, em ở Đại đội của Trung úy Nhă, được biệt phái lên bán Câu Lạc Bộ đó. Em là Khanh-Quân-Tiếp-Vụ đây, Đại Úy nhớ lại chưa ?

- Khanh-Quân-Tiếp-Vụ hả ? À, à... Sao lâu quá không nghe tông tích ǵ, nay lại "xuất hiện" ở đây ?

- Chuyện dài ḍng lắm, để gặp mặt em tâm sự nhiều cho Đại úy nghe. Đại khái là sau lần BCH. Liên Đội ḿnh bị tụi nó tấn công, Đại úy bị thương nặng phải đưa về quân y viện Phan Thanh Giản, rồi sau đó được ra hội đồng giám định Y Khoa và được giải ngũ, em may mắn c̣n sống sót, Trung Úy Nhă rút em trở về Đại đội và cũng coi hậu cứ với Trung sĩ Hồng, được vài năm th́... em được chuyển về Trung Tâm Yểm Trợ Tiếp Vận. Rồi nhiều việc xảy ra nữa. Hiện em đă giải ngũ và đi làm ăn... Thôi, việc đâu c̣n có đó, phen nầy “thẩm quyền” giúp “em út” một chuyến nghe. Cần gấp lắm...

- Không hứa vội, để xem lại và giải quyết. Thôi nghe !

Ông Trung gác ống nghe vào máy. Ông không muốn tiếp tục nói chuyện với giọng thanh niên tự xưng là Khanh-Quân-Tiếp-Vụ đó. Hắn là ai ? Ở chung Liên Đội với ḿnh lúc đóng quân ở Ngă Tư Cây Dương? Ông Trung cố vận dụng trí nhớ nhưng chưa thể h́nh dung ra dáng vóc của một Khanh-Quân-Tiếp-Vụ nào. Trí nhớ ông kém cỏi như vậy sao ? Hết bóp trán, ông Trung lại lấy thuốc hút. Ông xếp chồng hồ sơ, bước lại sa-lông rót nước uống. Mùi trà ướp sen thơm ngát nhưng vẫn không tạo cho ông Trung dễ chịu chút nào. Ông ngả lưng trên ghế nệm, hít từng hơi thuốc mà nghe đăng đắng kỳ lạ.

Đang suy nghĩ tản mạn, ông Trung hết nhớ h́nh ảnh nầy đến h́nh ảnh khác. Những bạn bè thời c̣n đi học chung trường Phan Thanh Giản, kẻ ra đời làm nên danh phận khá nhiều, kẻ th́ bỏ học vào khu mang danh "làm cách mạng" sống chui rúc trong ruộng đồng lùm bụi. Những bạn bè đồng khóa Thủ Đức năm xưa, có người mang cấp bực như diều gặp gió, cũng có người đă vĩnh viễn nằm xuống trong ḷng đất mẹ bởi súng đạn vô t́nh. Những người lính dưới quyền từ lúc ông mới ra trường mang cấp Chuẩn úy Trung đội trưởng, rồi Đại đội phó, Đại đội trưởng, Liên Đội trưởng... cho đến ngày bị thương và giải ngũ. Những bà con trong vùng mà đơn vị ông có dịp hành quân ngang hay đóng quân yểm trợ xây cất đồn bót trong địa bàn hoạt động... Tất cả như cái bóng, lúc đậm, lúc mờ, bởi sự xuất hiện trong âm trí không lớp lang nào cả. Ông nhớ thằng Sù vướng phải trái ḿn của địch, toàn thân xác lượm lại gói gọm một nhúm trong chiếc Poncho. Ông nhớ lần hành quân an ninh thủy tŕnh trên kinh Cái Côn cho xà lan chở đá làm quốc lộ 4, cả BCH của Đại đội ông suốt buổi sáng ngồi trên một trái ḿn gài bằng quả đạn 155 ly, khi một người lính của Trung đội 1 đến hỏi lệnh miệng mới phát hiện và sau đó ông xin lệnh phá hủy. Trái ḿn nổ thật khủng khiếp, nếu như từ sáng kíp nổ bị chạm chắc cả BCH của ông không c̣n một ai sống sót. Ông nhớ lại chuyện ông "Ba Đáy" ghé t́m ông sáng nay. "Ba Đáy"?... Đột nhiên, một chớp sáng vụt về với Giám Đốc Trung như một cuồn phim đang chiếu trên màn ảnh mà ông mải miết theo dơi không một lần chớp mắt.

 

Ḍng Kinh Cái Côn sáng hôm đó nước lên đầy. Những mảng lục b́nh từ hướng Phong Thuận bập bềnh trôi vào Phụng Hiệp, trên đó điểm mấy cái hoa tim tím. Trung úy Trung dẫn đại đội trên đường hành quân mở đường từ Bưng Thầy Tần ra hướng Ngă Tư Giồng Đá để bắt tay với đơn vị bạn, đă gặp chiếc ghe đang trải đáy. Ông Ba Đáy với thằng cháu độ hơn mười tuổi h́ hục quăng lưới đáy xuống sông, đột nhiên thấy Trung úy Trung, ông nói to lên :

- Ông nói với mầy rồi, chỗ Cầu G̣n mà cũng không nhớ. Sau đừng căi lời ông nghe. Cầu G̣n..., Cầu G̣n, nhớ chưa ?

Trung úy Trung ban đầu nghe câu rầy cháu của ông Ba Đáy không lấy ǵ thắc mắc. Nhưng đi một đoạn đường, Trung mới ngẫm ngợi đến mấy chữ Cầu G̣n có tính gằn giọng của ông Ba Đáy, đột nhiên cho lệnh dừng quân. Trung truyền lệnh cho Tiểu đội của La Hồng Thiệt mở đường hăy cảnh giác chỗ Cầu G̣n. Lệnh truyền tới cũng là lúc Tiểu đội phó Thắng đă đi qua giữa cây Cầu G̣n. Thắng đứng yên bất động, trong khi Thiệt đi nhanh tới quan sát. Gốc là một Hạ sĩ Nhất Công Binh Chiến Đấu thuộc binh chủng TQLC đào ngũ, về xin vào Địa phương quân với tên họ mới, Thiệt rất giỏi về tháo gỡ ḿn bẫy, và chính anh phát hiện địch đă gài ḿn tại đầu cầu bên nầy. Trái đạn có kíp nổ được chặn bằng một miếng kim loại mỏng có đầu cột dây gân và đầu dây gân kia lại cột vào tay vịn của cây Cầu G̣n. May là Thắng bước lên cầu không đụng tới tay vịn. Và, sau khi xin lệnh được chấp thuận, Thiệt dùng kỹ thuật của một chuyên viên tháo gỡ ḿn bẫy, đă vô hiệu hoá và lập tức ném xuống ḷng sông để hủy bỏ. Trái đạn 105 ly vừa chạm mặt nước đă nổ một tiếng dữ dội.

Sau lần đó, ông Ba Đáy đă có một lần thông tin với đơn vị của Trung úy Trung. Khoảng chạng vạng tối, ông bảo đứa cháu xách lồng đèn đi về hướng đồn, nhằm t́m cách thông báo cho lính của Trung biết là địch đang xuất hiện tại khu vực nhà ở của ông. Lực lượng chúng khá đông, có khả năng, hoặc vượt sông chỗ Cầu G̣n băng ngang Nghĩa trang, hoặc phục kích nhóm đi tiền đồn. Chúng khống chế người trong nhà ngay lúc chập tối, không cho bất cứ một ai ra ngoài. Ông nài nỉ xin được đi trải đáy nhưng chúng không cho. Ông đành giả bệnh và xin cho thằng cháu lại tiệm mua thuốc Ngoại Cảm Tán hiệu Tàu Buồm. Ông nói với nó, lại kêu cửa Bà Năm Tiệm nói là "Ông Ba Đáy Cầu G̣n Đau Nhiều, Đau Nhiều"... Bọn chúng đành cho thằng nhỏ xách lồng đèn đi, nhưng dặn không được nói ǵ với ai. Nó dạ lia lịa và xăn xái bước đi. Dọc đường, thằng nhỏ cứ nói lải nhải, "Ông Ba Đáy Cầu G̣n Đau Nhiều, Đau Nhiều...", toán lính tiền đồn thấy lồng đèn vội nép vào bụi rậm. Thằng nhỏ đến cửa nhà bà Năm Tiệm, đă lặp lại câu nói đó, Bà Năm vội bảo thằng nhỏ vào hẳn trong nhà và hỏi kỹ, nó kể bọn địch đang ở nhà nó và không cho bất cứ ai ra khỏi nhà. Bà bảo thằng nhỏ ở lại nhà bà và liền t́m cách tiến lại gần đồn, ra dấu gọi lính gác. Danh Kim đang gác, thấy dấu hiệu biết có chuyện nên báo liền cho Trung Úy Trung. Bà Năm Tiệm bảo chỗ ông Ba Đáy có địch xuất hiện. Cùng lúc đó, tiếng súng nổ vang phía nhà ông Ba Đáy. Và, trận chiến đă diễn ra. Toán tiền đồn của Thiệt đă lọt vào ổ phục kích của địch. Hai bên cầm cự nhau khoảng mười phút, th́ bọn chúng đồng loạt hô xung phong. Trung úy Trung cho lệnh xuất đồn tăng viện, gọi pháo binh chi khu Phụng Hiệp yểm trợ và chặn đường rút lui của địch. Trận nầy, tiểu đội của Thiệt có hai bị thương và Út Cao tử trận. Địch rút lui để lại nhiều vết máu. Sau nầy biết được, đó là đơn vị cơ động của Xă Đại Thành do ông Ba Tập chỉ huy, có ư định vượt sông chớ không phải bao vây và đánh đồn. Do chúng đến vị trí sớm hơn toán tiền đồn của Thiệt nên chúng có nhiều lợi thế hơn.

Những câu nói, những lời úp mở mà ông Ba Đáy sử dụng để nói với thằng cháu, nói với Bà Năm Tiệm... chính là những mật khẩu mà ông Ba Đáy nghĩ ra để thông tin cho Trung úy Trung. Đây là việc làm tự nguyện chớ Trung không hề tổ chức mạng lưới t́nh báo nầy. Măi đến khi Trung lên Đại Úy và được giao chức vụ Liên Đội Trưởng, rồi đổi vô Ngă Tư Cây Dương, có dịp gặp lại ông Ba Đáy, ông tự nói ra , Trung mới hiểu. Ông ba Đáy nói rằng, Trung rất giống thằng con trai của ông - giống như khuôn đúc -, ông nói đùa: "Có lẽ hai đứa là con sanh đôi”. Thằng con của ông cũng tên Trung, nhưng đă bị thất lạc hồi c̣n chiến tranh chống Pháp. Ông Ba Đáy muốn nhận Trung làm con nuôi. Thấy ông già tha thiết quá, Trung đồng ư, và từ đó cứ gọi ông Ba Đáy là Ba Nuôi và họ có mối dây liên hệ t́nh cảm ngày càng dậm sâu như ruột thịt. Ông Ba Đáy đă t́m được niềm vui trong tuổi già trong cảnh đơn chiếc một ông một cháu và... thường xuyên đi thăm thằng con nuôi làm đến Liên Đội Trưởng.

Ông Ba Đáy thường tới lui BCH Liên Đội thăm Đại úy Trung, đem theo nhiều loại đồ ăn mà ông kiếm được. Ông có hỏi Trung thích ăn ǵ ? Trung bảo, thích ăn chuối già sống nấu chín, chấm muối ớt. Từ đó, lần nào đến thăm con nuôi, ông đều đem theo chuối già cui nấu chín với chén muối ớt...Nhưng, sau lần Đại Úy Trung bị thương, ông Ba Đáy không làm sao biết được tin tức và đến t́m thăm. Ông có hỏi nhà, nhưng anh em lính trong Liên Đội không hiểu nghĩ sao lại không chỉ, nên ông xem như đă mất hẳn liên lạc.

Sáng nay, đột nhiên ông Ba Đáy đến thăm. Ông Trung nghe ḷng nao nao. Nghĩ tệ thật. Ḿnh giải ngũ cũng đă lâu, và đi làm Giám Đốc xí nghiệp cũng trên bốn năm, vậy mà thật vô t́nh không dịp nào ḿnh nhớ đến người cha nuôi một thời thương yêu ḿnh như con ruột. Trong cuộc sống, có biết bao t́nh huống xảy ra, có niềm vui, có nỗi buồn, có đắng cay nghiệt ngă..., nhưng dù muốn hay không, dấu ấn trong tâm hồn mỗi người khó mà phai nhạt. Dấu ấn có hiện rơ hay không, cũng do bối cảnh hiện tại, có dịp để hiện lên hay không. Đối với ông Trung, có một chút ǵ đó dằn vặt khi bẵng đi nhiều năm không nhớ lại vụ nầy nếu như sáng nay không có ông Ba Đáy ghé t́m...

- Thưa Giám Đốc...

- À, cô Hồng! Có ǵ không ?

- Thưa...

Hồng ngập ngừng. Ông trung nh́n thẳng vào cô thư kư ḍ xét. Dường như có ǵ khó nói nên ông Trung cởi mở :

- Có ǵ cô Hồng cứ nói, liệu tôi có giải quyết giúp ǵ không ?

- Thưa Giám Đốc, vụ bản hợp đồng đă tŕnh qua Giám Đốc !

- Ư cô th́ sao ?

- Thưa ... cháu đâu có quyền quyết định.

- Không, tôi muốn biết ư kiến của cô ra sao ? Xem có được hay không vậy mà.

- Nếu Giám Đốc cho phép, cháu xin góp ư kiến...

- Cô cứ tŕnh bày xem.

- Thưa Giám Đốc, theo cháu nghĩ, xí nghiệp ta không nên làm hợp đồng như vậy. Hôm qua, lúc chú Trần Thanh đưa qua đánh máy, cháu đọc tới đọc lui thấy nó kỳ kỳ. Cháu định hỏi, th́ chú Trần Thanh bảo "mới là dự thảo, cứ đánh máy tŕnh Giám Đốc, chắc chắn là được thôi!” . Thưa Giám Đốc, vấn đề là chức năng của xí nghiệp ta...

- Tôi đồng ư với cô ở điểm “chức năng”, nhưng đây là quyền lợi trực tiếp của toàn xí nghiệp. Nếu ta giải quyết nhanh chóng và thỏa đáng, th́ cuối năm nầy ông chủ của chúng ta sẽ thưởng, chính cô cũng hưởng hàng ngàn đồng, cô thấy sao ?

- Thưa... (Hồng lại ngập ngừng một chút)... Tiền rất cần. Nhưng đâu phải cứ có nhiều tiền là ta làm đâu. Xin lỗi Giám Đốc, đừng trách cháu...

- Cám ơn cô Hồng nghe. Tôi không trách ǵ đâu, đừng ngại. Nhưng cô cho biết thêm, hôm qua cô có gặp ông Khanh ǵ đó không ?

- Dạ cháu có gặp nhưng không tiếp chuyện nên không biết ông ấy ra sao. Ông gặp chú Trần Thanh, sau đó hai người đi uống cà phê hay ăn sáng ǵ đó, rồi chú Trần Thanh trở vào làm bản dự thảo hợp đồng đưa qua cho cháu đánh máy. Cháu không biết ǵ hơn.

- Ngoài việc hợp đồng ra, cô cần tŕnh bày ǵ thêm nữa không ?

- Thưa Giám Đốc, việc ông Ba Đáy hồi sáng. Trông ông ấy tội nghiệp lắm. Cháu đoán, ông khoảng trên tám mươi tuổi, tóc bạc trắng cả, mặc bộ bà ba đen bạc thếch. Ông có cầm theo một cái giỏ bàng đựng mấy nải chuối già cui sống; gởi Giám Đốc. Ông bảo, hồi đó Giám Đốc thích ăn chuối già cui sống nấu, chấm với muối ớt. Cháu c̣n cất bên đó. Cháu có chỉ nhà, nhưng ông ấy không chịu đến, và ông quyết định đi sớm để không gặp Giám Đốc...

- Sao vậy ?

- Cháu không biết ! Nhưng khi quay lưng đi, cháu nghe ông nói lầm thầm: "Nó giàu quá, hèn chi!". Thưa Giám Đốc, cháu xin ṭ ṃ một chút, Giám Đốc với ông Ba Đáy quen nhau như thế nào vậy ?

- Quen hồi tôi c̣n trong quân đội. Hơn mười mấy năm không gặp được nhau...

Nói xong, ông Trung chợt se ḷng. Đáng lư ra ông phải tự hănh diện kể lại h́nh ảnh ông Ba Đáy, một người dân chất phác sống trong vùng địch mà giữ được ư chí của một người quốc gia, một người cha nuôi độc đáo của ḿnh cho cô Hồng nghe, nhưng không hiểu sao ông lại trả lời quá đơn giản như vậy. Dù là một cô thư kư, hay bất cứ một người nào trong cuốc sống hôm nay, ít ra ông Trung cũng phải trân trọng kể lại có tŕnh tự, cặn kẽ về t́nh nghĩa, về mẫu người như ông Ba Đáy chớ ! Suốt bao năm qua, ḿnh có lỗi rất nhiều với người từng giải cứu ḿnh thoát chết trong đường tơ kẽ tóc, từng nhận ḿnh làm con nuôi và đă lo lắng, chăm sóc ḿnh đủ điều c̣n hơn là con ruột. Cuộc sống đă cuốn hút ông và đă làm mờ đi những kỷ niệm trong thời chinh chiến của ông. Việc Phó Tổng Thống Trần Văn Hương lập ủy ban chống tham nhũng để lành mạnh hóa xă hội, đă buộc miệng than rằng "diệt hết tham nhũng th́ tôi c̣n làm việc với ai?", là một điều nhức buốt đối với mọi người dân sống trong một chế độ. Ông đă giải ngũ và có mộng t́m chỗ đi làm để nuôi sống bản thân, nhưng ông vẫn tâm nguyện rằng, dù bất cứ sống trong môi trường nào, ông cũng phải là một con người thẳng thắn, chân thật, dứt khoát không lem nhem, không tham nhũng... Lời than của Phó Tổng Thống ở Phủ Cây Tùng dứt khoát không thể đúng hoàn toàn, v́ đâu phải mấy mươi triệu người dân Việt Nam Cộng Hoà đều xấu xa, tham nhũng? Phải có nhiều người tốt, nhiều người biết đến sỉ diện và tiền đồ của dân tộc. Bọn người tham nhũng có thật, nhưng đâu thể để chúng khống chế đất nước... Ông Trung nghĩ lan man và chợt quay lại nh́n cô Hồng đang lặng yên đứng nh́n ông chờ đợi.

Ông Trung bảo cô Hồng mang giỏ bàng đựng chuối sang. Chiếc giỏ bàng cũ kỹ, rách bươm, được may lại bằng chỉ dây bố. Ông Trung nghe xúc động khi tự tay lấy ra từng nải chuối c̣n xanh, no tṛn, mũm mĩm. Có lẽ do sự chăm chút đặc biệt mới có được một buồng chuối già ngon như vậy để dành cho thằng con nuôi của ḿnh? Phía bên dưới, một gói muối ớt trộn sẵn. Rơ ràng là muối hột rang, đâm chung với ớt hiểm chín, màu đỏ ửng trông thật dễ thèm. Ông Trung rơm rớm nước mắt. "Ba ơi ba thương con như vậy, c̣n con th́... vô ơn bạc nghĩa quá ! Ba hăy tha lỗi cho con!". Ông trung nghe từ trong cuống họng ḿnh nghèn nghẹn khi nói với cô Hồng :

- Cô Hồng cầm nải chuối nầy về nấu ăn thử cho biết. Hồi trước tôi thích ăn loại nầy lắm. Ăn để thưởng thức hương vị quê hương mà có một thời tôi sống chết ở đó...

- Dạ cháu không dám. Giám Đốc mang về cho Bà và gia đ́nh...

- Đừng ngại, c̣n nhiều lắm mà...

Hồng cảm ơn rồi bước ra ngoài. Ông Trung nh́n theo. "Chỉ là thư kư thôi mà đă có sự suy nghĩ chín chắn, khẳng khái trước những sự việc khuất lấp, thật đáng khen!”. Ông Trung thở dài, để nguyên số nải chuối trên mặt bàn nước, rồi bước lại bàn giấy, kéo ngăn tủ lấy tờ hợp đồng ra. Ông quyết định gọi Trần Thanh qua để thảo luận và bày tỏ dứt khoát, không thể hợp đồng như vậy được.

 

Vừa đạp xe về đến cổng, ông Trung đă gặp vợ đứng chờ ở đó. Bà nh́n ông tủm tỉm. "Có ǵ mà trông bà vui quá vậy?". "Vào nhà rồi biết". Hai vợ chồng cùng bước vào nhà. Dù làm Giám Đốc xí nghiệp sản xuất gạch xây dựng, nhưng nhà ông Trung cũng b́nh thường như bao nhiêu căn nhà trên con đường nầy. Có khác là nhà ông ở trước kia mướn của người ta, nay đă chính thức mua lại và hoàn toàn do vợ chồng ông làm chủ. Nó là một căn nhà xung quanh xây gạch, mái lợp tôn, phía trước có khoảng sân rộng, bên hông nhà trồng mấy gốc chuối, ba cây sảnh của người bạn ở Nha Mân Sa Đéc gởi cho. Trồng mấy năm mà chưa có trái, có lẽ do đất xấu, không thích hợp với loại cây nầy. Nhà lót gạch tàu, dù quét lau thường xuyên nhưng cũng không bóng lộn được, bởi chất đất nung. Bà Bảy Trung đi sau, khi chồng dựng xe trước cửa hàng ba, bà đi nhanh vào bàn, rót nước trà. Ông Trung để nguyên cái giỏ bàng sau xe, cầm cái cặp hồ sơ đi vào bên trong.

- Ông uống nước đi. Hồi sáng nầy có khách đến t́m. Tôi chỉ vào xí nghiệp, nhưng chú ấy không đến. Chú ấy bảo hôm nào rảnh sẽ trở lại thăm ông. Khi về chú ấy để lại cặp gà vịt, hai chai rượu Premi Martin, bảo tặng vợ chồng ḿnh lai rai một bữa...

- Rồi bà nhận hay sao? Kỳ quá !

- Tôi có nhận đâu. Chú ấy cứ bỏ đại rồi ra về. C̣n cây thuốc "Con mèo" nữa. Để trên đầu tủ kia...

- Đâu có được. Phải trả lại người ta. Nhưng... ai vậy?

- Th́ chú Khanh-Quân-Tiếp-Vụ chớ ai. Chú đến, lúc đầu tôi quên lửng, nh́n không ra. Đến khi chú nhắc lúc đơn vị đóng ở Ngă Tư Cây Dương, chú được Trung úy Nhă cho biệt phái sang coi Câu Lạc Bộ của Liên Đội... tôi mới chợt nhớ ra. Chú c̣n nhắc lại nhiều kỷ niệm hồi đó vanh vách không sót điều ǵ. Trí nhớ của chú ấy dai thiệt !

- Bây giờ chú ấy làm ǵ?

- Tôi có hỏi gia đ́nh và công việc làm ăn, chú ấy bảo đă được giải ngũ và sống ở ngoài chạy hàng kiếm ăn, không có làm ở hăng xưởng nào.

- Được rồi ! Bà cứ nhốt cặp gà vịt để dành đó. Cất cặp rượu và cây thuốc vô tủ. Tôi sẽ trả lại cho Khanh-Quân-Tiếp-Vụ. Ḿnh không thể "xài" những thứ nầy được. Tôi dặn, mai mốt bất cứ ai mang quà cáp ǵ tới, cứ việc từ chối thẳng. Nói, "Giám Đốc Trung không cho nhận". Cứ nói vậy, tôi chịu trách nhiệm !

- Ông cứ cái mửng đó, hèn ǵ ai cũng trách cứ, cũng nói "Ông là kẻ mau quên!"..

- Ờ, cứ xem Giám Đốc Trung là thằng bạn mau quên đi ! Tôi không thể chấp nhận lề thói nầy cứ diễn ra. À, bà ra xe lấy cái giỏ bàng đựng mấy nải chuối già cui. Nấu liền tôi ăn. Cái nầy tôi mới cần ăn. Bà biết của ai không ? Của Ông già nuôi "Ba Đáy" đó !

Nói xong câu đó, ông Trung thở dài nhẹ nhơm như đă trút ra được bao nhiêu ẩn ức trong ḷng. Ít ra trong cuộc sống cũng măi măi c̣n nhiều h́nh ảnh đáng thương kính như ông Ba Đáy, và cũng c̣n bắt gặp nhiều con người có phẩm chất và đức hạnh, khẳng khái như cô Hồng... chớ không thể bi quan như lời nhận xét của cụ Trần Văn Hương "diệt hết tham nhũng th́ c̣n làm việc với ai?" chứng tỏ xă hội quanh cụ đă "hết thuốc chữa" rồi sao ? Những khuôn mặt như Khanh-Quân-Tiếp-Vụ, như Trần Thanh, hoặc giả như những tay tham nhũng gộc mà Phủ Cây Tùng có tài liệu phát giác... hoạ hoằng lắm mới thoáng hiện trong trí ông. Ông Trung cương quyết đứng thẳng, như trước đây ông từng đứng thẳng trong cuộc chiến đấu mất c̣n với kẻ thù. Trong trận chiến mới, trận chiến đầy khó khăn, phức tạp, trận chiến ông nghĩ chắc lắm cam go, thử thách, nhưng ông sẵn sàng chấp nhận và quyết không thể chao ngă. Bây giờ được chủ tín nhiệm giao chức Giám Đốc xí nghiệp, ông chấp nhận những tai tiếng một khi ông đă đi đúng tâm nguyện của ḿnh. Người ta có thể gán ghép cho ông những tên tuổi mới, chẳng hạn "Kẻ mau quên", hoặc thế nầy, thế nọ... như vợ ông đă nghe, đă nói với ông.

Đối với ông Trung, trong vai tṛ Giám Đốc hiện tại, ông đang sống bằng hai bộ mặt: thật và giả. Cái thật đă tiềm ẩn, ăn sâu bám rễ trong tâm năo. Cái thật lúc nào cũng thắng cái giả đeo đẳng bên ông. Ông không phủ nhận cái mau quên mà người ta gán ghép cho ông. Có thể trước đó đôi ba tuần, thậm chí hai ba ngày, câu chuyện xảy ra ông quên đi. Thường th́ ông quên những điều mà ông xét nghiệm thấy rằng, nếu mà có nhớ th́ ông cũng không thể làm, không thể giải quyết được. Chẳng hạn giải quyết cho một thằng bạn, một người quen một hồ sơ ǵ đó có lợi cho bản thân nó mà bất lợi cho xă hội, cho nhiều người; giải quyết chỉ v́ t́nh cảm riêng tư... Ông không hứa thẳng mà cũng không từ chối ngay, sợ bạn bè buồn ḷng. Hẹn sẽ nghiên cứu, nhưng ông không để thời gian quư báu nghiên cứu sự việc đại loại như vậy, thành thử ông lại mang tiếng mau quên.

Phải chăng, chính trong cái thực của cuộc sống, cái ǵ tốt đẹp người ta luôn gợi nhớ, cái ǵ xấu xa người ta cương quyết mau chóng xóa mờ ?

Cần Thơ, 15 tháng 10 -1974

Houston, tháng 9-1996

(Trong tập TRÔI NGANG PHẬN M̀NH chưa xuất bản)

LÊ CẦN THƠ