NAM BẮC " ĐỀ HUỀ"

Truyện phiếm cuả Nguyên Nhung.

 

Ngày di cư vào Nam, tôi mới sáu tuổi. Thời gian đầu, dân Bắc Kỳ di cư hồi ấy sống chùm nhum lại với nhau, chưa quen với phong thổ, ngôn ngữ, phong tục cuả người miền Nam, nên có khuynh hướng theo kiểu tạo cho ḿnh cảnh "luỹ tre xanh bao bọc thôn làng" , quây quần bên nhau cho đỡ nhớ quê cha đất tổ. . .

Tuy vậy, làng xóm người Bắc lọt thỏm vào những xóm làng miền Nam vây xung quanh. Cây da, bến đ̣ cuả miền Nam nom tươi mát, sung túc hơn miền Bắc, buổi chợ sớm từ khi trời c̣n tối mờ mờ, cũng đầy đủ thứ thực phẩm cuả người dân hai miền Nam Bắc. Ngày Tết bên kia làm bánh tét nhân đậu thịt, nhân chuối, kho thịt với hột vịt nước dưà trong những cái nồi to tướng, nồi khổ qua nhồi thịt, dưa giá , tai heo ngâm giấm để lai rai ba ngày Xuân. Bên này cũng làm bánh chưng, thanh cảnh hơn với thịt kho tàu, vịt xáo măng, canh bóng lợn , gị thủ, thịt nấu đông, dưa hành . Tối 30 nhà nào cũng quây quần quanh nồi bánh chưng , bánh tét...Đó là những năm thanh b́nh, về sau mất dần đi, có khi vừa chạy loạn vừa ăn Tết. . .

Người miền Bắc đời sống chật vật, chịu đựng giỏi để vươn lên, chắt chiu tiện tặn lần hồi cũng nhà cao cửa rộng, con cái ăn học nên người. Người miền Nam đất đai màu mỡ, làm chơi ăn thật, tính t́nh xởi lởi, rộng răi. Hồi bé, khi những mảnh rẫy trồng đậu phọng cuả người miền Nam thu hoạch xong, là lúc ấy bọn con nít Bắc kỳ bắt đầu đi "mót" về luộc ăn chơi. Chị em tôi đi một đám vào những ruộng rẫy cuả người miền Nam, nhặt lại những " củ lạc" c̣n sót trên rẫy , cứ chăm chỉ lượm có khi đầy một thúng. Anh bạn miền Nam học chung với mấy đưá miền Bắc mới vào, thấy mấy cô bé Bắc Kỳ ăn nói dễ thương, chả nói " oong đơ" ǵ hết, vào nhà xúc đầy một thúng, tặng đám bạn miền Bắc đem về ăn chơi. . .

Đấy, t́nh Bắc Nam vui như thế, vậy mà ai cứ bảo người Bắc thế này, người Nam thế nọ cho mất t́nh đoàn kết. Đă 45 năm Trịnh Nguyễn phân tranh, dân ta cay đắng nhiều rồi, người ta bảo " Dân vi quư" là đúng, v́ không có nhân dân đóng góp, cày sâu cuốc bẫm nuôi " báo cô" một lũ quan quyền, họ lấy ǵ mà làm " cha mẹ" dân.

Sau đến năm 54, lại phân chia hai miền Nam Bắc, lại uưnh nhau chí chết, cuộc tương tàn v́ ư thức chính trị khác nhau, chả biết từ đâu du nhập vào, khiến người dân hai miền Nam Bắc lại một lần nữa bị đẩy đi làm vật tế thần cho chiến tranh...

Mẹ tôi v́ sự học cuả các con, nên dẫn đám con nhỏ xuôi về miền Tây, đồng ruộng màu mỡ, vườn tược xum xuê làm nơi đất lành chim đậu. Hôm mới đến, một bà hàng xóm miền Nam lân la ra làm quen với mẹ tôi, bà ấy nói:

" Con tui nó cũng lấy chồng ở "nước" nhà bà. Hồi đó tui hông biết tại sao người xứ bà " dô" ở với người Việt tụi tôi, sau thằng rể dẫn đi coi phim " Chúng tôi muốn sống", tui mới hiểu."

Chuyện cười ra nước mắt, tội này là tội cuả tụi Thực Dân chia để trị, người hiểu biết th́ không ai lại phát ngôn một cách vô ư thức như trên. Mẹ tôi tính hiền lành, không cải chính sợ gây ác cảm với người hàng xóm. Chúng tôi đi học, từ bậc Tiểu học rồi qua tới thời kỳ Trung học, thầy cô giáo Nam có, Bắc có, học sinh miền Nam tha hồ nhái giọng miền Bắc để trêu ghẹo nhau. Tôi có nhiều bạn miền Nam gốc miền Tây Nam bộ, tôi có chút so sánh với những bạn miền Nam gốc Đông Nam bộ, họ cũng có chút xíu khác nhau, huống ǵ tụi tôi là Bắc Kỳ ăn rau muống. Mấy nguời bạn cũ miền Đông Nam bộ tính t́nh mộc mạc hơn, họ sống bằng nghề làm rẫy và vườn cây ăn trái, tiếng nói họ có chơn chất thật thà hơn, dân Củ Chi, B́nh Dương phát âm chữ TH thành chữ KH, nghe ngồ ngộ mà cũng dễ thương, ai không tin hỏi người B́nh Dương th́ biết. Măi sau này có chị bạn người Châu Đốc, không biết sao tôi nghe chị nói " con cá gô nằm trong cái gổ" tôi cũng thấy hay hay. Như ở miền Bắc vùng Sơn Tây, mỗi làng tiếng nói lại cũng hơi khang khác, lại trầm bổng ở những dấu sắc dấu huyền. Có làng họ phát âm dấu huyền thành dấu sắc, bởi vậy mới có câu chuyện tiếu lâm kể một cô thiếu nữ đi đâu về, thấy trời sắp tối mà đường lại xa, thấy có anh bộ đội đạp xe ngang, cô bèn gọi xin quá giang:

" Ơi anh bộ đội ơi! Anh "đèo" em với..."

Người ta đặt chuyện ra để cười cho vui, v́ dân ḿnh là dân có máu tiếu lâm đệ nhất thiên hạ. Đi về miền Nam, văn minh miền đồng bằng sông Cửu có khác nền văn minh sông Hồng , nhưng bên cạnh những người dân quê muà cục mịch, vẫn có những gia đ́nh trâm anh thế phiệt, họ sống vương giả và kiểu cách đâu thua ǵ người đất Thần Kinh. Mấy bà mẹ chồng miền Nam cũng khó " thấu trời " đâu thua ǵ mấy bà mẹ chồnng miền Bắc, xem ra hễ làm người th́ ở đâu cũng có người này, người kia.

Tôi đi học, nói tiếng Bắc đâm ra có vẻ lạc lơng giữa một lớp học toàn là Nam Kỳ quốc, bởi vậy tự động nhái giọng Nam, rồi chắc v́ lưỡi con nít c̣n dẻo nên dần dà không ai biết tôi là người Bắc. Đa số người Bắc nói tiếng Nam cứng đơ, nói không đúng, có khi lại c̣n bị hiểu nhầm là " Chửi cha không bằng pha tiếng", thực là " oan ui ông Địa" . Nghe nói hồi xửa hồi xưa, lúc người Bắc c̣n thưa thớt, chỉ v́ mấy chữ " Tân sơn Nhất với lại "Tân Sơn Nhứt " mà đă uưnh nhau vỡ đầu, phọt óc ra. Đúng ra th́ chỉ có một thứ tiếng, nhưng từ ở miền Bắc phát âm hơi cưng cứng, chữ TR với CH nghe giống hệt nhau, vào tới miền Trung nó cứ trài trại ra nghe nằng nặng, khi đến miền Nam bị ảnh hưởng Lào, Xiêm, nó trơn trớt rồi nói sao viết vậy, đâm trật lất. Tôi ít chữ nghiă nên chỉ diễn tả theo lối b́nh dân học vụ, hễ sai sót th́ bà con đánh cho hai chữ " đại xá". Chả bù cho anh tôi, uống nước miền Nam đầy cả bụng, lấy vợ miền Nam nấu cơm chắt nước rồi lại lấy nước cơm uống lại, mà phát âm tiếng miền Nam cứng đơ như người Mỹ nói tiếng Việt. Vậy mà mấy chú G.I. tóc vàng mắt xanh lúc trở lại Việt Nam sau cuộc chiến, họ tới thăm Việt Nam, họ nói khôn khéo làm sao:

" Việt Nam luôn ở " chong chái" tim tôi."

Họ nói tiếng Bắc đấy, cứ như là họ yêu mến cái xứ sở cuả ḿnh c̣n hơn xứ sở họ, hèn ǵ mà gần như cả thế giới ghét họ mà vẫn không dám cắt đứt t́nh hữu nghị với họ. Mắt họ xanh xanh, biêng biếc như sóng nước đại dương, nh́n họ cứ tưởng họ "khờ "mà họ "khôn" tổ mẹ, chả tin th́ cứ nh́n qua những công tŕnh xây dựng cuả họ, mới thất kinh cho cái đầu đoàn kết cuả dân tộc họ, họ chỉ đi vào chuyện lớn chứ ba cái lẻ tẻ họ xem như " pha". Cái món ḿnh ăn họ không xơi được vẫn khen ngon rối rít, nhưng mời ăn nưă th́ họ " thank you" rồi mỉm cười rất khó hiểu. Thành ra tôi thông cảm với cái người miền Bắc xứ tôi, hễ được mời ăn sầu riêng là món quư cuả người miền Nam, họ cũng cầm lấy rất lịch sự mà rằng " Em xin", nhưng chờ cho người kia quay mặt đi là họ vứt vào thùng rác...

Thôi tôi không nói chuyện Quốc Tế nưă, chuyện đó để cho những người nhiều chữ nghiă, tôi chỉ kể chuyện Nam Bắc xứ tôi nghe chơi thôi. Chị dâu tôi ngựi miền Nam , chị nấu ăn ngon tuyệt mà cũng chiều ông chồng Bắc Kỳ tối đa, chả phải chỉ có đàn bà miền Bắc mới biết tảo tần. Trong khi anh em tôi cố bắt chước nói tiếng Nam, để hoà nhập vào với miền Nam thân thương, bầu bí ǵ mà hễ đem nấu với đầu tôm th́ cũng ngọt như thường, th́ bà chị dâu miền Nam cuả tôi lại bắt đầu pha giọng Bắc. Trời đất quỷ thần thiên địa uí! Cái giọng Nam pha Bắc sao nó "ngộ" quá trời quá đất đi, mỗi câu chị nói, xề xuống chữ " ạ" cuả dân miền Bắc th́ nó mùi thua ǵ ca sáu câu vọng cổ. Bởi vậy mẹ tôi quư cô con dâu Nam bộ c̣n hơn lũ con gái Bắc nhà ḿnh, bà con ḍng họ nhà tôi ai có óc kỳ thị tới mấy , cũng phải tấm tắc khen mẹ tôi có phước.

Chị dâu tôi khéo về môn bánh trái, thêu thuà lắm, dù ǵ chị cũng xuất thân từ một gia đ́nh nền nếp ở miền Tây. Mỗi lần nhân dịp Lễ Hai Bà Trưng, phụ nữ trong Tỉnh đua nhau thi gia chánh , nữ công, chị luôn luôn đoạt giải phụ nữ khéo, c̣n tôi hồi ấy khá " xổ sưă", nếu có thi chắc chỉ đoạt giải " trẻ em hay ăn chóng nhớn". Một đám em chồng miền Bắc mà hồi xưa chị cho là " giặc bên Ngô không bằng bà cô bên chồng miền Bắc" cũng dễ thương quá " chời" , mấy anh bà con bên nhà chị đă không kỳ thị, lại c̣n theo đuôi tụi tôi mà ca bài " áo nàng "dzàng" anh " dźa" yêu hoa cúc, áo nàng xanh anh mến lá sân trường" nưă chứ!

Hồi chị dâu tôi mới lấy anh tôi, bất cứ nước luộc. . . ǵ cũng đđi, cả nhà chưng hửng v́ cho là người phí phạm. Sau mới biết là thói quen ăn uống cuả người Nam khác miền Bắc. Sau này nhờ mẹ chồng chỉ dẫn, mới biết lấy nước luộc rau muống đánh dấm cà chua, cho thêm tư tỏi tư muối, tư bột ngọt , vắt thêm miếng chanh là làm được món canh " chay" rất mát bụng. Bởi vậy mới có thơ thẩn ... rằng:

" Trên trời có đám mây xanh,

Ở giữa có ao rau muống, xung quanh Bắc Kỳ.

Luộc rau chớ đổ nước đi,

Vắt chanh thêm muối c̣n ǵ... mát bụng hơn."

Con cua đồng miền Nam chỉ để trẻ con ăn chơi cho dzui, không ai bán ngoài chợ. Lần hồi khi ngưới Bắc vào, món canh riêu cua hay canh cua nấu rau đay ăn với cà pháo muối xổi được người miền Nam hưởng ứng nồng nhiệt, v́ thế mà sau này con cua cũng được mang ra chợ bán. Con ốc bươu luộc lá gừng rồi chấm nước mắm xả ớt ăn rất bắt, nhưng nếu đem nấu với chuối xanh, đậu hũ, thịt ba chỉ, mắm tôm rồi xắt vào đấy một nạm tiá tô với hành lá, nó lại ngon kiểu khác. Nhiều khi tôi nghĩ cái giao lưu văn hoá hai miền nó nằm cả trong món ăn, chứ cần t́m đâu xa cho mệt óc. Miền Bắc làm văn hoá miền Nam đậm đà là thế, đơn giản như nước rau muống luộc hay món canh cua rau đay ăn với cà mà thôi.

Tôi đă từng thú nhận với bà con xa gầnø, tôi là cô bé con Bắc Kỳ di cư, nhưng " tôi lớn lên ở miền Nam, ăn bát cơm miền Nam, uống nước từ những cái giếng trong văn vắt sâu hun hút dưới ḷng đá ong..." thành ra tôi yêu miền Nam c̣n hơn miền Bắc cuả tôi nưă, và khi đi xa, những ǵ tôi nhớ lại chỉ là h́nh ảnh cuả miền Nam nước tôi. Chuyến phà qua sông Hậu giang, tiếng sóng róc rách vỗ vào mạn bờ nghe ngậm ngùi quá đỗi. Chiếc cầu tre lắc lẻo bắc qua con rạch nhỏ, cây mai vàng trước sân óng ả mỗi độ xuân về, th́ ra hễ nơi nào ḿnh lớn lên, gắn bó vào những kỷ niệm trong đời người, th́ nơi đó là quê hương cuả ḿnh vậy. Thành ra tôi không ngạc nhiên khi thấy những ngươi đồng hương dù Nam hay Bắc, sinh trưởng ở những miền quê nghèo khổ, họ không bao giờ phủ nhận nơi chôn nhau cắt rún cuả ḿnh, và cái họ nhớ lại chỉ là những ǵ rất là nhỏ bé và tầm thường.

Ngộ là hồi ấy mấy anh con trai miền Nam lại mê tít mấy cô gái Bắc, họ cũng văn chương mà gọi là " Hỡi cô Bắc kỳ bé nhỏ cuả tui ơi!", c̣n tụi tôi th́ bèn nhái cả giọng Nam lẫn giọng Bắc mà trêu lại rằng " Lam" Kỳ mà "nại "đi thương "Bắt" Kỳ". Trong khi ấy, mấy anh Bắc Kỳ nhà tôi th́ lại quả quyết rằng mấy cô gái miền Nam ăn nói ngọt ngào, nhơng nhẽo khỏi chê. Họ ngồi bên bờ sông ngắm hoa lục b́nh trôi, mà ca rằng " Ôi, đoá hoa tím trôi líu riu , ḍng sông nước chảy liu riu, anh thấy em nhỏ xíu... nhỏ xíu... anh thương ". C̣n mấy anh miền Nam cũng rất ngon lành mà hát: " Người từ ... là từ phương Bắc, đă băng ḍng sông, sông dài, t́m đến nơi này, một nhà thân ái. Ơi ! T́nh Bắc duyên Nam... là đây..." , thấy chưa quư vị, hễ thương nhau th́ đâu có để ư ǵ chuyện Nam Bắc, mà hễ bất b́nh th́ lại " Mày Bắc tao Nam", đó là cái di sản cha ông để lại cho con cháu chúng ta. Tụi Mỹ, rút tiả từ cuộc chiến mà họ gọi là " Civil War" giữa hai miền Nam Bắc, chỉ có bốn năm thôi mà họ đă học được một bài học lịch sử nhớ đời, hễ cá nhân " đá" nhau là họ chơi tới cùng " thụi" nhau chí chết, nhưng đứng trước hiểm hoạ chung cuả Dân Tộc, họ đoàn kết không đâu bằng....

Nước nhà ta giang sơn gấm vóc, bé tẻo teo nhưng chia tới ba miền, núi sông ảnh hưởng đến con người. Cứ xem cốt cách văn chương th́ rơ, đất sản sinh ra vật chất nuôi sống con người , cho nên ở miền Bắc dù sao cũng chốn Thăng Long ngàn năm văn vật, văn chương đanh thép, cứng cỏi, cái vui cái buồn cao ngạo tỏ lộ ra cũng nhiễm chút cay đắng chát chua. Miền Trung đất đai hiểm trở, chỗ núi chỗ biển có nhiều nơi đất cày lên sỏi đá, chỗ lại thanh lịch như cố đô Huế, bởi vậy mà sản sinh nhiều anh hùng Cách Mạng. Miền Nam sông nước tràn bờ, lồng lộng gió thổi suốt ngày không hết ruộng luá, đời sống v́ vậy mà thanh b́nh no ấm hơn hai miền Trung Bắc, tính t́nh cũng hào sảng rộng răi , yêu ghét lộ rơ ra bên ngoài. Ba miền bổ xung cho nhau để tạo thành một sắc thái đặc biệt cuả Dân Tộc, nhưng bản chất cuả mỗi con người tốt hay xấu th́ tuỳ vào Trời sinh, cho nên không thể kết luận miền nào hơn miền nào được...Bây giờ mà c̣n đem chuyện Nam Bắc ra bàn căi, nghe xưa như trái đất. . .

Bao năm ở quê người, tôi vẫn nhớ về quê hương với biết bao h́nh ảnh đằm thắm cuả ba miền đất nước, tôi yêu quê hương như yêu máu thịt cuả ḿnh vậy. Chị em tôi mỗi lần nhắc về quê hương, vẫn nhớ lung tung chỗ này một tư, chỗ kia một tẹo. Khi th́ căn nhà xưa nơi chôn nhau cắt rốn ở miền Bắc, có cây bàng trước cửa, có cái ao vuông sau nhà, và những bụi tre, bụi trúc rung rung trong gió thu buồn man mác. Khi th́ nhớ căn nhà tranh với khu vườn đất cát pha thịt ở miền Đông Nam bộ, buổi chiều nắng xiên khoai chiếu chênh chếch lên những vồng khoai vồng đậu, ngửi mùi cá khô nướng, củ khoai lang lùi trong bếp lưả, hát nghêu ngao bản " Ngày trở về" cuả nhạc sĩ Phạm Duy, đă được lũ nhỏ nghịch ngợm như tụi tôi đổi lời bài hát:

" Ngày trở về, những đoá hoa, thấm thoát mười năm nhớ anh vắng xa. Có nhiều khi, đàn ông chóng già... v́ thiếu đàn bà..."

Đó, tụi tôi nhớ về quê hương như vậy, không có bóng dáng những nhà cao tầng, xe cộ chạy ́ xèo trên đường phố. Mỗi khi nhắc về miền Tây, tôi lại nhớ tha thiết chuyến phà qua sông, con đ̣ bập bềnh trên sóng nước Hậu Giang, bóng dáng yêu kiều, thơ mộng cuả những con đường tỉnh nhỏ, hàng sao già với những hôm trời gió lộng , tan trường về nhà vừa đi vừa nhặt những quả me chua chín tới rụng trên mặt cỏ, hay nhặt những cành sao khô về nhà cho mẹ nhúm bếp...

Trong tôi, h́nh bóng cuả quê hương nằm rải rác suốt ba miền Trung Nam Bắc, nơi nào tôi cũng thấy đáng yêu, càng nghèo càng khổ lại càng thương càng nhớ. Mai mốt có ai nghe tôi nói được cả hai giọng miền Bắc với miền Nam, cũng đừng ngạc nhiên v́ tôi là người Việt Nam, chỉ có một quê hương Việt Nam mà thôi.

Nguyên Nhung, muà Thu 2003.