GIĂNG

NGANG

MỘT ĐỜI

 

 

truyện

TRẦN BANG THẠCH

(Houston, Texas, Hoa Kỳ)

 

Mỗi năm, vào đầu tháng Tám, khi những bà mẹ khắp nước Mỹ chuẩn bị cho con cái đến trường th́ bà Sally cũng chuẩn bị cho ḿnh một niên học mới. Từ một chú chim non mẫu giáo trở thành một anh sinh viên trường thuốc, rồi một bác sĩ chuyên khoa, chắc người học tṛ này chỉ cần trên dưới ba mươi năm. C̣n bà Sally th́ đă dùng gấp đôi th́ giờ của người học thuốc để liên tục đến ngôi trường này mà chẳng bao giờ tốt nghiệp bằng kỹ sư công lộ! Bà đến trường để làm người hướng dẩn lưu thông mỗi đầu giờ và cuối giờ học.

Thời tiết tại các tiểu bang miền Tây Nam vào mùa tựu học th́ năm nào cũng vậy: những ngày nắng th́ nóng rát, những ngày mưa th́ dầm dề. Bà Sally th́ đă quen quá với cái nắng mưa này. Năm nay có khác một chút: cơn băo Erika thổi qua từ vùng Vịnh Mễ Tây Cơ đem về thành phố những cơn mưa to bất chợt. C̣n những đợt hàn khí từ Canada thổi xuống th́ năm nay có vẻ nhiều hơn. Mà cơ thể bà Sally trong những năm gần đây có ṃi trở chứng, mưa nắng th́ không sao, nhưng những cơn gió lạnh bất ngờ hay những đêm hôm dông băo, bà Sally nghe xương da ḿnh như có người vặn vẹo, kêu răng rắc. Chứng thấp khớp kinh niên của bà lên cao độ trong những ngày này. Những đêm băo rớt bà phải ngồi ngủ; mỗi khi bà ngă lưng xuống giường tấm nệm như có gai chông làm xương tủy bà đau theo từng cơn gió lạnh. Ấy vậy mà mỗi ngày chưa tới sáu giờ sáng, trời c̣n sương mù hay cơn mưa chưa dứt hột, bà Sally đă có mặt ở đó, ở cái ngả ba đường Antoine và Cloudswept. Thân người ốm nhom mà cao như cây tre miễu, khập khiễng đi đứng trên một chiếc chân giả và cây nạng chống, khiến bà Sally nổi hẳn lên giữa bốn bề cây cỏ. Những người ở xung quanh hay những ai đă từng thường xuyên qua lại vùng này hẳn phải gặp bà Sally. Có người ví bà như một ngọn đèn lưu thông hay một bảng Stop sống. Các cụ c̣n thích thú gọi bà là một historic mark của toàn khu North West Park rộng lớn này. Các cụ không quá lời đâu. Ngày này qua ngày nọ, nắng hay mưa, bà Sally hiện thân như một ḿnh đồng da sắt đứng trên con đường đó suốt hơn nửa thế kỷ rồi. Bà không phải là một biểu tượng lịch sử th́ là ǵ? Bao nhiêu những đổi thay, bấy nhiêu những ngổn ngang thăng trầm hưng phế, lắm lắm những vui buồn cười khóc đă xảy ra chung quanh bà suốt 72 năm từ khi con bé Sally Brown được sanh ra trong gia đ́nh da đen nghèo khó trên đường Cloudswept, trong đó có gần sáu mươi năm bà giăng đời ḿnh trên trục giao thông để những bước chân vụng dại, ngây thơ, bất kể là gái hay trai, đen hay trắng, an toàn bước tới. Rồi những bước đi này sẽ trưởng thành, sẽ vững chắc để bước vào vùng trời tương lai, bỏ lại sau lưng một bà Sally càng ngày càng già cỗi, một bà Sally trở thành một chứng nhân lịch sử, một bà Sally đồng đen có tâm hồn trắng trong như mây trời Texas và một con tim bát ngát bao la như vùng đồng cỏ miền Viễn Tây.

Nhiều người mới nghe chuyện bà Sally tưởng như đó là chuyện lạ. Trên đời này, nhứt là trên cái đất nước mỗi sét-na được tính bằng đô-la, mỗi con người được bao bọc bởi một chủ nghĩa cá nhân dày cộm, chuyện một người đàn bà có những hành động quên ḿnh, dai dẳng hơn năm mươi năm dài th́ khó mà có thật.

Cá nhân bà Sally nhiều lúc cũng tưởng đó là mơ. Mà quả thật mọi chuyện có lẽ đă bắt đầu bằng một niềm ước mơ của cô bé Sally 14 tuổi. Sáng hôm đó, trong cơn dông băo, bé Sally đă gọi khản cổ tên người bạn của ḿnh: Dave! Dave! Dave! Mà Dave như đâu c̣n nghe biết ǵ nữa! Nó nằm sóng soài trên mặt đường đầy nước mưa, máu tuôn ra từ đầu, từ cổ, từ miệng, từ tai... Giây phút đó Sally chỉ có một ước mơ duy nhứt là Dave sẽ mở mắt và đứng bật dậy, như trước đây một phút hai đứa c̣n sóng đôi đến trường, như chiếc xe đang đậu bên kia đường chưa hề đụng phải Dave một phút trước. Thuở đó cả khu xóm chỉ có vài chiếc xe hơi, lưu thông cũng không nhiều, vậy mà tai nạn đă xảy ra. Thật ra th́ chính Sally mới là nạn nhân nếu không có cái đẩy mạnh của Dave khiến Sally phải ngă vào lề đường. Từ buổi sáng đó Dave đă bỏ Sally mà ra đi vĩnh viễn. Cũng từ buổi sáng đó Sally đă biết thế nào là nỗi buồn. Người con trai da trắng mắt xanh ấy đâu c̣n bên cạnh Sally trên đường đi học hay tại sân trường để trừng đôi mắt sáng quắc về phía mấy đứa da trắng khi chúng trêu chọc cô bé da đen Sally ốm yếu, từ lâu đă trở thành h́nh ảnh lạ tại ngôi trường trung học này; để rồi sau đó trên đường tan học, Sally thấy đôi mắt xanh ấy đậu trên vai, trên tóc ḿnh để ân cần vỗ về an ủi. Cũng từ đó mỗi sáng trên đường đến trường, khi đến ngả ba Antoine-Cloudswept, tự nhiên Sally phải dừng lại một chút, như một thói quen, để đặt nơi góc đường, chỗ Dave đă ngă xuống, một bông hoa dại. Thuở đó trường học c̣n nhỏ, trong khu xóm gần trường học tṛ thưa thớt nên không có xe nhà trường đưa đón, cũng chưa có hệ thống hay bảng giới hạn tốc độ lưu thông trong khu trường học. Lúc bấy giờ tuy mới là học tṛ lớp 9 mà Sally đă nghĩ tới một sự hướng dẫn lưu thông trên các ngả đường quanh trường học. Điều này măi đến khi lên lớp 11, Sally và các bạn mới thực hiện được sau một tai nạn thảm khốc khác tại cùng góc đường này vào một sáng mùa đông. Tai nạn ấy đă giết chết một học sinh và làm bị thương 3 người, trong đó Sally bị cán nát ống chân trái, phải cắt bỏ và lắp vào ống chân giả. Cả Dave, cả Sally và các bạn đă trả một giá quá đắt cho cái góc đường có nhiều bụi cây cỏ sầm uất và thường có sương mù vào mùa đông này. Những người lái xe cẩu thả cũng là một yếu tố chánh cho sự thiếu an toàn nơi khu trường học. Đầu tiên Sally đă cùng các bạn phát quang cái góc đường oan nghiệt đó rồi tới các đoạn đường quanh trường. Kế đến là cắt cử những học sinh lớp lớn t́nh nguyện làm nhiệm vụ hướng dẫn lưu thông mỗi khi tựu học và tan học. Hàng trăm bức thư ngỏ được viết tay gởi tới từng nhà trong khu vực để nhắc nhở lái xe cẩn trọng khi đến gần trường học. Từ đó tai nạn không xảy ra, các học sinh thoải mái vào ra trường học, phụ huynh học sinh cũng an tâm hơn. Nhiều trường khác cũng bắt chước làm theo.

Về sau trường ốc lớn hơn, dân số mỗi ngày một đông, xe cộ lưu thông cũng nhiều hơn, người ta có thiết lập hệ thống và luật lệ lưu thông nơi khu trường học, nhưng những người t́nh nguyện hướng dẫn lưu thông vẫn c̣n. Họ mặc áo khoác màu đỏ sáng, có ánh dạ quang, tay cầm tấm bảng STOP. Họ đứng đó ngay trước mũi xe cộ, chận đường cho từng nhóm học sinh băng qua lộ. Dù cho có mưa băo hay sương mù th́ họ vẫn có mặt. Sally nhớ ḿnh đă có mặt từ đó đến giờ nên không lạ ǵ các khách qua đường. Sally biết chiếc xe đen sắp trờ tới là xe của ông Ted Hói nhân viên hỏa xa, c̣n chiếc xe trắng nọ là của bà Jean Điệu làm manager cây xăng trên đường Mt. Houston. Vài lần không thấy ông Frank chở vợ cùng đi làm ở ṭa Thị trưởng, hỏi ra mới hay bà Frank vừa mới mất. Đại để là như vậy. Thuở đó sự kỳ thị chủng tộc vẫn c̣n ở khắp nơi, nhưng khi cô gái da đen Sally dừng các xe lại trước mặt ḿnh th́ ai cũng mỉĩm cười thân thiện với nàng, v́ họ biết Sally đang làm ǵ và làm cho ai. Nàng đă sắp xếp thời giờ để có mặt suốt 2 năm cuối khi c̣n học ở trường trung học. Rồi 4 năm đại học Sally thấy ḿnh thật may mắn khi t́m được thời giờ để mỗi ngày tiếp tục cầm tấm bảng STOP đứng nơi góc đường đó. Khi về làm cô giáo tại đây th́ Sally như cá về sông. Sally được nhiều sự hưởng ứng và tiếp tay từ nhà trường, từ các học sinh và các cha mẹ học sinh. Dù đội ngũ t́nh nguyện có thừa, nhứt là trong khu càng ngày càng có người hưu trí, nhưng Sally vẫn mỗi ngày có mặt nơi góc đường trước và sau giờ học với cánh hoa dại để xuống mặt đường và tấm bảng STOP cầm trên tay. Từ khi nghỉ hưu 7 năm trước, bà Sally càng có nhiều th́ giờ hơn cho công việc lư tưởng của ḿnh. Đội ngũ t́nh nguyện càng đông th́ địa bàn hoạt động càng rộng, lan tới trường này trường khác.

Bây giờ nhiều khi nghĩ tới cái công việc ḿnh đă t́nh nguyện làm suốt gần sáu mươi năm không gián đoạn, bà Sally cũng thấy giựt ḿnh. Cái ǵ đă khiến bà kiên tŕ chịu khó như vậy? Đầu tiên có lẽ bà phải cám ơn những đấng huyền năng đă cho bà nghị lực, cũng như đă tạo mọi cơ duyên cho bà và các bạn tiếp tục công việc này, dù là một công việc vô cùng nhỏ nhoi so với hàng ngàn việc làm to lớn khác. Nhiều lần bà Sally cũng nghĩ tới đôi mắt xanh trên màu da trắng đă vĩnh viễn nhắm nghiền trước mắt bà trong một buổi sáng mùa đông mưa dông sấm sét. Đôi mắt đă không kịp nói ǵ hết, nhưng tại sao bà Sally cứ nghĩ nó đă nói rất nhiều. Chẳng hạn như nó đă nói rằng Sally thương yêu ơi, thế giới ngày nay có quá nhiều bất trắc, lắm lụy phiền và đầy thành kiến, từ nay em phải vượt qua, nhiều khi phải đơn độc chiến đấu để những bất hạnh đừng đến với ḿnh, cũng như đừng đến với mọi người. Bà Sally nhớ lại cuộc đời của ông bà cha mẹ ḿnh từ ngày rời khỏi đất nước Jamaica làm thân nô lệ trên vùng đất mới này. Biến cố gần mà bà Sally đă từng nghe cha kể lại là biến cố gọi là Mùa Hè Đỏ xảy ra năm 1919 tại các nơi như Longview, Tx., Washington D.C, Chicago, Knoxville, Tenn., Omaha, Nebr., ... trong đó nhiều nhóm da trắng đă chống phá người da đen một cách dữ dội; cha mẹ Sally đă phải từ Longview dời về vùng Houston sinh sống. Trước đó 2 năm, vào năm 1917, một nhóm da trắng cuồng tín đă tấn công một nhóm dân da đen cư ngụ tại East Saint Louis, tiểu bang Illinois, giết hại hơn 200 người. Tại Houston, thuở đó trong cả trăm nóc gia vùng North West này chưa có tới chục gia đ́nh người da đen. Cha mẹ Sally phải cố gắng phấn đấu để sinh tồn và để Sally có dịp đến trường, bằng mọi cách phải đến trường. Chính Sally cũng đă đổ nhiều mồ hôi nước mắt từ trường tiểu học đến trường trung học rồi đại học. Sally có cảm tưởng đôi mắt xanh muôn đời nhắm kín ấy đă theo hỗ trợ từng bước đi của ḿnh. Mỗi một khó khăn đến trong đời là mỗi lần Sally nghe Dave th́ thầm bên tai ḿnh những lời khuyến khích thương yêu. Nhờ vậy mà Sally cứ một thân một ḿnh âm thầm chiến đấu. Hồi tháng 12 năm 1955 cả nước xôn xao về chuyện cô Rosa Parks đă bị bắt giam v́ đă dám cả gan không nhường chỗ ngồi trên xe buưt công cộng cho một người đàn ông da trắng. Đến năm 1957 người ta c̣n kể chuyện cô Elizabeth Eckford, bất kể đám đông da trắng đang chọc ghẹo, phỉ báng ḿnh, đă vượt hàng rào của đội binh Pḥng vệ Quốc gia tiến vào cổng trường Central High School ở Little Rock, bang Arkansas. C̣n tại tiểu bang miền Viễn Tây nầy, từ những năm bốn mươi, một cô gái da đen ốm yếu cứ âm thầm lấy t́nh thương chống đỡ để tự vươn lên và tự vượt qua, đâu có mấy người biết đến. Người ta đă v́ màu da mà chống nhau. Dave đă là người bạn bất tử của Sally. Sally đă gắn chặt đời ḿnh cho sự an toàn của những bước chân nhỏ dại. Dave và Sally có nghĩ ǵ đến chuyện vàng, đen hay trắng. T́nh người th́ đâu có giới hạn.

Dự báo thời tiết vừa cho hay ngày mai có băo. Băo lụt hay mưa dông, miễn có những bước chân đến trường là bà Sally sẽ có mặt ở cái góc đường đó với tấm bảng STOP đă dày dạn gió sương và cánh hoa dại sẽ hái bên đường.

Bà nghe ḷng ḿnh vui như chính bà trở lại trường sau 3 tháng nghỉ hè.

 

 

Houston, mùa tựu học 2003

TRẦN BANG THẠCH

(Quanh Cuộc Sống Chúng Ta)