DNG SNG

QU TI

L CẦN THƠ

(Houston, Texas Hoa Kỳ)

 

Dng sng qu ti khng c tn trn bản đồ đất nước như Cửu Long, ồng Nai, Hồng H, Thi Bnh, Sng M, Sng Cả, Sng Chu, Tr Khc, Thu Bồn...; n cũng khng nổi tiếng như Bạch ằng, Sng Ht, Sng L, Sng y, Sng Nhật Tảo...; n khng thơ mộng như Sng Hương ở Huế, hay may mắn đi vo thơ ca như Sng uống, Sng Vm Cỏ ng...; v, n cũng khng đi vo lịch sử đau thương bởi chia cch thm tnh dn tộc như Sng Gianh, Sng Bến Hải...

Dng sng qu ti phẳng lặng, bnh yn, thăng trầm theo nhịp sống đơn sơ m thủy chung như tấm lng của người dn qu ti ngy ngy lam lũ trn đồng ruộng mương vườn... Ở đ, những la, khoai, bắp, đậu, rau, c... Ở đ, những qut, cam, xoi, bưởi, mt, sầu ring, sa-p, măng cụt... Ở đ, những mận, đu đủ, chuối, cau, dừa... Những sản phẩm người dn qu ti lm ra đủ trang trải cho nhau cuộc sống thn thiết, ruột r, đậm tnh mu thịt từ bao đời. Bởi dng sng qu ti đ chuyn chở quanh năm nguồn nước ngọt mt trong lnh, đậm chất ph sa mu mỡ, tạo nn miền đất lnh chim đậu.

Dng sng qu ti, đng ra l hai lần nhnh rẽ của dng Hậu Giang hiền ho thơ mộng ở đồng bằng Cửu Long. N tiếp gip sng Cần Thơ vo Cầu Nhiếm, đến ng ba chợ Phong iền th rẽ tri vo Vm Bi, để từ đy c thể đi Giồng Riềng (tỉnh Kin Giang). B con quen gọi l ng ci. Bởi ng ci chạy dọc uốn quanh năm bảy cy số cn c nhiều nhnh con tua tủa hai bn giống cc rễ con của một thn cy đeo vo rễ ci, như Kinh Chợ, Rạch Vng, Mương Củi, Cai Cẩm, Mương iều, Tr Ết, Mương Cau, Rau Mui, ng Ho, Cần ước, Mương Kinh, Xẻo L...Chỗ rộng nhất chừng năm su chục mt, chỗ hẹp nhất ba bốn mươi mt, l dng sng do thin nhin tạo ra chớ khng phải thuộc hệ thống kinh đo. Những lc nước lớn đầy, dng sng hiện ln như bức tranh vẽ hiền ho m sinh động: hng cy hai bn bờ soi bng nhấp nh, ẩn hiện những mi nh l, nh tn, nh gạch đủ loại, đủ kiểu, ni ln nt sinh hoạt v nếp sống đa dạng của người dn qu ti. Những cy dừa nhiều buồng sai tri, những cy cau thẳng tắp vươn cao cứ lung linh, hun ht soi bng dưới ln nước trong lnh, gợn sng. Ghe xuồng tấp nập, chiếc ngược chiếc xui. Tiếng mi cho b bm. Tiếng my đui tm nổ rộn rng. Dng người trn bờ hn hoan mừng rỡ lc c xuồng, ghe gh vo bến nh khi người thn đi chợ về tới hoặc khch từ xa đến... Những lc nước rng, dng sng như thu hẹp lại. Hai bn bi bn non nh ln. Những về lục bnh mắc cạn trn những ng bần lởm chởm tạo thnh một mảng xanh rờn chạy di hun ht. Bn bồi như muốn đứng thẳng, cao thm. Bn lở c chỗ khuyết su để lộ những rễ cy gừa, cy sung, cy cng..., hoặc những rễ cy xoi đan cho, rễ dừa tua tủa, chằng chịt, giống như những tranh tượng m nghệ nhn kho tay gọt dũa, phơi by... Trn bi bn non, cc em nhỏ đồng qu ở trần trng trục, đi chn ln su, đi tay thọc vo cc hang để bắt cc con lịch (giống như con lươn nhỏ) chui su ở dưới lớp đất nho nhoẹt... m lưng cc em bng lưỡng dưới nh nắng gay gắt của miền qu. Hnh ảnh nầy từ thuở xa xưa, tuổi thơ ti cũng từng trải qua, thụt hang bắt c bống ct, bống dừa, bắt lịch trn những bi bn non m dấu ấn khng thể nho phai suốt cuộc đời mnh.

Dng sng qu ti l đoạn nối liền mạch với nhiều nơi khc, toả đi mun nẻo khắp kinh rạch, ruộng đồng. N kh được xc định nơi chỗ khơi nguồn. N cũng khng tự đổ ra biển cả mnh mng. Dng sng cứ bập bềnh tri chảy vo ra theo con nước lớn, rng, triền min lu đời như vậy. Chnh sự nối liền kinh rạch như đan mn lưới nầy m nảy sinh trong đời ba ti một nghề sinh sống đặc biệt, ngoi việc lam lũ trn cnh đồng hơn hai mẫu đất sau nầy thu mướn của chủ điền . l nghề đăng c. Ba ti đ theo đuổi nghề nầy trn hai mươi bốn năm, đến khi vng qu ti chiến tranh bng ln c liệt, nhất l năm 1965, nh thờ ng Ho bị bom B52 nm sập, tất cả dn trong lng tản cư ra sống quy quần quanh thnh phố Cần Thơ, ba ti cũng theo dng người tản cư v bỏ nghề. Ti đ khai thc ở ba ti mọi chi tiết v viết thnh bi NGHỆ THUẬT ĂNG C với bt hiệu Thương Phượng đăng lin tục 14 số bo ở mục TẤC ẤT NGỌN RAU do thi sĩ Kin Giang H Huy H phụ trch trn nhật bo MIỀN TY do Nh văn An Kh Nguyễn Bnh Thinh lm Chủ nhiệm kim Chủ bt xuất bản tại Cần Thơ trong hai năm 1966-1967.(Ti cn nhớ, Nhật bo MIỀN TY to soạn v trị sự đặt tại số 3 đường Thủ Khoa Hun, trn lầu l Ủy ban kiểm duyệt vng 4 do ng Mai Lạc phụ trch. Nh bo Hồng Sơn lm Gim đốc, K giả Cao Trần (Cao Minh Hựu) lm Tổng Thư K to soạn, Nh văn Nguyễn Ngọc Mẫn phụ trch bi vở trang ngoi, Nh văn Nguyễn Thiếu Nhẫn (T Thy Nghim) phụ trch bi vở trang trong. Bo in 4 trang hng ngy, số đặc biệt cuối tuần in 6 trang, pht hnh cc tỉnh Miền Ty v Si Gn). Với cuộc đời rng r mấy mươi năm, vừa bm đồng ruộng để lm ra hạt la, vừa phải hằng đm lặn hụp dưới sng rạch để bắt c, nui sống cả gia đnh..., hnh ảnh cần c lam lũ của ba ti đ gy cho ti xc động, nn ti đ viết bi thơ để dng tặng ba ti, với lời đề tặng mi in su trong tim c mnh: Ba, con thấy phần đng ai ai cũng diễn tả tm tnh người Mẹ m khng hề ni tới người cha... l điều đau xt cho những bậc lm cha như Ba, như bao nhiu người cha trn ci đời nầy. Con thnh tm knh dng Ba v tất cả... để ghi nhớ mun đời tnh cha thing ling. (HVT). Xin ghi lại bi thơ nầy để tiếp tục knh dng hương linh Ba ti đang trong ci đời min viễn, m những năm trong t cải tạo c một lần Ba lặn lội tm thăm ti tại Vườn o (Cai Lậy - Tiền Giang) cho đến khi ti bị chuyển ln rừng Xuyn Mộc v được thả ra th... Ba ti vĩnh biệt chu con trước đ 49 ngy :

 

GHE ĂNG

 

Miền Ty sng rạch đan mn lưới

Ba sống nghề đăng c dưới sng

Hơn nửa kiếp đời thn kh nhọc

Thương con... ba khổ biết khn cng.

 

Ba khổ từ khi vừa gặp m

Nh ngho, ruộng đất kiếm khng ra

Pht thu, đập mướn từng cng đất

ể kiếm tiền mua gạo, muối, c...

 

Từ lc xm lng bừng lửa giặc

Cng con, dẫn mẹ khắp miền qu

Ba lo chạy đi - cơm từng bữa

Khoai bắp thường hơn gạo la gi.

 

Rồi ba học được nghề đăng c

Lặn ngụp từng đm dưới rạch su

Năm năm thng thng quen sng nước

Quen nỗi buồn đau kiếp di dầu.

 

Con lớn theo từng hơi ba lặn

ặt từng chiếc lọp, cắm từng say

Ngy xưa c lẽ ba cầu nguyện

Nn tuổi đời con bớt đọa đy !?

 

Hăm bốn năm trời quen lạnh lẽo

By giờ ba gi biệt nghề đăng

Tuổi gi, hơi mn, thn cm ci

Gượng sống mừng con đủ kiếm ăn ?!

 

Ba hỡi... qu hương giờ nhiễu loạn

Mu thương tang tc phủ vy quanh

Con khng về nữa thăm thn xm

Cố kiếm nghề - nhưng mi chẳng thnh !

 

Con nhớ ngy xưa Ba nhủ dặn:

ừng bao giờ chọn thứ nghề nầy

Lạnh thn, lạnh cả đời tranh sống

C nghĩa g đu kiếp đọa đy ?

 

Nghe Ba, con tập đời viết lch

Nhưng kiếp con tằm phải nhả tơ

Nhớ mi ghe đăng sng nước rộng

Qu hương... con thấy đẹp đi bờ

 

Nếu phải non sng ngừng chiến trận

Yn vui thn xm rộn hoan ca

Con về bn chiếc ghe đăng c

Sưởi ấm lng Ba lc tuổi gi...

 

(HUYỀN VN THANH - Thng 6-1966)

 

Ước vọng của ti l muốn được về bn chiếc ghe đăng c, l về với dng sng qu hương, về với kỷ niệm ấu thơ đậm su dấu ấn trong cuộc đời mnh, v ở đ đ lun gợi nhớ trong ti hnh ảnh của Ba suốt đời gian khổ để tạo cho anh em chng ti c cuộc sống nn vc nn hnh.

Sang đến đất nước Hoa Kỳ v định cư tại một thnh phố rất t sng rạch, nhưng qu nhiều cầu, chợt nhin ti lại nhớ về qu hương cũ, nhớ dng sng chảy ngang qua nh m ở đ ti c qu nhiều kỷ niệm. Năm 1985, ti c dịp về qu Trường Long dự lễ cng giỗ lần thứ 12 của Ba ti, ti đ viết bi thơ khi ra tận phần mộ, một mnh ngồi buồn nhớ rồi cảm thấy n hận, bởi v ngy Ba ti trt hơi thở sau cng, ti cn trong trại tập trung ở rừng Xuyn Mộc, khi được thả ra th chỉ gặp được tn họ của Ba trn tấm mộ bia nhập nho theo khi nhang ti vừa knh viếng. Ti đ viết một mạch bi thơ để dng theo hương linh của Ba ti trong ci đời min viễn.

 

MA NẦY CON NHỚ BA

 

Ma nầy qu mnh buổi sng nước rng

Dọc hai bi sng đất bồi ng ả

Bầy cng gi trồi miệng hang hỉ hả

a rượt nhau giữa tĩnh lặng khn cng

 

Con đứng nhn mu nước đục mng lung

Những "tăm si từ đy sng vụt dậy

Ngỡ hơi thở của ba từ dạo ấy

Lặn xuống lng sng hằng đm

 

Trải từng "tay đăng, đặt chiếc lọp m m

n bắt c tm bằng mộ nghề hạ bạc

Nui con lớn vượt bao ghềnh thc

Ba vẫn m thầm bn cuộc sống quạnh hiu

 

V đn con đng, ba quen cảnh chắt chiu

Nhường sung sướng theo từng hơi thở

Ngy ba xui tay - phương xa con nhớ

Khi trở về mọi việc đ an bi

 

Con ci đầu bốm đốt ngn tay

Ba nằm đ mười hai năm chẳn

Kỷ vật đời ba mn theo năm thng

Nhưng vết khắc lng con mi mi đong đầy

 

Trở lại qu xưa vo đng ma nầy

Thuở cn sống ba một đời tần tảo

Nước rng sng - lm nn chn cơm manh o

Ba yu con mnh, thương cả thin nhin

 

ể by giờ con sống giữa bnh yn

Mang tinh tu ba đi vo khn lớn

Như chiếc ghe đăng ba chống cho khắp chốn

Mi mi chung tnh với sng rạch qu hương...

 

Trường Long 30-3-1985

HUYỀN VN THANH

 

Ti cũng cn nhớ thời cn theo bậc Tiểu học (cấp 1), ti đ từng đi bộ dọc theo dng sng qu ti trn su cy số. Thng no học sng ti phải rời nh lc bốn giờ khuya, tay cầm cặp vở, tay cầm miểng go dừa cắm đn cầy để soi lối đi. Ti phải vượt qua một khu nghĩa địa ngang rạch Rau Mui, m thuở đ cn nhỏ, ti lại sợ ma, cng đi nhanh, pha sau lưng mnh dường như c người nện gt đuổi theo. Mi đến sau nầy ti mới hiểu được, khi mnh đi cng nhanh th gt chn mnh tạo nn m thanh dồn dập, khiến mnh c cảm tưởng như c ai đang đuổi theo pha đằng sau ! Vậy m ti đ sống qua hết mấy năm học như thế. Bởi đi học khuya, nhiều lc phải cởi hết quần o cầm tay lội qua dng sng nầy. Thng no đổi học buổi chiều th đỡ hơn, bởi c thể xin qu giang ghe xuồng qua lại. Học chiều, ti rời nh lc mười giờ, vừa đi vừa rnh bắn cc ch chim đậu trn cc cnh cy xoi, v sữa, cy gừa, cy cng... hay trn cc tu cau, tu dừa. Với ci nạng gin thun v những vin đạn được vo trn bằng đất st bng lng, chng ti c thể bắn cc loại chim so, chim cu, trao trả, ht c, chim sẻ, cha vi... m mnh bắt gặp chng nhảy nht trn đường đi học. Bắn chim chỉ l tr chơi tuổi thơ. Ba m ti thường khuyn dặn khng cho săn bắn chim, nhưng thấy cc bạn mnh chơi tr săn bắn hấp dẫn nn ti cũng ln lm theo cho vui! Thắm thot trn ba mươi mấy năm. Tuổi thơ đ theo với tuổi đời mnh, đắm chm, tri nổi. Vậy m dng sng qu ti vẫn bnh lặng chảy theo từng con nước lớn rng. Sng vẫn chở nguồn nước ngọt ph sa mu mỡ dưỡng ruộng nui đồng. Sng đ gắn chặt từng cuộc đời của mỗi người dn sống ở qu ti, như mu tm bng lục bnh mi mi hiển hiện trn dng sng nầy, thủy chung, tru mến.

Sống đời lnh chiến nhiều năm, ti c dịp đi khắp đ đy, qua nhiều dng sng lớn nhỏ, những khc sng tn tuổi một thời. Cũng c những dng sng gy dấu ấn đậm su trong tm hồn ti, như sng Ci Cn nối liền Phụng Hiệp với sng Hậu (Quận Phong Thuận), đơn vị chng ti hằng ngy hnh qun mở đường lm an ninh lộ trnh để đon x lan chở đ vo cầu quay Phụng Hiệp cho hng thầu RMK lm quốc lộ 4 (Cần Thơ đi C Mau), đ đổ biết bao mu xương bởi mn bẫy, bởi cc cuộc chạm sng ngy đm của những năm 69-70. Như sng X No đ dm xc bạn ti, Trung y Hng khi bạn bị địch tấn cng đồn Chủ Thiện (L ường), như sng Cầu Trắng (Phụng Hiệp) đ dm xc người lnh thương yu của ti, anh V Văn Thảnh... khi bị một quả mn nổ tung, mi đến hm sau mới m được xc anh hồi đầu năm 70. Như tại ngọn rạch ất St, Thiếu y Lm nh Thảo, ại đội trưởng ại đội 489/PQ Tiểu khu Phong Dinh đ ng gục vo sng ngy 1-3-1970 bởi một tri đạn 105 ly do địch gi v bấm điện, m ti l người đi cạnh bn anh cn may mắn sống st để sau đ được Trung T Phạm Văn Như (Chi Khu Trưởng Phụng Hiệp) cho về Cần Thơ lo hậu sự cho anh. Như chnh ở vm rạch Mương iều, Chuẩn y Nguyễn Văn Mi, bạn đồng kha 5/68 với ti đ vĩnh viễn xui tay do cuộc phục kch của địch gy ra năm 1969... i, những dng sng qu hương sao c nhiều sự cố xảy ra lắm đau thương, buồn b như thế ?

Vậy m, ti vẫn khng sao qun được hnh ảnh dng sng nơi chn nhau cắt rốn của mnh. Dng sng qu ti d khng c tn trn bản đồ đất nước, nhưng chắc chắn một điều, tn n đ khắc su trong tm khảm ti, trong lng của mỗi người dn trt sinh ra v lớn ln trn miền đất lnh tri ngọt Hậu Giang. i, dng sng ng ci, giống như mun ngn dng sng v danh khc rải rc khắp cng đất nước Việt Nam ruột r mu thịt, một dng sng c mẫu tự đầu khng ai nhớ viết chữ hoa.

 

 

L CẦN THƠ

(Trong tập QU HƯƠNG XA MI NGT NGN,

tc giả tự xuất bản tại Houston Texas Hoa Kỳ năm 2000)