I VỀ

NƠI

C ANH

 

truyện ngắn

 

DIỄM PHƯỢNG

(Houston, Texas, Hoa Kỳ)

 

Nắng chiều đ khuất sau rặng cy. Ci mt dịu của cơn gi ha với sự tĩnh lặng của khng gian vo lc chuyển về đm đ gợi cho Khnh Vn cảm gic xao động lạ thường. Chiếc cầu xuống bến lm bằng xi măng gie ra cch bờ hơn một mt, hai bn thnh cầu l hai chiếc băng di song song, ba Lan đ dng những mảnh vn tạp để đng cho gia đnh chiều chiều ra ngồi hng mt. Bng hai người nhấp nh dưới cơn sng gợn lăn tăn khi chiếc xuồng bơi ngang. Tn cy v sữa nhe cnh soi mnh xuống mặt nước, tạo một mảng rm đen lay động. C gi đung đưa đi chn nh nhẹ, mi tc xa di m lấy khun mặt tri xoan với mu da trắng xanh. lu lắm rồi, đy l lần thứ hai họ mới c dịp đưa nhau trở lại vng nầy, một vng ven thnh phố, qu của Lan, c bạn gi chung trường chung lớp. Lần đầu hai người chỉ mới biết nhau qua sự sinh hoạt bạn b, bao nhiu l ngỡ ngng v xa lạ. Lc đ, mỗi lần đứng với Khoa, Khnh Vn vẫn cn run sợ, ci sợ hi v cớ của một người con gi yếu đuối trước người con trai mang dng dấp hai ging mu, mặc d đối với c chưa bao giờ anh c cử chỉ hay lời ni g gọi l th bạo. Rồi năm thng sống gần gũi dưới mi trường Cao ẳng Sư Phạm, hai người đ thật sự đến với nhau bằng tnh yu đầu đời của tuổi học tr nhiều mộng mơ.

Thời gian thấm thot tri qua, mới đy m năm cuối cng của kha học đ đến. Khi tốt nghiệp, mỗi người sẽ đi về một ngi trường no đ để thật sự bước vo đời, m đi lc tnh yu v l tưởng cũng khiến họ phải phn vn lựa chọn. Khoa đ rơi vo trường hợp đng buồn đ. Anh đ ray rứt suy nghĩ rất nhiều đm, nhưng rồi cuối cng Khoa đ chọn lựa cho mnh một chỗ đứng như mơ ước m thời trai trẻ anh từng theo đuổi. Khnh Vn sẽ buồn. Anh biết r điều m khi hạ viết k tn nhận tờ quyết định, l anh phải chịu đựng v chấp nhận. Khng thể lm khc hơn được...

Bng hai người đ lẫn vo đm khi nh đn trong nh Lan hắt ra. Khoa v Khnh Vn vẫn giữ thế ngồi đối diện nhau. D g cũng sắp l thầy c gio ở đầu năm học tới, anh phải giữ gn tứ cho c đối với gia đnh bạn. Ring Lan th c thể thng cảm chuyện hai người, nhưng cn những đi mắt chung quanh? Khng thể trch họ, đ l thnh kiến đ c từ ngn xưa, khng dễ g một sớm một chiều c thể lm thay đổi được nếp suy nghĩ của họ đối với quan hệ nam nữ ngy nay. Im lặng vẫn ko di, nếu Khnh Vn khng đột ngột ln tiếng, giọng c c pha cht giận hờn, trch cứ :

- Tại sao anh lại xin về vng qu hẻo lnh đ? C nhiều trường ở vng ven tiện lợi hơn... Hay l anh khng thch dạy gần với em ?

- ừng nghĩ như thế. Khng bao giờ anh muốn sống xa em, nhưng... anh khng thể lm khc hơn ước vọng của mnh khi anh quyết định chọn nghề dạy học.

Khnh Vn nhếch mi cười :

- Theo em, trước hết mnh phải nghĩ đến cuộc sống hiện tại của chnh mnh. C ci ăn ci mặc, c phương tiện sinh hoạt th tưởng phục vụ mới c thể đặt ra được. ằng nầy...

Khng để Khnh Vn tiếp tục thuyết phục mnh, Khoa lng sang chuyện khc :

- Lan cũng về cng trường với em phải khng? Vậy th vui qu rồi. Anh sẽ thư từ cho em thường xuyn.

Biết Khoa muốn chấm dứt cuộc "thương thuyết" m Khnh Vn hiểu kh thể thay đổi được, v quyết định anh đ nắm trong tay, mọi chuyện được định đoạt trn giấy trắng mực đen, lm sao hủy bỏ? Nhưng c vẫn cảm thấy ấm ức về Khoa, tại sao anh khng hỏi kiến ngưi yu trước khi quyết định? Anh c xem thường c khng? Khnh Vn im lặng nhn su vo khun mặt Khoa rồi ci xuống nhn bn chn mnh đang dũi dũi nền xi măng nham nhm của cy cầu. nhiều lần Khoa cũng c tm sự với Vn về cuộc đời anh, c hiểu nỗi lng của người yu nhưng chưa bao giờ Khoa thố lộ nghĩ về quyết định nầy. Khnh Vn bất chợt nghe c cht g xốn xang, ray rứt...

Thạch Sơn Khoa mồ ci cha từ thuở anh mới ln mưi, sống với người mẹ hiền v đứa em gi trong một căn nh l ngho nn ở vng ven một thị trấn nhỏ. Người đn b sớm chiều đều đặn gnh ch trn vai tần tảo nui con với hy vọng anh em Khoa sẽ được học hnh đến nơi đến chốn. Ba Khoa tn Thạch Khul gốc người Khơ-me, mẹ Việt, trong một cuộc đột nhập thn ấp của du kch bị chạm sng với lnh đồn đi phục kch đm, c một c gi mồ ci bị lạc đạn, mang thương tch ng vật bn đường, anh lnh đồn bắt gặp v đ lo tản thương đưa về bệnh viện thị trấn chăm sc cứu chữa cho đến khi c hon ton bnh phục. Nặng nghĩa n, người con gi ngho mồ ci đ khng cn phn biệt mu da, bằng lng ưng thuận lm vợ một anh nghĩa qun v cho ra đời hai đứa trẻ cũng xinh xắn, bụ bẫm đng yu như bao nhiu đứa trẻ Việt Nam khc. Nhưng rồi anh lnh nghĩa qun, người chồng thn yu đ đ tử trận trước họng sng tấn cng đồn của giặc. Người con gi mồ ci ngho khổ khng thể tiếp tục cng việc cầm sng của chồng, phải trở về căn nh xưa tiếp tục tần tảo nui con, dạy dỗ chng bằng tất cả tnh thương của cha lẫn mẹ. Khi Khoa bắt đầu c sắc vc thanh nin th qu hương đ đổi thay lịch sử. B mẹ quyết ch lo cho con ăn học đến nơi đến chốn như tm nguyện lc no cũng đeo đẳng bn mnh. Khoa được theo học đến cấp ba. Mẹ anh cng tần tảo nhiều hơn mới đủ chi tiu bao nhiu thứ tiền, trong đ tiền sch vở của anh em Khoa l điều cần thiết. Nhiều lc thấy mẹ cực nhọc qu, Khoa đề nghị cho anh nghỉ học để tm việc lm, nhưng mẹ anh cương quyết gạt đi. Nhờ thế Khoa đ may mắn đi học, v giờ đy anh đ tốt nghiệp Cao ẳng Sư Phạm để vo nghề gio, l niềm hạnh phc lớn lao đối với sự lo lắng v ước mong của mẹ anh. C một thời, Khoa thấy cảnh cc em chu lng mnh khng đủ trường lớp để học, cả lng chỉ c hai phng học v ba thầy gio. Nhưng thầy gio đổi đến chỉ được vi ba thng lại xin đổi đi nơi khc. Hon cảnh thin nhin khắc nghiệt, điều kiện sinh hoạt kh khăn, ni l nơi "khỉ ho g gy" cũng đng thi ! l nỗi bất hạnh qu lớn đối với tuổi thơ. Cc em khng được học đều đặn, một năm học phải gặp hai ba thầy dạy. Trước kia, c khi một thầy dạy cng lc hai ba lớp cấp một, vi thng lại đổi thầy khc. Thực ra, chnh cc thầy đ thu xếp nhau để chịu đựng một thời gian m họ cho l "bị đy" vo nơi nầy. Khoa đ đau xt khi thấy cảnh đ, nhưng biết lm sao hơn ? Anh vẫn cn đi học v trong một thong Khoa chợt nghĩ "sau nầy nếu mnh đỗ đạt sẽ xin vo ngnh gio, sẽ tnh nguyện đi đến bất cứ vng qu hẻo lnh no... v nơi đ mới thật sự cần c những con người biết cống hiến nhiệt tnh cho tuổi thơ..." Lc đầu, Khoa cũng sợ với hon cảnh gia đnh mnh như thế, biết c đi trọn con đường học vấn hay khng, hay đ chỉ l điều ước mơ qu l tưởng? Lại l l tưởng sung th đng xấu hổ? ến khi thật sự bước chn vo trường Sư Phạm, Khoa cng thấy ước vọng đ ngy cng thm nung nấu trong lng. Anh nhớ những thng sau cng của năm học cuối, quanh anh bạn b lun bn tn, hết người nầy đến người nọ, đi đu anh cũng nghe họ th thầm chuyện chạy tm chỗ dạy tốt. "ưa đi vng su hẻo lnh mnh sẽ bỏ nhiệm sở!". Hoặc, "Ba tao sẽ nhờ người bạn chiến đấu cũ c quyền hạn ở Sở gio dục tm cch giữ tao lại dạy ở thnh phố". "Xm mnh ở c chị bạn tốt nghiệp kha trước, bị đưa đi v chỗ đnh trống ku cứu ba ngy cũng khng ai nghe, đ bỏ về. Sống khng c hộ khẩu nhưng sống ph phỡn với sạp bn hnh mỹ phẩm ngoại nhập ở chợ!". "ồng lương chết đi, dại g đi xa cho ph cả tuổi xun?...

ại khi Khoa đ nghe v anh cảm thấy buồn. Bởi quanh anh kh tm người cng chung nghĩ với mnh. Cng buồn, ch anh cng khng bị lung lay bởi những lời lẽ ngụ xa xi đ. Khnh Vn th chưa bao giờ đặt thẳng vấn đề chọn một chỗ dạy với anh, nhưng Khoa thấy người yu của mnh cũng ở dạng "an phận tương đối, nghĩa l khng ra mặt vận động nơi dạy, tuy nhin vẫn thch dạy ở nơi c đng đảo người v ngi trường c vẻ khang trang, đầy đủ tiện nghi hơn. Nhiều lc Khoa gợi cho Khnh Vn thấy được phần no vai tr của thanh nin đối với x hội, nhất l đối với học tr ngho khổ thật sự ở những vng nng thn xa xi hẻo lnh - v chnh ở những nơi nầy mới cần c những sự gip đỡ chnh đng nhất trong cuộc sống thường ngy. Nhưng Vn chỉ nghe biết vậy thi m chưa c phản ứng g. ến khi cng bố đơn vị cuối kha, việc Khoa quyết định xin đi Ba Chc lm cho Khnh Vn giật mnh hụt hẫng. C gi giận dỗi người yu đến cả tuần lễ khng thm gặp mặt. Mi đến khi Lan cho hay Khoa sẽ ln đường nhận nhiệm sở cần ni chuyện với Khnh Vn, lc đ c mới qunh ln, khng dm lm cao hờn dỗi anh nữa.

Hai người từ lc gặp nhau cho đến by giờ vẫn khng ni g hơn l sự im lặng ko di... Khnh Vn ch Khoa đ ht rất nhiều thuốc. Anh đốt lin min hết điếu nầy tới điếu khc, v bản tnh trầm lặng t ni của anh cng trở nn lầm l hơn. Sau cng hết chịu nỗi, Khnh Vn lại ln tiếng, giọng c trầm hẳn đi :

- Anh nghĩ sao về chuyện mnh ?

Khoa bng nhẹ mẩu thuốc xuống dng nước. Anh mc điếu khc sắp sửa quẹt lửa chm ht, Khnh Vn chồm qua giật phăng đi. Hai người lại rơi vo im lặng. Một lc lu như suy nghĩ qu nhiều, Khoa đưa tay bp trn, mặt anh cau lại buồn bực. Khnh Vn vụt đứng ln định bỏ đi, nhưng Khoa đ nhanh nhẹn nắm tay c ko lại, ấn ngồi xuống chỗ cũ. Anh dịu giọng :

- Chng ta sẽ cưới nhau khi cuộc sống của anh đ ổn định. Em cố gắng chờ anh thm một thời gian ngắn nữa thi, nghe Vn ?

- Sẽ chờ đến bao giờ, anh ni đi? Rồi khi cưới nhau xong, em phải chuyển trường về nơi anh dạy th em sợ sẽ khng chịu đựng nổi ci xứ sở đo heo ht gi đ!

Khoa nhn người yu, mắt anh thong buồn :

- Rồi thời gian v cng việc sẽ gip ta quen thi em . Cn nếu như khng thch, em c thể cứ ở lại trường em...

Khnh Vn bực tức xẳng giọng :

- Ni như anh th hết . Thật tnh anh khng biết nghĩ đến em cht no sao? Trong khi anh đ thấy chuyện tnh yu của chng mnh, em đ tranh đấu hết sức gay gắt với gia đnh mới bảo vệ được n, vậy m anh...

Khnh Vn mm chặt mi giận dỗi bỏ chạy thẳng vo nh. Khoa lặng người nhn theo dng dấp quen thuộc của người yu, lng anh chợt nghe buồn muốn khc. Vn ni đng. Trong suốt thời gian qua mối tnh của hai người đ gặp khng t kh khăn cản trở của gia đnh bn c. L do đơn giản để ngăn cấm Vn đến với Khoa l gốc gc anh người Khơ-me, họ hng nh c ai cũng khng đồng mối quan hệ đ, mặc d họ tỏ ra hết sức qu mến Khoa. Ở anh, ngoi tư cch đng được trn trọng, Khoa cn c dng vẻ bn ngoi kh đẹp với nt hi ha của người thanh nin mang hai dng mu Việt- Khơ-me. Từ buổi nhập học đầu, lần bắt gặp nh mắt của người con trai c ci nhn su thẳm, Vn như linh cảm định mệnh đ rng buộc c với người đ. Cho đến by giờ, Vn vẫn khng chối bỏ nghĩ run sợ của c đối với Khoa. Nhiều lần c trốn chạy, trnh n những cuộc gặp gỡ, tiếp xc với anh. Nhưng vẫn khng trnh khỏi đi mắt lun lun di theo v nhn thẳng vo c của Khoa, ci nhn thu ht rất lạ. Sau một thời gian học tập gần gũi nhau dưới mi trường Sư Phạm, Vn đ bắt đầu thấy qu mến người con trai c đi mắt nhn su thẳm đ. Ở anh, ngoi chuyện học hnh rất giỏi, Khoa cn c phong cch đĩnh đạc của người lnh đạo lớp. Lan học chung lại ngồi cạnh bn Vn nn hai đứa chơi rất thn, chuyện tnh cảm của Khoa v c, Lan l người gim st ngay từ buổi đầu nn hiểu r nỗi khổ tm của bạn. C điều Lan cũng khng biết phải khuyn giải ra sao khi chnh chị cũng hiểu r gi trị hạnh phc bằng sự đấu tranh quyết liệt với gia đnh m Vn đ trải qua v Khoa phải chịu đựng. Với tnh yu như vậy hai người thật xứng đng để đến với nhau. Gia đnh đ nhượng bộ. Thầy c b bạn cũng đồng tnh ủng hộ. Cn trở ngại g m Vn lại khc? Khoa th đang ngồi ngoi kia với nỗi buồn ngấu nghiến.

- Thật kh hiểu !

Lan chp miệng lẩm bẩm. Chị ngồi xuống bn Vn vuốt mi tc bạn như để dỗ về một đứa em b bỏng đang lm nũng :

- Chuyện g vậy Vn ?

Khnh Vn lau nhanh những giọt nước mắt, lắc đầu :

- C lẽ bọn mnh phải chia tay nhau thi !

Lan ku ln sửng sốt :

- ừng vớ vẩn, c m đin...

- Anh ấy xem thường mnh qu đng... Anh l gio sinh xuất sắc, được ưu tin chọn đơn vị bất cứ chỗ no, vậy m lại tự động lm đơn tnh nguyện đi về vng qu xa xi hẻo lnh đ... Lan thấy c tức khng ?

- Nhưng anh muốn đi ln bằng chnh đi chn của mnh, bằng khối c l tưởng của mnh, chứ khng thch được hưởng n sủng m điều kiện ban pht !

Tiếng Khoa đột ngột nổi ln sau lưng lm hai người giật mnh quay lại. Khnh Vn hờn dỗi nhn anh:

- Ni như vậy qu trnh học tập v cng tc trong suốt thời gian qua khng đủ chứng minh chỗ đứng của anh sao? u phải đ l điều n sủng m họ ban pht cho anh ?

Khoa lắc đầu mỉm cười :

- Rn luyện học tập trong thời gian qua khng phải l để được quyền ưu tin xin cho mnh một chỗ đứng, anh khẳng định với em như vậy... Vn, em hy hiểu cho anh. Tất cả ước mơ m ngy xưa anh đ từng m ấp, by giờ anh mới c điều kiện v muốn được thực hiện.

Khnh Vn cay đắng :

- ể đổi lấy ước mơ đ, anh bằng lng đnh mất đi tnh yu của chng mnh ?

Một thong sững sờ, Khoa lặng người nhn Vn. i, đi mắt của anh, đi mắt c ci nhn su thẳm như một ma lực lm cho lng Vn chợt mềm đi. Khnh Vn bất chấp mọi tứ phải giữ gn, c gục đầu vo ngực Khoa, bật khc :

- Em xin lỗi anh...

Lan tế nhị đứng ln đi nhanh xuống bếp. Khoa vng tay m ngang lưng người yu, anh ci hn những giọt nước mắt một cch nhẹ nhng v trn trọng trn khun mặt Vn. Khoa th thầm :

- Nếu yu anh thật sự, hy để cho anh một thời gian thực hiện ước vọng m anh đ nui lấy suốt thời trai trẻ của mnh. Em biết khng, hnh ảnh những đứa b thiếu trường lớp, thiếu thầy dạy lc no cũng theo m ảnh anh...

Thế l những giy pht giận hờn để gy p lực lm nao nng định của Khoa khng thnh cng, Khnh Vn đnh chấp nhận sự ra đi theo mơ ước của anh.

 

@@@

 

Trong những cnh thư qua lại, Khoa đ tm sự với người yu :

-... " l một x c nhiều người Khơ-me. Họ sống rất cần c v ngho kh. Ngy ngy họ lm quần quật ở ruộng rẫy bất chấp nắng mưa... Vn ơi, nếu em đến đy được, em sẽ thấy học tr của anh thật đng thương... C những buổi học vội v đến lớp khng kịp rửa vết snh đất lấm lem trn vạt o, trn cnh tay trần trng trục, đi chn mốc cời. Cuộc sống của chng thật thiếu thốn kh khăn, nhưng sự hồn nhin của chng lm cho lớp học buổi no cũng vui. Nhiều lc đứng nhn học tr căm cụi g gẫm viết bi, anh nghe lng xốn xang muốn khc"...

-... "Cảnh ở đy đẹp lắm Vn ơi. C nhiều cy me keo, cnh l giao nhau tăm tắp hai bn đường. Cnh đồng pha dy ni Di c những cy thốt lốt, ở xa c dng dấp như những cy dừa miền qu em, nhưng l to v nhọn sắc, mạnh bạo hơn. Rặng ni Di khng cao lắm, nhưng c lc my bay qua lơ lửng trn triền ni, rặng cy trn ni như ẩn như hiện thật nn thơ. Cnh đồng hướng về kinh Tm Ngn v hướng rừng trm nối tiếp Bnh Sơn (H Tin) xa tt tắp. C những chiều người ta đốt đồng cỏ, nh lửa bốc ln cao, khi tỏa ra giống bức tranh thủy mạc đẹp v cng. Anh ao ước c em cng ở đy để sau những buổi đứng lớp mệt mỏi, anh sẽ đưa em vo xm nh dn, giải kht bằng nước thốt lốt hăng hăng mi khi v dịu ngọt đậm đ, hương vị nầy l đặc sản của vng qu Ba Chc... Rồi anh sẽ kể cho em nghe trận đnh cuối cng của ba anh ở đồn nghĩa qun dưới chn ni Di m từ lu anh đ giấu em chuyện đ. Ba anh l một nghĩa qun của chế độ Si Gn, rất dũng cảm, nhưng nhắc lại trong chế độ hm nay c lợi g đu. Anh cố giữ hnh ảnh ho hng của ba anh để m vươn ln trong cuộc sống, để m tự hnh diện cho ring mnh chớ kh lng tiết lộ cng ai. Nếu em hiểu rằng, c lc no đ những giọt nước mắt của em đ lm đau đớn, vật v anh suốt bao đm ray rứt nghĩ suy, nhưng anh vẫn cương quyết khng thay đổi, em hy tha thứ cho anh nghe Vn"...

-... "Từ những giy pht gặp gỡ đầu tin, trao cho nhau một ci nhn su lắng, anh như bị cuốn ht theo từng bước chn của em. Anh hiểu rằng định mệnh đ dnh ring em cho anh! By giờ v mi mi về sau, em lun xứng đng l người anh chọn lựa... Hy chờ anh nghe Vn!"

 

"Hy chờ anh nghe Vn!" Dng chữ cuối cng của Khoa gởi cho Khnh Vn với lời ước hẹn đ để rồi vĩnh viễn anh khng cn viết một lời no! Ngy mười su thng ba năm một ngn chn trăm bảy mươi tm (16-3-1978), cuộc thảm st dn chng tập thể của lnh Pn Pốt tại lng Ba Chc xảy đến đ cướp đi sự sống của Khoa v vi chn những ước vọng trai trẻ của anh! Gần thng sau khi Khoa chết, Khnh Vn mới được tin do người bạn dạy chung trường may mắn chạy thot kể lại v c đ bng hong đến ngất đi. Nỗi đau đớn mất mt đ lm cho Vn ng bệnh, sức khoẻ hao mn phải vo nằm viện mấy tuần lễ. C khc mi cho mnh v khc cả cho người yu.

Thời gian đi qua nhanh gip Khnh Vn ngui ngoai được nỗi nhớ. C lặn lội tm đến gia đnh Khoa. Nhn người mẹ gi bệnh hoạn v c em gi yếu đuối ngy thơ trong mi nh l buồn hiu quạnh, Vn gục đầu trước tấm ảnh người yu m nước mắt rn rụa. C lẽ Khoa đ kể chuyện hai người cho mẹ biết nn sự hiện diện bất ngờ của Khnh Vn khng lm b ngạc nhin. B đ m chầm lấy c v nức nở khc như để xẻ chia cng một nỗi đau.

Trn bn thờ, giữa ln khi hương, Khnh Vn mơ hồ tưởng như anh đang nhn c mỉm cười. Cũng với nh mắt su thẳm đ của người yu, Vn cng nghe lng đau đớn xt xa. Hy tha thứ cho em, anh Khoa ơi... Trước ci chết của anh, Vn đau xt v đ khng chịu đến với Khoa như điều anh ao ước. Ước mơ của anh về em chỉ trong tầm tay với m tại em nn mi mi khng thnh. L tưởng của anh thật l cao cả, m quan niệm của em lại qu tầm thường... Biết em c cn xứng đng với anh khng, Khoa?

 

 

Cần Thơ, 1987

 

DIỄM PHƯỢNG

(Trong tập GIỮ LẠI CHO ỜI MỘT CHT HƯƠNG,

ại học ng Nam xuất bản lần thứ I năm 1998 tại Houston, Texas, Hoa Kỳ,

Tc giả giữ bản quyền)