BT TƯƠNG QUẢ C

* Truyện Nguyn Nhung

 

Năm ti ln su tuổi th thầy ti mất, ci tuổi ln su qu b bỏng chưa biết thế no l buồn vui. Chỉ biết l năm ấy, theo chuyến tu cuối năm năm một chn năm tư, mẹ ti đầu đội khăn trắng, lếch thếch dẫn ba đứa con dại, đứa lớn mới hơn mười tuổi, dắt du nhau theo đon người di cư ln chiếc tu h mồm, lnh đnh trn biển khơi tiến vo miền Nam xa xi. . .

Năm ấy mẹ ti mới ba mươi tm tuổi, vừa mất chồng lại mất lun cả một cơ nghiệp kh vững vng m thầy mẹ ti đ gầy dựng gần hai mươi năm, thế m c một ngy đ mất hết, xem ra mọi thứ trn đời ny chẳng c g bền vững cả. By giờ th chỉ c mnh mẹ ti gnh vc, m giữa nơi đất lạ qu người, lc lớn ln, ti mới thấy rằng mẹ ti quả l một người đn b c nhiều nghị lực.

Ti cũng khng nhớ được khun mặt của thầy ti, hnh ảnh của ng chỉ l những phần rời rạc, chắp v theo những cu chuyện do mẹ ti kể lại, từ cc anh chị lớn trong nh, ty theo k ức của từng người. Ti c ci nhn rất mơ hồ về người cha của mnh, vậy m khng hiểu sao lng vẫn ngậm ngi mỗi khi nhắc lại.

Lc ấy tuy cn nhỏ, nhưng ti vẫn nhớ mường tượng ngi nh gạch hai gian ở phố Cửa Tiền, c một cửa hng bn thuốc lo v tạp ho kh đng khch của thầy mẹ ti. Về ma đng, khi cy bng trước cửa nh đ trơ trụi l, ti vẫn được mẹ ủ ấm trong mấy lớp chăn bng. Buổi sng khi cả nh cng thức dậy, ti vẫn nghe tiếng ho của thầy ti v mi cho đậu xanh từ dưới bếp phả ln nh trn, bữa cho điểm tm thường chỉ ăn với đường hoặc c bt ngm tương. Bn cạnh nh l một qun phở, theo ci lạnh của gi đng, mi phở cng với hương hnh ng toả ln thơm phức lm cồn co những ci bụng đi. V l con t nn thầy ti cưng ti lắm, hm no phần ăn sng cũng l một bt phở nhỏ v ly sữa nng.

Thch nhất l những sng chủ nhật được theo mẹ đi nh thờ, từ phố Cửa Tiền phải đi vng qua phố Cửa Hậu. Thuở nhỏ, mắt ti b lắm nn nhn ci g cũng to cả, bởi vậy m ngi nh thờ lc ấy đối với ti quả l vĩ đại, một chiếc cột đến mấy vng tay m. Mấy chục năm sau trở lại qu nh, ti thấy n nhỏ b v cũ kỹ, chỉ cn dăm cụ gi rỗi ri ngồi r rầm đọc kinh, với những con chim sẻ nhảy nht trn chiếc sn xi măng loang lổ. Mỗi buổi sng chủ nhật của những ngy ấu thơ, ti được mẹ dẫn xuống khoảng sn rộng trước cửa nh thờ, ở đấy c một hng bnh chưng rn. Ma Đng, giữa một trời đầy gi rt, co ro trong chiếc o ấm, được một tấm bnh chưng nng hổi, mi nhn đậu xanh lẫn trong cht thịt mỡ, chắc chẳng c g hơn.

Vo ma h, khi rặng bng trước cửa đ xo ra những chiếc l to hơn bn tay người lớn xanh ngăn ngắt, chị em ti hay chạy chơi trn h đường để trnh ci ngột ngạt trong căn nh hầm hập nng. Dưới bng cy bng trước cửa nh, chng ti đ sung sướng thưởng thức bt ch thạch thơm mt lan dần đến tận cuống họng. Sau ny khi lớn ln ở miền Nam, ti c cảm tưởng chưa bao giờ được ăn bt ch no ngon bằng bt ch của qu hương.

Mẹ ti kể lại rằng, qu thầy ti ở lng Linh, nơi c những ruộng rau muống nổi tiếng, t l, cọng to v mềm, luộc xong nước rau c một mu hồng phơn phớt, dn lng l những người lm ăn, tnh ton giỏi. Mẹ ti ở một lng khc gần tỉnh hơn, con một ng đồ nho, đất văn học. Sau ny v thầy ti chết sớm, đm con ci ảnh hưởng bn ngoại, thch văn chương, cho nn khng thấy ai giu cả, nhưng đời sống vẫn rất dồi do nhờ ci phong ph của tm hồn.

Mu h cho ch mu đng, trn mm cơm nh ti d c c c thịt, nhưng vẫn khng thể thiếu bt tương quả c. Đĩa đậu phụ chin vng nng hổi chấm đẫm tương, con c r rn tới thơm phức m khng c t tương sẽ trở nn v vị, ngay cả đĩa rau muống luộc xanh ngắt, nếu khng c bt tương v mấy khoanh ớt đỏ xem chừng đ nhạt nhẽo lắm. Chưa kể mn tương chưng với thịt mỡ, c chua, tha l, ăn km với rau diếp thi sợi, một t nước rau muống luộc, giầm thm mấy quả sấu chua, cng t tỏi v muối, ăn với c bt ngm tương của mẹ ti vo những ngy h, kỳ diệu thay, n như lm dịu đi ci nng bức của ma h miền Bắc.

Ngay sau những ngy chia cắt đất nước năm ấy, thầy ti ốm nặng rồi qua đời. Anh ti bỏ nh theo người bc vo Nam từ chuyến tu trước, mi cho đến cuối cng khi mẹ ti quyết định ra đi th tnh thế c vẻ kh khăn lắm rồi. Qua bao nhiu trạm kiểm sot, mẹ con dắt du nhau ra đi, lc ấy hẳn mẹ ti đ phải c một phấn đấu nội tm dữ dội lắm, chồng chết, con dại, cơ ngơi, nh cửa, để rồi chỉ cn hai bn tay trắng, đi đu, với một viễn ảnh đen tối.

C lẽ chuyến tu cuối năm năm tư l chuyến tu buồn thảm nhất trong đời mẹ ti, những giọt nước mắt ngắn di khi bỏ lại qu hương, bỏ lại ngi mộ người chồng chưa xanh cỏ, bn nch ba đứa con nhỏ với những đi tay non nớt chưa bm nổi cuộc đời. Chng ti chẳng biết g, với đi mắt trẻ thơ th đy l chuyến đi xa đầy th vị, đứa no cũng thch th với những vin kẹo được phn pht từ tay những người thuỷ thủ Hoa Kỳ. Buổi chiều, khi con tu lnh đnh trn đại dương bao la, biển đ ngả sang mu tm, từng đợt sng to bằng những ci nh đuổi nhau trn mặt biển, đm người trn tu bỗng như sợ hi v thn phận b nhỏ của con người trước cảnh hng vĩ của biển khơi.

* * *

Vo đến miền Nam, đon người di cư được đưa về một khu ngoại cch Si Gn khoảng hai chục cy số. Chỉ c ngần ấy đường m dường như đ c một sự khc biệt, Si gn với những nh đn giăng giăng, xe cộ tấp nập, người đi lại dập du như mắc cửi th ở đy, chỉ l những mi nh tranh vch đất, những con đường gập ghềnh lỗ chn tru, những ngọn đn l m, lay lắt trong cảnh ngho của đm người di cư. Vui nhất c lẽ l những buổi chợ sớm, người ta phải dng cả đn dầu khi trời chưa sng tỏ, nơi ấy l nơi người dn hai miền Nam Bắc gặp nhau, tuy cng một ngn ngữ m cch pht m lại khc biệt, nn vẫn c cảnh người mua, kẻ bn cười ngặt nghẽo với nhau, khi người ny khng hiểu người kia muốn g. Chợ qu tuy ngho nhưng cũng đủ thứ thịt th, c mắm, cng những rau cỏ, hoa tri miền Nam, sau một đi năm, khng hiểu sao khng kh ho bnh ấy bỗng mất đi, thỉnh thoảng người ta hốt hoảng bỏ chạy tn loạn v một loạt sng vang ln giữa buổi chợ đng , một thy người ng gục, chiến tranh như đ b dần vo đời sống m đềm của đồng bo miền Nam.

Mẹ ti, người đn b nhỏ b v can đảm ấy, đu c chịu đầu hng số mệnh, d giờ đy gần như trắng tay. Anh ti đi lm xa, chẳng mấy khi về nh, c lẽ anh ấy khng muốn chn chặt cuộc đời trai trẻ trong ci tăm tối của lng qu. Khi cuộc sống ở đ thị cho ta nhiều cơ hội để tiến ln th ở chốn qu mu ny, người ta như sống giật li hằng thế kỷ. Mảnh vườn, ao c, luỹ tre xanh mun đời vẫn như một hng ro để người ta dựa dẫm nhau m sống, nhưng đồng thời n cũng li ko con người vo những thứ phiền toi, lẩm cẩm, khe khắt khi con người khng cng một trnh độ, sống với nhau quả rất l kh chịu.

Cuộc sống nhn hạ của những ngy thnh phố đ qua, mẹ ti bắt tay vo cuộc sống mới với rất nhiều cực nhọc. Khi những luống sắn, luống khoai đ vồng xanh, những luống cải non đ đđể nấu những bt canh sung, mẹ ti bắt tay qua lm c, lm tương để bn cho những người quanh vng.

Mẹ ti lm tương rất ngon, khng mặn khng nhạt, ti vẫn nhớ mi mi m ẩm của mốc tương v đậu nnh rang xay nhuyễn, ho với nước muối để ủ tương chờ đến ngy ăn được. Những vại tương, vại c vng nu thẫm lại, nhai rn tan với bt cho đậu mu h, nghe ci mt mẻ đ luồn su vo t vị. Chng ti lớn ln sởn sơ như cy cỏ, nhờ bt tương quả c cuả mẹ ti, miếng đậu phụ v con c chin rn, bt muối vừng cng những rau cỏ mọc quanh nh. Thỉnh thoảng vo những chiều nắng xin khoai, ti lẽo đẽo theo mẹ gnh đi thng tương đi bỏ mối cho mấy cửa hng quanh chợ. Trn con đường đất gồ ghề, lồi lm dấu chn tru, mẹ ti đi trước, đi vai b nhỏ như oằn xuống dưới sức nặng của đi thng tương, kĩu kịt, kĩu kịt đi trn con đường vắng. Ti đi chn đất chạy theo mẹ, hồn nhin như một con bướm trắng, hai m hồng xinh với đi mắt ngy thơ. Mỗi khi giao hng xong, thế no mẹ ti cũng mua cho ti vi chiếc kẹo, ly nước đ nhận của người đn b miền Nam bn bn hng chợ.

Sau những lc bận rộn v lm việc mệt nhọc như thế, mẹ con ti vẫn c những buổi tối ngồi trng trăng ở mảnh sn vung trước nh. Dưới nh trăng xung, gi vẫn xo xạc trn rặng chuối sau h, tiếng cn trng rỉ rả m m trong bụi cỏ, mấy mẹ con v vi b hng xm quy quần trn chiếc chiếu trải giữa sn, nghe mẹ ti kể chuyện. Khng biết tại sao mẹ ti thuộc truyện Kiều lắm thế, những b hng xm nh qu cứ ngẩn người ra nghe mẹ ti đọc thơ, rồi truyện lng, truyện nước, truyện ma đường rừng Việt Bắc, truyện no cũng li k, rng rợn v vị đến nỗi ti lơ mơ ngủ đi lc no khng biết. V c lẽ khi nằm ngửa mặt nhn trăng một lc lu để c ci cảm gic như trăng sẽ rơi xuống, ti nhắm mắt lại để chỉ nghe m thanh đều đều của mẹ ti ru ngủ.

Ti vẫn nhớ mơ hồ về những ngy cn thơ ấu, khi chỉ c mấy mẹ con sống quạnh quẽ với nhau trong những ngy mới di cư vo Nam, chứng kiến ci thay đổi của lng người sau cơn hoạn nạn, ti mới thấy mnh l người bất hạnh khi thầy ti chết đi qu sớm. Gi thầy ti cn sống. Đ bao nhiu lần ti nghĩ như thế khi thm thuồng nhn những đứa nhỏ như mnh, chng n c đủ cha đủ mẹ, để mẹ ti khng phải tần tảo một mnh nui lũ con thơ, c khi đi vắng nh vi hm, phải gửi con cho người hng xm.

Những buổi tối mẹ vắng nh, khi trời nhập nhoạng ln đn l ti bắt đầu khc. Chị ti hơn ti hai tuổi, đ tỏ ra l đứa trẻ biết lo lắng, tnh hiền như mẹ, hay tủi thn. Mới đầu ti chỉ khc rấm rứt, sau khng chịu nổi nữa ti go to hơn. Chị ti nước mắt đoanh trng, thay mẹ dỗ em bằng những lời hứa hẹn rất trẻ con, nhưng cũng chẳng ăn thua g, dỗ mi em cũng khng nn cn go to hơn, chị cũng tủi thn a ln khc. Sau ny, lc khng cn gần nhau nữa, chị em mỗi lần nhắc lại chuyện cũ trn đường dy điện thoại, hai đứa cứ vừa cười vừa khc v những chuyện ngy thơ.

Nhớ lm sao ngy đầu tin mẹ ti dẫn ti đi học. Trường học l căn nh l hai gian c gin hoa thin l, thỉnh thoảng lại c tiếng điếu cy rt ln sng sọc, ng thầy gi say thuốc ngồi mơ mng g nhịp chiếc roi my trn mặt bn gỗ, như đệm theo tiếng a của đm học tr nhỏ. Ti vừa ngồi học vừa nhớ mẹ, con đường qu ngoằn nghoo, bụi tre gai ro ro tiếng gi, một con bướm trắng vờn vờn trn giậu mng tơi. Ti lớn ln với những cu truyện cổ tch v những ng văn chương từ b mẹ qu vất vả, cũng như những vần thơ tả về qu hương trong Quốc Văn Gio Khoa Thư của ng thầy trường qu mi tranh vch đất. Sau buổi học, ti hay chạy sang nh bc ti đđược bc cho vi quả to tầu hay nhm cam thảo, v ng l một thầy thuốc Bắc. Giữa trưa h oi ả, bc ti ngồi gật g với mấy hũ thuỷ tinh đựng thuốc, con dao cầu nằm hờ hững ở một gc quầy v chẳng mấy khi được đụng đến. Chẳng mấy khi c người đến chữa bệnh, nhưng bc ti cứ ngồi đấy ngủ g, ngủ gật trong ci yn lặng của ban trưa. Ngoi kia, giữa nắng trưa tiếng g eo c gy, mu nắng như đ chi chang trn những giy phơi quần o, tiếng ch sủa vu vơ, gi vẫn r ro qua khm trc, tất cả như chm vo một nỗi buồn mng lung, kh tả. Ti lớn ln ở miền Nam, ăn bt cơm miền Nam, uống nước từ những ci giếng trong vắt su hun ht dưới lng đ ong, những hnh ảnh ấy đ gắn b với ti tự những ngy thơ ấu.

* * *

Mi hơn hai mươi năm sau ti mới c dịp trở lại qu nh. Ti đ đi qua miền Đng đất đỏ với những vườn cao su thẳng tắp, qua miền Trung với những bờ biển xanh, bi ct trắng, rặng thy dương trải ngt ngn ph by một giải giang sơn cẩm t. Những ni đồi trng trng ẩn hiện trong mn sương, những căn nh vắt vẻo lưng chừng ni, hnh ảnh người dn qu lam lũ, chất phc, cam chịu một đời ngho khổ dọc theo những dải đường của đất nước. Đm trn đỉnh Hải Vn, gi lồng lộng như giao ho giữa trời v đất, biển Thuận An với những chiếc thuyền cu giăng giăng nh đn như một hội hoa đăng.

Ti đ v vn xc động khi nhn thấy những xm lng của miền Bắc. Luỹ tre xanh, chiếc cổng lng cũ kĩ, con đường lt gạch dẫn vo những nếp nh ngi đỏ, con tru nằm nhai thong thả bn đụn rơm kh, bếp nh ai toả ln trời bng bạc khi sương. Qu hương ti đ, tuy ngho khổ nhưng với ti vẫn l những hnh ảnh đậm đ trong tm tưởng. Một ngy chớm thu, ti đ trở về thăm ngi mộ của thầy ti nằm trong một nghĩa trang cạnh ven đ, trn đường về qu ngoại. Ti nhớ đến thầy ti m ngậm ngi cho một kiếp người, tro bụi lại trở về tro bụi, để thương cho mẹ ti cả một đời vất vả, chật vật với những đứa con thơ. Nắm hương trn mộ đ tn, chắc thầy ti biết ti trở về, một con bướm trắng cứ chập chờn bay trn vai ti, rồi lại vờn vờn trn những bng cỏ may trong một chiều thu u. Khng ai c thể biết rằng, từ thế giới bn kia, thầy ti lại khng một lần trở về với ti trong giấc chim bao, d rất m mờ v khng r nt, nhưng qua đấy ti vẫn hnh dung ra khun mặt của đấng sinh thnh.

Mẹ ti chết ở miền Nam, thầy ti chết ở miền Bắc, khng biết hai người c trng phng ở một miền no đ nơi thế giới bn kia? Nơi m ti tin rằng, khng c hận th, đau khổ, thầy mẹ ti sẽ c một bữa cơm hội ngộ, bt tương, quả c, bt thịt kho đng trong những ngy gi lạnh.

Năm ấy, ti đ c một thời gian được sống trong căn nh thn yu của thầy mẹ ti. Vo ma thu, những cơn mưa ngu dầm dề như để chuyển tiếp một ma h nng bỏng sang một ma thu dịu dng hơn. Tuy vậy, khi nhn những cơn mưa đổ xuống ngy đm, ai cũng lo c lụt lớn. M lụt thật, nước mnh mng khắp cc ngả đường như sng rạch miền Nam, trn vo nh đến hơn nửa thước, mọi người phải đi lại trn bn hay những tấm vn. Chưa bao giờ ti chn đến thế, suốt ngy quanh quẩn trn căn gc nhỏ, nghe những giọt mưa ro ro trn mi ngi cũ kĩ, khoảng sn xi măng lộ thin trn gc ướt sũng. Bầu trời lc no cũng ảm đạm, tiếng mưa rơi, tiếng gi rt, tiếng r ro của rặng sấu Ty sau vườn tạo nn một m thanh o no lng người.

Trn đường phố, người ta bơi thuyền như đi trn sng, người ta ới gọi nhau chạy lụt, tạo nn một quang cảnh hoảng loạn v bi đt. Buổi chiều nhuốm một nỗi th lương, nằm trong căn gc nhỏ t tng, chưa bao giờ ti nhớ miền Nam đến thế. Trong bng tối nhập nhoạng của buổi hong hn, đứa chu ti vừa ht bi " Giọt mưa thu ", vừa g nhịp ln chiếc thng sắt ty, trong nh đ ln đn, điện cp, gi đ giựt đứt đường giy điện của nh my thuỷ điện Sơn Ty. Trong nh sng mờ mờ của buổi hong hn, lạ thay, một con bướm, ti cứ ngỡ đấy l linh hồn của thầy ti đang nương theo cnh bướm về thăm nh. Ti nhn con bướm đậu gần chiếc ảnh gia đnh treo trn vch, lng bnh yn một cch lạ lng. Suốt đm hm ấy mọi người hầu như đều thắc thỏm chờ cơn bo tới, nhưng chỉ nghe tiếng mưa rơi rch rắc trn mi ngi v tiếng cnh l r ro từ khoảng sn sau.

Đm qua đi thật nặng nề trong sự chờ đợi cuả mọi người, sng hm sau nắng ln, trời quang my tạnh, nước khng ln m c vẻ muốn rt, mọi người đều mừng rỡ. Mấy ngy sau nước rt, ti lp ngp lội nước ra bến xe mua v về H Nội, sau đ mua v tu về Nam. Đm gi từ H Nội, cả nh người quen tiễn ra ga Hng Cỏ, chng ti ln tu xui Nam, lng ngậm ngi v biết kh c lần trở về thăm qu, kh c lần được nhn thấy nấm mộ của thầy ti. Khi hai chị em đ ln tu, con tu sắp sửa chuyển mnh ra ngoi vng ngoại , chị ti chỉ ln bức vch của toa tầu, giọng thảng thốt : " Ki, trời ơi, con bướm."

Vng, chỉ thế thi, bt tương, quả c của mẹ ti đ nui nổi lũ con thnh người, người đn b qu ma nhưng rất nhiều nghị lực đ cam chịu một đời vất vả để cho cc con được vươn ln, thot cảnh bần cng v tối tăm của đời sống. Anh em ti tri nổi mỗi người một phương, dĩ vng chỉ cn l những hnh ảnh mịt mờ, nhưng dễ ai đ qun. Chỉ biết l mỗi lần nhớ đến cha mẹ th bt tương, quả c vẫn l nỗi nhớ khn ngui, trong lng những đứa con lưu lạc.

Knh dng linh hồn Thầy Mẹ,

Ring tặng cc anh chị của ti.

NGUYN NHUNG,1999