BẠN  BÈ  MỘT  THUỞ . . .

* Nguyên Nhung

Đến San Jose vào một chiều tắt nắng, chiếc xe bon  bon chạy qua  những con đường, bao chung quanh thung lũng là nhiều dải núi thấp và trơ trụi. Đường lên đường xuống dọc theo thung lũng hoa vàng, tuy đã sang hè và khô queo những ngọn đồi trọc, nhưng khí hậu ở Bắc Cali thật mát. Nghe như có chút sắt se của Đà Lạt thuở nào, đứng trong bóng râm thì hơi se lạnh, phải khoác thêm chiếc áo ấm, nhưng trên sân cỏ và ánh nắng mặt trời còn sót lại, cái ấm áp dễ chịu khiến ngất ngây lòng du khách.

 * Căn nhà của Huệ:

Đi về phía Nam của thành phố, con đường kéo thẳng từ San Jose đến Los, có một khu nhà đông dân cư , màu xanh mát mắt của thông và trúc đào làm phong cảnh của vùng đất đồi bỗng trở nên xinh đẹp.  Con đường ấy là con đường dẫn vào nhà Huệ, đi loanh quanh vài con đường nhỏ trong khu vực, thấy căn nhà của Huệ đã hiện ra trước mặt. Huệ là  cô bạn cùng lớp trường PTGĐTĐ Cần Thơ, cũng phải hơn 40 năm rồi mới gặp lại.

Chiều xuống dần đem theo chút màu tím đến khuôn viên căn nhà nhỏ, bao xung quanh  nhà là những cây thông và trúc đào mọc ken với nhau, che kín mảnh vườn nhỏ  thế giới của một đôi chim sáo. Nhà của Huệ đó, ở tận bên này mà bỗng dưng cảm giác như được bước vào căn nhà của miền Tây sông Hậu thuở nào, căn nhà tĩnh mịch và lẩn khuất trong đó là hình bóng tổ tiên ông bà trên chiếc bàn thờ đơn sơ mà trang trọng, đặc sệt không khí Hậu Giang với bữa cơm chiều thật ngon miệng. Biết khách đường xa thấm mệt, bữa cơm chiều thật đúng khẩu vị người miền Tây, canh chua cá bông lau, cá kho tộ, cơm vừa chín tới bốc hơi gạo thơm ngọt miệng vô cùng. Cơm xong, thêm tách trà khổ qua mát mẻ, một tối đầm ấm ở nhà Huệ  nói bao nhiêu chuyện cũ, mà tưởng rằng trẻ lại như thời đôi mươi.

Kỷ niệm cũ và ngôi trường cũ thật nhiều, nói mãi cũng không hết, bao nhiêu hình ảnh tự ngày xưa chập chùng trở lại. Dòng sông, mái trường, những con đường thời còn cắp sách chứa chan kỷ niệm. Con nhà nghèo đi học xa, mẹ cha trong quê gói ghém từng  thùng gạo, con cá khô, chai nước mắm, cái trứng vịt mà cũng ngoi lên được với đời. Bây giờ trôi nổi ở quê người, hết rồi thời học trò nắng mưa lội bộ đến trường, mái nhà tranh bên một bờ sông mọc đầy bần và bình bát, một chiếc hột vịt luộc dầm nước mắm chia hai , sao cái vất vả thời đi học cứ in mãi trong lòng đến bao nhiêu năm không phai được.

 Căn nhà của Huệ. Buổi chiều vẫn còn chút nắng ươm trên hàng cây trúc đào hoa thắm đỏ, hai , ba chùm phong linh treo ngoài cửa sau , khi gió thổi nghe  như tiếng đàn trời rung lên những thanh âm khi trong trẻo lanh canh như  chuỗi thủy tinh chạm vào nhau, khi trầm lắng như lời thầm thì từ một cõi xa nào vọng lại. Không khí của căn nhà và khu vườn như hòa vào nhau cái hồn của một trời Việt Nam khiến bắt nhớ đâu đâu mà chẳng biết nhớ gì, nhớ ai hay nhớ lại chính mình một thời nào của dĩ vãng:

" Có những buổi chiều như nhớ ai

Đường xa vời vợi núi sông dài

Một nửa trời hoen màu mực tím

Một nửa trời buồn như mắt nai"

( Thơ NN)

 Đêm. Khu vườn có mùi hương hoa dạ lý. "Đêm thơm như một dòng sữa" là đây, chỉ cần một vầng trăng với mùi dạ lý ướp trong khoảng sân vuông vức đó là đủ rồi Huệ nhỉ? Giữa mảnh sân vuông kín đáo ấy, lại là cái bàn Ông Thiên. Dễ chừng đã mười mấy  năm rồi mới thấy lại cái bàn  Ông Thiên của quê nhà, thể hiện cho tấm lòng biết ơn Trời của những con người sống đơn giản với đạo của Trời Đất, mộc mạc và bình dị như tấm lòng của chủ nhân. Ngày xưa ở quê nhà, mỗi Rằm hay mùng Một, bàn thờ Ông Thiên  lập lòe vài cây nhang cháy đỏ, khoảng sân thơm mùi trầm nhang, những vòng phong linh va chạm vào nhau, thánh thót những tiếng nhạc trời êm dịu. Bây giờ ở quê người trong căn nhà của Huệ, vẫn có bàn Ông Thiên trong mảnh sân sau kín đáo, nghe trong tiếng gió reo đượm mùi hương của miền phù sa sông Hậu.

Buổi tối ở nhà Huệ vui như Tết, vài anh chị đồng môn cùng Trường đến chơi nhân nhà có khách, bỗng gợi nhớ đến cái thân tình tỉnh lẻ rất hiền hòa, xem nhau như trong một gia đình. Ngôi trường  hằng trăm năm có biết bao nhiêu thế hệ học sinh , nhưng không vì thế mà xa, nghe nhắc tên Trường đã tự xem như anh em một nhà, con cùng một Mẹ, quý lắm thay! Gặp cô bạn Túc ca sĩ học trò ngày xưa, đứng đánh nhịp cho bạn bè đồng ca chào cờ mỗi buổi sáng thứ hai trên sân trường, hôm nào hát lọc chọc thì đến giờ Aâm nhạc với thầy Lương vinh Sanh, học trò được hát Quốc Ca mệt nghỉ,  nghĩ lại vẫn thấy vui. Vợ chồng Huệ thật hiếu khách, bản chất rộng rãi chân tình của người Cần Thơ thể hiện rõ rệt qua tiếng cười rộn rã vang rân trong căn nhà đầy tình thân với bằng hữu.

 Sáng hôm sau trời đẹp, hình như Trời cũng đãi ngộ cho khách phương xa, dải nắng biếc lung linh làm cho khu vườn rực rỡ lúc bình minh, cây cam cây chanh oằn mình với những quả chín. Hơn 40 năm bạn cũ gặp nhau ở quê người, sao vẫn thấy cái tình xưa bàng bạc trong căn  nhà, khu vườn của Huệ. Vợ chồng bạn đưa xuống down-town, khu thị tứ  và cũng là cái nôi văn hóa của người Việt ở San Jose. Buổi trưa đến thăm tòa soạn Việt Nam Nhật Báo, đột ngột và bất ngờ quá nhưng vẫn được cô chủ nhiệm kiêm chủ bút khả ái Quỳnh Thi và nhân viên tòa soạn đón tiếp, tiếng cười ánh mắt thật tươi tắn và đầy nhiệt huyết của một người trẻ làm Văn Hóa, không phải là chuyện dễ để đảm đương một tờ báo sống còn 21 năm. Câu chuyện vui xoay quanh những tác giả, đàn ông hay đàn bà, lãnh vực sáng tác rất đa dạng, quyền tưởng tượng là của chung nên nhiều tác giả có thể viết được nhiều loại truyện " nửa này nửa kia". Dù sao thì cô chủ nhiệm cũng bật mí cho độc giả nhiều bí mật về tác giả, để nếu như có độc giả nào vui tính thích làm quen với nhà văn, sẽ không thất vọng khi thấy dung nhan thần tượng.

 * Khu Vườn Nhà Chị Khang:

 Chia tay với Huệ để đi thăm chị Khang, 50 năm rồi chứ ít đâu cho một khoảng thời gian nửa thế kỷ mà còn tìm gặp nhau, không vui sao được. Chị Khang ngày xưa thuở mười mấy tuổi, tướng cao gầy mảnh mai, khuôn mặt đẹp nét Tây Phương, khu vườn sắn chập chờn những hình ảnh thời ấu thơ  ngày mới di cư vào Nam bỗng trở lại. Chị Khang bây giờ thay đổi nhiều, ở tuổi bà nội bà ngoại mà tiếng nói còn thanh tao như hồi trẻ, dáng vóc có thay đổi nhưng cái tình thì vẫn như bát nước đầy. Chị nói cũng không nhận ra em, thay đổi cả, nếu như không hẹn nhau trước thì không ai còn nhận ra ai. Ngày xưa em sáu, bảy tuổi, mũm mĩm như con búp bê, đi chân đất chạy theo mẹ sang nhà hàng xóm. Cảm ơn Trời đã cho chị em gặp lại nhau sau nửa thế kỷ, mà sao những chuyện cũ vẫn không quên, thì ra cái tình đã giữ lại giùm tất cả khi lòng người không thay đổi. Rồi chị Hương tới thăm, dù ít đi đến nhà ai nhưng nghe người cùng xứ chị bỏ việc nhà đến gặp, xa xứ mà gặp lại nhau mừng ơi là mừng, thế ra cái tình đồng hương vẫn dạt dào trong con tim của mọi người.

 Buổi trưa ở nhà chị Khang ra sau vườn, nhà ở vùng đồi nên mảnh vườn sau cao và hẹp, nhưng cái thế đất chênh vênh lại thấy gần gũi vô cùng, thoai thoải như vùng đồi Đà Lạt. Cây hoa giấy nở bông tươi thắm, nhiều loại hoa không nhớ tên cứ thế vươn lên bám vào hàng rào gỗ, xa xa mờ mờ là nhà cửa và núi non. Xen lẫn với hoa là từng cụm rau non xanh biếc, rau muống, cây cà, giây mướp hương, rau thơm đủ loại, nhất là rau kinh giới gợi thèm một đĩa rau muống xào tỏi không cần thịt. Khoảnh đất cao nho nhỏ nhưng bao vòng sau nhà chị Khang xinh lạ thường, buổi sáng nắng dịu chiếu xiên xiên vào khoảng sân ấy, khi muốn nấu một loại canh nào mà nhà xa chợ, chị có thể ra vườn tìm từng cụm rau thích hợp cho bữa cơm hôm ấy. Ở chị là hình ảnh một người mẹ Việt Nam chắt chiu tiện tặn, sống hết đời cho chồng con, rồi lại bận bịu với cháu. Cuộc sống êm ả của đôi vợ chồng già, không ríu rít như đôi chim non nhưng nghe ra ở đó là hạnh phúc của đôi sáo già rù rì chuyện vãn . . .

 Chị  Hương gọi con ghé chợ mua bó rau muống, món rau muống luộc đánh dấm cà chua, rau cọng to mà mềm như rau muống làng Linh miền quê nội ở Sơn Tây, cơm chín tới ăn với cá kho thấm tới tận chân răng, ngon hết biết, cao lương mỹ vị cũng không bằng. Mấy ngày lưu linh lưu địa từ Nam đến Bắc Cali, đây là bữa cơm thứ hai ngon kiểu Bắc sau bữa cơm canh chua, cá kho tộ kiểu miền Nam ở nhà Huệ.

 Ngày thứ hai ở nhà chị Khang, cảm giác như được sống lại những ngày còn thơ bé, tung tăng đôi chân không trên những con đường quê cát bỏng, nghe tiếng tre trúc rì rào quanh vườn, bữa cơm chiều là tô canh rau dền tía nấu tôm khô ăn với cà bát ngâm tương của mẹ. Từ Đan Mạch, Trường-em trai của chị Khang- anh chàng cùng lớp hồi tiểu học " thò lò mũi xanh" gọi qua, đến hơn hai chục năm mới lại nghe tiếng người bạn cũ. Bỗng gợi nhớ anh chàng phi công trẻ tuổi năm xưa một thời hào hoa phong nhã, nay đã sắp lục tuần vẫn  vất vả bên trời Aâu lạnh lẽo. Nhớ và cứ ngậm ngùi buổi tối nào đó cách đây trên 20 năm, bạn đi vượt biên không lọt đến nhà mà không dám mời bạn ngủ lại một đêm, vì sợ đôi mắt cú vọ của người tổ trưởng Dân phố, lúc nào cũng chiếu tướng vào căn nhà trống trải để rình rình một cơ hội.

 Trước khi rời San Jose để đi Sacramento thăm cô bạn  ở Trà Vinh cũng 40 năm chưa gặp nhau, thế nào cũng phải thăm nhà thơ L.T. Đông Phương. Chị bạn cùng thời mà mình cứ như  dòng sông, ở khúc sông nào của cuộc đời thì thuyền lại gặp thuyền, những ân tình lại chất chồng thêm để thành một nỗi nhớ khó quên .

 * Người Bạn Một Thời Lận Đận:

 Chị Đông Phương vẫn  nhỏ nhắn nhưng nhanh nhẹn, đôi mắt nhỏ miệng tươi,  trông "phúc hậu" hơn với tuổi đời chồng chất. Nhà thơ này có những bài thơ Khổ thật Khổ, thơ lúc nào cũng phảng phất cái nghèo của miền Hải Lăng, Quảng Trị nơi chị mở mắt chào đời, đất cày lên sỏi đá. Ở đấy còn có con sông Bến Hải là chứng nhân giữa lằn ranh Nam Bắc. Ở đó nhưng năm tháng chiến tranh, người dân Quảng Trị đã bao phen  tất tả chạy theo người lính trên đại lộ kinh hoàng mùa hè 72. Ở đó mà những trưa mùa hè khi cơn gió Lào thổi về, vài con lợn cỏ bụng  ỏng đen thui đi lang thang nhặt những mảnh lá chuối sau buổi chợ, bát cơm hẩm mặn nước mắt của người đàn bà  gánh rong như trộn lẫn với gió và cát . . .

 Với Đông Phương, người bạn một thời chiến tranh sống trong căn cứ, nghe tiếng phi cơ lên xuống mỗi ngày, tiếng pháo kích dội về lúc nửa đêm  về sáng, căng thẳng vì không biết sống, chết lúc nào. Chia xẻ với Đông Phương nỗi buồn của những người đàn bà thay chồng nuôi con, trải tấm ny lông trên vỉa hè mà nghêu ngao hát " vui sao nước mắt lại trào". Vậy mà vẫn làm thơ, vẫn viết văn khi có được cái tự do để dòng mực tuôn trào trên giấy trắng. Hình như  vì vậy mà cái tình vẫn như còn nguyên trong ký ức, bởi những kỷ niệm dù buồn hay vui thì cùng được giữ gìn và nhắc lại mỗi lần gặp. Bữa cơm trưa trong một quán cơm tấm thật ngon, vẫn hóm hỉnh nhìn đời bằng đôi mắt lạc quan , Đông Phương chỉ cho thấy một người mù quơ cây gậy đi trên đường dành cho người đi bộ, mà không sợ vấp té, vẫn đi đến nơi về đến chốn. Chị bảo ít ra thì lúc này chúng mình vẫn còn hơn một người, còn có đôi mắt để nhìn cuộc đời với đủ màu xanh, hồng, tím, đỏ, hoặc nếu như đời có là màu đen chăng nữa, thì cũng vẫn là chút hạnh phúc để nhìn thấy . . . màu đen.

 Một người phụ nữ có nhiều nghị lực mà tâm hồn lại rất phong phú với thơ văn. Thơ Đông Phương vần điệu nhịp nhàng, nhiều tình cảm đối với quê hương xứ sở, nhưng chất chứa ngậm ngùi vì phơi bày những cái khổ của dân nghèo miền thôn dã. Có trải qua thời kỳ sống bấp bênh với cái khổ, cái nghèo từng ngày, nhà thơ L.T. Đông Phương giờ này tuy sống trong hạnh phúc no đủ, vẫn phảng phất lòng nhân hậu trong thơ văn của chị. Lạc quan, luôn nhìn đời với khía cạnh tốt, Đông Phương lúc nào cũng là người bạn quý dù ít khi được gặp. Cặp vợ chồng này là kết hợp lý thú văn chương, rất hào xảng và rộng rãi với bạn bè, không màu mè riêu cua kiểu cách.

 Chia tay với những người bạn để lên đường sang Sacramento, thủ phủ của California, chẳng biết khi nào sẽ trở lại San Jose, thung lũng Silicon để gặp lại những người bạn gần xa, cũ và mới, nhưng ân tình thì hình như đầy thêm một chút, không biết bao giờ mới trả được. Những bạn cũ ngày xưa như  gia đình Huệvà các anh chị trong gia đình PTGĐTĐ,  chị Khang, chị Hương, L.T. Đông Phương, cô chủ báo Quỳnh Thi tươi tắn cởi mở . Trước khi tạm biệt xin gửi lại mấy vần thơ nho nhỏ, dù ở kiếp này hay kiếp sau thì vẫn đậm đà như vậy:

" Mốt mai có gặp nhau lần nữa

Thì vẫn ân tình như thuở xưa"

 Nguyên Nhung