THĂM THẦY,

VIẾNG ĐỒNG MÔN

 

ghi chép của

TRƯƠNG ĐỒNG MÔN

CHS PTG 1955-1961

 

Thầy tôi, Giáo sư Phan Văn Kha, dạy Việt Văn lớp E chúng tôi từ những niên học 1957-58 và 58-59 lớp Đệ Ngũ E và Đệ Tứ C tại trường Phan Thanh Giản, tính đến nay đă hơn 40 năm. Kể từ khi rời trường đến nay chúng tôi chưa một lần được gặp Thầy. Biết tôi sắp về thăm quê nhà, Dương Văn Gia, bạn đồng lớp với tôi, gọi phone tới bảo tôi cố gắng để chút th́ giờ t́m thăm Thầy và nhân tiện gởi về Thầy chút quà để Thầy uống cà phê sáng. (Được biết Thầy Kha sáng nào cũng đi bộ tập thể dục và sau đó vào quán uống cà phê). Cùng lúc lại có thêm vài anh chị tuy không đồng lớp chúng tôi nhưng trước cũng đă từng thụ giáo với Thầy Kha như anh Nguyễn Hữu Phương, chị Phan Thị Huệ, chị Đặng Xiếu.. chung góp thêm quà cho Thầy.

Về đến Sài G̣n tôi bận rộn suốt tuần lễ đầu v́ phải lo mấy công việc cấp thiết của gia đ́nh. Khi mọi việc đâu vào đấy, tôi đến thăm Thầy tại tư gia trên đường Lê Văn Duyệt cũ, nay mang tên Cách Mạng Tháng 8, trong một con hẻm dài hun hút và quanh co như "địa đạo Củ Chi”của mấy lăo... Đi lộn tới lộn lui mấy bận rồi cuối cùng cũng t́m được đúng địa chỉ của nhà Thầy. Hết sức vui mừng tuy mồ hôi đă đổ khá nhiều; mừng v́ nghĩ rằng chút nữa đây ḿnh sẽ được diện kiến với Thầy, người Thầy mà ḿnh hằng mến mộ ngày trước. Tôi bèn gơ cửa, rồi bấm chuông, đập cửa..., thậm chí ông hàng xóm của Thầy cũng ra tiếp sức với tôi dộng cửa rầm rầm mà cánh cổng vẫn cứ êm re. Hơn nửa giờ chờ đợi làm tôi quá thất vọng. Trời lại nắng gay gắt, cái nắng của Sài G̣n tháng 10 càng làm nhễ nhại mồ hôi. Với tâm trạng quá chán nản tôi quay về khách sạn nơi tôi tạm trú. Chẳng lẽ chịu thua sao? Tôi lại dùng điện thoại gọi đến Tổng đài điện thoại Sài G̣n để thử hỏi xem họ có giúp được cho ḿnh ǵ không?? (v́ nghe nói bên Việt Nam hễ biết địa chỉ và tên chủ hộ (chủ nhà) nếu có điện thoại tổng đài sẽ cho ḿnh biết ngay). Rất may tôi đă gơ đúng chỗ. Tôi gọi đến nhà Thầy, và rất may - lại một lần may nữa, Thầy vừa thức giấc và đă trả lời điện thoại. Thế là chỉ 15 phút sau Thầy đă có mặt tại khách sạn. Thầy tṛ mừng khôn xiết khi tái ngộ và cũng rất ngỡ ngàng khi nh́n lại tṛ cũng già không kém ǵ Thầy. Thầy bây giờ cũng c̣n phong độ lắm, tuy nét hào hoa cũ chẳng c̣n được bao nhiêu. Thầy năm nay đă thất thập... rồi! Qua thăm hỏi Thầy được biết vừa trải qua cuộc giải phẫu mấy tháng trước, giờ sức khoẻ có khá hơn. Thầy tṛ lâu ngày gặp lại nên hàn huyên quên cả thời gian, chuyện xưa, chuyện nay, trong nước ngoài nước, ai c̣n ai mất... Tôi có nói cho Thầy biết vài sinh hoạt thường niên của nhóm Thầy tṛ cũ ở hải ngoại. Thầy chăm chú nghe và thỉnh thoảng gục gặt đầu với ánh mắt đăm chiêu vui buồn lẫn lộn. Cuối cùng cũng phải tiễn Thầy ra về, sau khi trao phần quà của các anh chị gởi cho Thầy.

Tiễn Thầy xong, trở vào tôi ngậm ngùi nhớ măi những ngày mới gặp Thầy dưới mái trường Phan, giờ nh́n lại Thầy, cũng như nghe những lời Thầy tâm sự, thấy cuộc đời của Thầy quá nhiều thăng trầm... chẳng biết nói sao để chia sẻ nỗi khổ đau mà Thầy phải gánh chịu lúc tuổi già...

 

Ảnh : Anh CHS Tr.C.H ngồi bên Thầy Phan Văn Kha sau 40 năm xa cách: “Thầy tṛ mừng khôn xiết khi tái ngộ và cũng rất ngỡ ngàng khi nh́n lại tṛ cũng già không kém ǵ thầy"...

Việc thăm Thầy xong, giờ phải viếng đồng môn. Hơn một năm trước, chắc các anh chị c̣n nhớ trong một lần về thăm quê nhà, tôi đă được các anh chị đồng môn Houston giao việc trao món quà tinh thần cho niên trưởng Lê B́nh Tăng - nhà văn Lê Xuyên. Năm nay tôi lại sắp về Việt Nam một lần nữa v́ công việc cần của gia đ́nh. V́ chuyến đi không định trước, nên ngày dự định lên đường cũng khá gần, chỉ vỏn vẹn 4 tuần lễ. Dù vậy, anh Lê Cần Thơ, qua sự gợi ư của Thầy Trần Đức Thắng, đă gấp rút mở một đợt vận động cấp tốc, mong có được chút quà gởi giúp Chú Tư Cầu một lần nữa. Chỉ trong ṿng chưa đầy hai tuần lễ ngắn ngủi, kết quả đă có 17 thầy cô, niên trưởng và đồng môn các nơi đă chung góp kẻ ít người nhiều để nhớ về một đồng môn đang đau yếu và rất khó khăn trong cuộc sống, tổng cộng được $565.00 (năm trăm sáu mươi lăm đô la). Một kết quả thật không ngờ, đă nói lên những tấm ḷng lúc nào cũng nghĩ đến đồng môn của ḿnh...

 

Năm trước khi đến thăm niên trưởng Lê Xuyên, CHS TCH có chụp vài kiểu ảnh lưu niệm. Năm nay rất tiếc là anh đă không mang theo máy ảnh, đành phải in bức ảnh chụp năm trước để nhắc nhớ lại h́nh ảnh của niên trưởng Lê B́nh Tăng - Chú Tư Cầu thương mến của chúng ta...

Lại một lần nữa tôi được dịp đến thăm niên trưởng Lê Xuyên. Năm trước khi đến thăm Chú Tư Cầu tôi nhờ người cháu chở đến bằng Honda. Lần nầy tôi đến một ḿnh nhưng đi bằng xe Honda... ôm! Từ ngoài đường Nguyễn Tri Phương đi vào hẻm khoảng 300 thước, mọi cảnh vật có lẽ cũng vẫn như năm trước khi tôi đến, nhà niên trưởng Lê Xuyên cũ thêm một chút... chẳng có ǵ thay đổi cuộc sống cơ cực mà niên trưởng đang gánh chịu từ mấy chục năm qua, kể từ sau cuộc “đổi đời” quá đắng cay! Trước cửa nhà vẫn tấm bảng "Nhận Vắt Sổ" c̣n đó dù đă phai màu. Bụi hoa giấy cằn cỗi với vài chùm bông v́ thiếu nước nên chẳng được tươi lắm. Vào trong nhà, h́nh ảnh đập vào mắt tôi đầu tiên là một h́nh ảnh thật đẹp và rất cảm động: Niên trưởng của chúng ta đang nằm trên bộ ván cũ, "đại tẩu” Đặng Thị Bạt đang cắt móng tay cho Người... Thấy tôi vào Bà Bạt đứng dậy, một thoáng ngạc nhiên... Rồi có lẽ bà đă chợt nhớ ra, bà nói trong sự vui mừng "Anh ǵ... là cựu học sinh trường Cần Thơ đă đến thăm tụi tôi năm trước phải không?”. Tôi nói tên tôi, và bà đă nhớ, liền nói với chồng: "Ông ơi, anh H... cựu học sinh Cần Thơ năm trước đă đến thăm ông đó, ông nhớ không?”. Tôi không rơ ông có nhớ được ǵ không?? Đôi mắt ông nhấp nháy, môi mấp máy không ra tiếng. Nh́n h́nh ảnh đó tôi vẫn nhớ đến bây giờ. Theo lời bà Bạt cho biết th́ sức khoẻ niên trưởng đă quá suy trong mấy tuần gần đây. Hiện tại ông không tự ḿnh ngồi dậy được, mọi việc đều phải có người d́u đỡ. Ông không c̣n nói được nữa, có lẽ ông cũng hiểu rất hạn chế khi nghe ḿnh nói. Tôi hết sức xúc động trước h́nh ảnh nhà văn Lê Xuyên bây giờ thảm hại như vậy. Ngày xưa khi đọc qua các tác phẩm của ông, từ Vợ Thầy Hương, Rặng Trâm Bầu, Nguyệt Đồng Xoài, rồi Chú Tư Cầu, quyển nào cũng ướt át và rất ư là hấp dẫn. Tôi liên tưởng đến lời nói mấy năm trước của nhà văn Văn Quang “Chú Tư Cầu ngáp ngáp”. Quả thật Chú Tư Cầu đang ngáp ngáp... v́ sự sống của ông có thể tính từng tháng mà thôi, chẳng biết lúc nào ông ra đi. Tôi không thể đứng nh́n hiện trạng của niên trưởng Lê B́nh Tăng lâu hơn được nên trao quà cho bà và nói lời từ giă ông bà. Ông nh́n tôi và h́nh như muốn nói lời ǵ đó... nhưng không nghe rơ. Bà nhét tiền vào túi áo của ông và nói các thầy cô và đồng bạn của ông gởi cho ông đó. Bà nói số tiền nầy sẽ giữ đó để lo cho ông khi cần. Bà viết vài lời cảm ơn các thầy cô và anh chị em đồng môn vào danh sách tôi trao cho bà, và xác nhận số tiền nhận được. Bà c̣n nói riêng với tôi, nhờ chuyển lại, Ông bà kính lời cảm ơn quư thầy cô, các anh chị đồng học trường Cần Thơ đă có ḷng nghĩ đến người học tṛ, người bạn nghèo khổ trong lúc bịnh hoạn, khó khăn. Bà kính chúc tất cả mọi người luôn khoẻ mạnh và được nhiều may mắn trong cuộc sống ở nước ngoài. Năm trước khi tôi ra về ông bà c̣n tiễn tôi ra tận cửa, ông nắm tay tôi bịn rịn chẳng muốn rời, mà giờ đây ông nằm đó nh́n theo tôi mà chẳng nói được lời nào, hay tỏ một cử chỉ tiễn biệt. Rất tiếc là khi đến thăm niên trưởng lần nầy, v́ quá lo xa nên tôi không đem theo máy ảnh để chụp vài bức h́nh cho niên trưởng để kỷ niệm. V́ biết đâu đây sẽ là những bức ảnh sau cuối của Chú Tư Cầu trên cơi đời nầy. Hối tiếc nhưng cũng chẳng thay đổi được ǵ. Tôi dự định trước khi rời Việt Nam sẽ trở lại thăm niên trưởng Lê B́nh Tăng một lần nữa và sẽ chụp h́nh vài kiểu h́nh, nhưng rồi những ngày cuối lại bận rộn nên không làm sao thực hiện được. Xin ơn trên ǵn giữ và che chở niên trưởng Lê B́nh Tăng trong những ngày tuổi già sức yếu...

 

Ảnh Coppy

Những ḍng chữ mà bà Đặng Thị Bạt thay mặt niên trưởng Lê Xuyên kư nhận số tiền $565.00 từ hải ngoại gởi giúp đồng môn...

Tuần kế tiếp tôi về Cần Thơ và định gặp một số bạn bè như năm trước. Khi biết tôi sẽ về trong ngày mai, các bạn đồng lớp tôi đă hẹn nhau cùng đến nhà hàng Thái B́nh Dương dùng bữa cơm hội ngộ vào chiều đó... Nhưng khi về đến Tây Đô tiếp xúc với vài bạn thân th́ được khuyên không nên tụ họp đông đảo bạn bè, nhất là tại nhà hàng anh bạn tôi gọi là mấy "điểm nóng”, tôi chẳng biết là sao?? Và anh bảo tôi có thể sẽ gặp vài việc phiền phức v́... anh không nói rơ lư do, và tôi cũng chẳng muốn biết thêm làm ǵ. Nghe vậy tôi đă gọi điện thoại đến các bạn để hủy bỏ buổi hẹn v́ không thuận tiện. Thế thôi! Dù vậy sự việc nầy đă làm tôi rất bực bội cho đến hôm nay. Biết trở ngại như vậy nhưng v́ cần gặp riêng nhóm bạn đồng lớp tôi để bàn về việc lập quỹ tương trợ bên nhà cho riêng lớp tôi và vài lớp bạn, nên tôi vẫn rủ một số giới hạn bạn bè cần thiết sáng hôm sau đến khách sạn Hoà B́nh dùng điểm tâm và nhân tiện bàn một chút về việc lập quỹ.

Cảm ơn tất cả anh em đă v́ nhau mà đến cùng tôi tại khách sạn Hoà B́nh (từ trái sang phải): Lư Quang Châu, Nguyễn Thành Nhơn, T.C. Hạnh, Trần Hữu Lầu, Vơ Trọng Lâm, Trần Lực Sĩ, Ngô Đ́nh Phát, Huỳnh Ngọc Vẹn, Lê Tấn Phát.

Cảm ơn tất cả anh em đă v́ nhau mà đến cùng tôi. Việc gây quỹ rất thuận lợi v́ tất cả anh em có mặt đều thấy rất cần thiết phải có dù nhiều hay ít tài chánh để khi cần anh em tiếp trợ lẫn nhau... Quỹ tuy c̣n nhỏ, nhưng đó là bước đầu, hy vọng về lâu về dài anh em lớp E cùng các bạn bốn phương nhín chút ít tiền lẻ gởi về cho quỹ được tồn tại. Dịp nầy tôi cũng rất vui được gặp vài bạn thân mà đúng 40 năm từ ngày rời lớp như Vơ Trọng Lâm, Lê Tấn Phát, Nguyễn Thành Nhơn, và c̣n có thêm Huỳnh Ngọc Vẹn về từ Canada, Trần Lực Sĩ, Trần Hữu Lầu, Lư Quang Châu, Ngô Đ́nh Phát, Dương Đ́nh Phương. Và Vương Quang Huyền dù đang bịnh cũng ôm Honda tới thăm và nhân tiện nhận phần quà nhỏ từ hai bạn Đạt và Danh gởi giúp. Huyền đang trong thời kỳ điều trị bịnh lao phổi nên trông hết sức tiều tuỵ và bèo nhèo, chẳng được như ngày nào. Cầu mong Huyền sớm b́nh phục để trở lại cùng anh em.

V́ thời giờ quá hạn hẹp dù c̣n rất nhiều điều cần nói, nhưng chúng tôi đành phải chia tay, bởi xe đang nổ máy chờ để đưa tôi trở về thăm lại nơi tôi chào đời: Làng Vị Thanh, tỉnh Chương Thiện xa heo hút, quê hương bỏ lại của tôi đó...

Trương Đồng Môn