THUỞ CN CẮP SCH

L Ngọc nh

CHS PTG 58-61

 

Qu ti ở lng Ph Thứ, nằm cạnh con sng, khng biết bao su, nhưng người ta gọi l Ci Su. Từ qu ngho Ci Su đi ln "tỉnh lỵ nh sng" Cần thơ, phải đi qua khu L gạch, xm Ci Tm, rạch Ci Đi, qua con đ ngang, trước khi đến Xm Củi, qua cầu B Hơn, vo Xm Chi, nơi c nhiều chiếc đ ngang, đưa ta về với Ty Đ yu dấu. Con đường lộ đất, với khng hơn bốn cy số chiều di, m như mun trng diệu vợi đối với thằng b thời cắp sch.

Từ trong những vng su hơn, như Ph Trung, Bng Binh, M U, cho đến Xm L Gạch, Xm Ci Tm, cc trẻ em tới tuổi đi học đều vo trường sơ cấp Ph thứ. Trường chỉ c hai lớp duy nhứt: Đồng Ấu (lớp Một), v Dự bị (lớp Hai).

Thầy khai tm của lũ chng ti l thầy L văn Bổn. Sĩ số học sinh cuả cả hai lớp gộp lại khng qu 50 tr,, nn thầy thu xếp cho cả hai lớp vo trong một phng học, một bn lm cng việc nầy th bn kia lm cng việc khc..

Cuộc sống mộc mạc ở vng đồng qu lm cho mọi người gần gũi, v hiểu biết nhau hơn, khc hẳn với văn minh bốn bức vch ở thnh phố. Mỗi khi c một nải chuối lớn, một tri bầu ngon, Ba M đều sai ti mang cc mn cy nh l vườn qua biếu thầy c. Mng Ba tết năm no, hai anh em chng ti cũng đều mang hai chai x xị hiệu con cọp, v một gi mức đến mừng tuổi thầy c, như người ta thường ni:Mng một tết cha, mng ba tết thầy". Ci niệm "Qun,Sư, Phụ" như cn ảnh hưởng nặng nề ln Ba ti, nn cung knh Thầy l điều đầu tin Ba ti muốn thấy nơi cc đứa con của mnh.

Ở c tuổi thơ dại nầy, ti chưa c niệm về sự hy sinh của cha mẹ, chỉ biết một cch đơn giản rằng hể trẻ con đến tuổi đi học, th cha mẹ đương nhin cho con ci đến trường. Ci sự đương nhin đ khng phải l

đương nhin cht no, khi ti c dịp so snh cch giải quyết của cha mẹ cc bạn cng lứa tuổi với ti. Nhiều đứa trẻ khng bao giờ được dịp cắp sch đến trường, v gia đnh qu ngho. C đứa được đi học đủ để biết đọc, biết viết, rồi phải ở nh chăm sc cc em, hoặc phụ gip cha mẹ trong việc đồng ng.

Gia đnh ti tổng cộng c bảy miệng ăn, lm t điền, chớ khng c một miếng đất để chọi chim. Tới ma "đng ken, ma m mọi sinh hoạt khc phải nhường chỗ cho việc gieo cấy đng thời vụ. mọi người đều đổ x ra đồng, lm bất cứ việc g c thể được để theo kịp với con nước. Anh em chng ti cũng được trưng dụng ra đồng. Gieo mạ, nhổ mạ, tiếp dẫn cc giề mạ, co cỏ, ko la đến cho thợ cấy, lm cỏ la, Tới ma la chn, th tiếp tay gặt la, mt la, (tm nhặt những bng la rơi rớt lại sau khi cắt xong), đội la bằng những chiếc thng xuống ghe, chở về nh..

Tuổi thơ của trẻ con nh ngho khng c được những giấc mơ ng ngọc, những bnh minh đuổi hoa bắt bướm, những chiều vng chn so chơi rongThay vo đ l những hm đi hi bng sng ở nhửng đầm lầy, hi rau dừa dọc theo bờ ruộng, ngắt bng đin điển trong những ngy nước nổi. Đồ chơi l nhữngtri m u phơi kh, cạo vỏ, lm những hn bi, bồn ci lng g kết lại với mấy miếng mo cau, cắt lm đế cho tr chơi đ cầu, hoặc năm bảy thằng quần thảo một tri bưỡi non rụng sớm ở gc vườn, một tận tc cầu

Cuối năm Dự Bị, c khoảng 15 hoc tr của thầy Bổn được ln lớp Ba, trong đ c anh em ti. Muốn tiếp tục th phải ln học tại trường sơ cấp Mỹ Hưng (Xm Chi), cch Ci su non ba cy s. Sự kh khăn của học tr l phải vượt qua rạch Ci đi, c đ ngang, nhưng chủ đ khng mấy cảm tnh với khch học tr miễn phi. Nhiều buổi chiều mưa trn bến vắng, học tr phải lội qua sng, tay cầm quần o, tập vở,, tay chn kia cố bường trn con nước m "đi. Nhưng những kh khăn đ lm sao so snh được những nỗi lo cơm o, gạo tiền, của bậc cha mẹCho con đi học xa l mất một sức lao động, dầu b nhỏ, nhưng với sự ngho tng, th đng gp no cũng đng qu, chi ph no cũng đng cn phn.

Cho nn trong 15 đứa được ln lớp, chỉ cn lại 6, 7 đứa được đi học Xm Chi. Lm sao c thể qun được hnh ảnh m ti phải thức dậy sớm chuẩn bị từng thố cơm cho hai anh em, chờ g gy sng lần thứ hai, đnh thức con dậy để cng đi học với mấy đứa kia, hoặc thức chờ ghe xuồng đi chợ, gởi hai đứa nhỏ đi nhờ. Buổi trưa hai anh em tấp vo nh người quen ăn cơm, chờ buổi học chiều

Rồi những ngy đi học Xm Chi với thố cơm, v lội ngang sng cũng tri xui theo năm thng, cng với nỗi nhọc nhằn chồng chất thm trn tuổi xế chiều của hai thn, v sự v tm của con ci. Chng ti phải xa rời trường sơ cấp Mỷ Hưng, b ln lờp Nh trường Nam tỉnh lỵ. Hon cảnh mới, nỗi lo mới cho cha mẹ

Điều may mắn l chng ti c thể t tc nh người cậu ở sau lưng thnh six `eme, sau nầy l trại Qun Cụ, trn Ci Khế. B đắp vo sự gip đở của cậu mợ, ba m ti phải mang ln mỗi thng một giạ gạo cho chi ph ăn ở. Nh đ ngho, lại sa st hơn trong cơn bịnh dai dẳn của Ba. Tới một lc qu kh khăn, một trong hai đứa nhỏ phải nghỉ học để giảm bớt chi ph, đứa lớn phải hy sinh cho đứa nhỏ. Cn ti được may mắn đưa đẩy vo ci nghề lượm banh ở sn quần vợt năm mười một tuổi, cuối lớp Nh cho đến năm học lớp Đệ lục.

Tuổi thơ by giờ lại được trang bị thm bằng những cuộc bắn bi bằng đạn mắt mo ở gc đường Trịnh tấn Truyện & V Tnh, gần nh thầy Ng văn Bảy, những trận tennis bằng vợt đẽo, những chiều qut l bả đậu, hột dương ở sn Ta Bố, những giọt mồ hi ướt dẫm lưng với tấm bố tời, cố lau kh cc vũng nước mưa trn sn banhNhững ngưỡng mộ m-khng-bao-giờ-dm-ước-mơ, khi nhn anh Phan Trung Hiến ra sn với bộ quần o, giy vớ trắng tinh, hoặc anh Trần Đnh B, với phong thi của một cng tử, theo cha chơi tennis.

Những năm vừa lượm banh, vừa đi học nầy đ gip ti c cơ hội, khng những bớt đi gnh nặng của cha mẹ, m cn đng gp t nhiều vo lợi tức của gia đnh. Cũng trong lc nầy ti c dịp hiểu biết v rất thương mến anh Phan Lương Quan. Chng ti cng học lớp Tiếp lin với thầy Đinh văn Hiếu, cng với Nguyễn Hữu Hậu, Phạm thế Ngọc, Đinh thanh Xun, Nguyễn Đức Thọ,..Ti thương thầy nn ở lại hoc thm một năm nữa. Anh v nghề lượm banh khng phải v miếng cơm, manh o như cả bọn cn lại, m c lẽ v tnh hiếu kỳ, muốn tm hiểu sinh hoạt v suy nghĩ của bọn nầy chăng? Sau nầy, gặp lại nhau ở Santa Clara, anh mới xc nhận điều đ. Anh muốn đi lượm banh cho biết.

Khng bị thc bch v mặc cảm gnh nặng của gia đnh, ti qun mất tầm quan trọng của sự học. Cũng vo lớp, cũng "lều cũng chng cũng đi thi. Thi rớt, nhưng ti lại khng cảm được vị cay của ớt như Vị Xuyn tin sinh. Cho đến một buổi sng muộn, trn đường dẫn qua Cầu Đi Ci Khế, nắng hạ nhạt ha, loang lỗ trn mặt đường vắng xe, tiếng gi r ro một bản nhạc khng tn trn hai hng sao gi, ti thật sự biết buồn, v lo sợ. Ti đ khng mang tin vui để đp lại kỳ vọng của Ba M. Ti khng cn cơ hội đi học nữa, nếu khng được vo trường cng, v chắc chắn nh khng đủ trả học ph trường tư. Ti khng được thi nữa nếu qu 14 tuổi. Ti đ phụ lng mong đợi của Ba M, sự hy sinh cả anh ti

Đ l chuyển điểm của tm hồn non dại, v nỗi buồn thi trượt l ngọn lửa nung nấu trong lng cho cơ hội cuối cng, m thầy Hiếu đ ban cho. Ti thực sự "đi học, theo ci nghĩa trung thực của n, v đ lọt được vo trường Phan thanh Giản trong ma thi 1958. Xin đốt nn hương lng thnh knh dng ln thầy Đinh văn Hiếu với lng biết ơn v vng của tụi con, Ngọc, Hậu, Hay, Cc, v nh. Lớp học đ đầy trn tiu chuẩn, vậy m thầy vẫn cố nht cc đứa nhồi lớp vo, để cho tụi con cn cơ hội ngoi ln với đời. Tụi con đ khng phụ sự gip đỡ v mong mỏi của thầy! Sau nầy mỗi đứa theo một nẽo đường: thằng Hay theo ngnh kiến trc, thằng Hậu đi lnh, thằng Ngọc Phạm chết trận, thằng Cc bị thất lạc tin tức, cn con theo nghiệp của thầy

Trở lại sn quần vợt, một vị n nhn m ti khng thể qun được: Thầy Su Lm văn Giỏi. Thn hnh thầy cao lớn, mặt đỏ hồng khi ra nắng, cặp đi to, một chn bị thương (?) nn dng đi hơi sượng một cht. Thầy Su l hội kế vin của trường trung học Phan thanh Giản, v cũng l Thủ quỷ của hội quần vợt Cầntho, (nhiệm kỳ 2 năm). Thầy đ gip đứa học tr ngho lượm banh, xin dược bn phần hộc bỗng của hội i Hữu Cựu Học Sinh Phan thanh Giản, v chỉ cho cch xin học bỗng của chnh phủ v con nh ngho, học giỏi trong suốt hai năm cn lại. Thầy đ gieo vo vườn tm của đứa học tr một chủng tử của tnh thương.

Qua sự gip đỡ của thầy, đứa học tr đ vay một mn nợ của những tầm lng nhn i như bc sĩ Phạm kim Tương

Sự ngho kh của gia đnh cng lc cng khp chặt những con đường đi tới của đứa học tr. V vo giữa năm Đệ Lục, Ba đ từ bỏ cc con sau một cơn bịnh dằng dai. Chi ph của gia đnh by giờ trng cậy chnh yếu vo nghề mộc của người anh. Cn ti, ti khng thể ngồi yn ko di sự học ca mnh khi nhn thấy gnh nặng cng lc cng chất chồng trn đi vai cũng nhỏ b của người anh. Ti phải c một việc lm trong một thời gian ngắn nhất , ti phải dự thi trung học Đệ Nhứt cấp vo năm tới. Quyết định rt ngắn thời gian đi học, khiến ti khng cn những lc tập tụ chơi pingpong tại Khu Nam Cng Chnh với Nguyễn Đức Thọ, những buổi chiều xế nắng, ra sn bằng vợt đẻo.. V cuối cng đ phi bỏ nghề lượm banh, để c đủ th giờ, v tm tri cho kỳ thi năm tới, 1961.

Ma h năm 61, cuối năm Đệ ngũ, hai thằng bạn nối khố, Trần Lộc Trọng v ti, đ đẻo nhau trn chiếc xe đạp, qua trường thi Vĩnh Long. Khng một người quen, thằng vo trường thi, thằng ngồi ngoi ng giữ đồ đạc, v thầp thỏm chờ kết quả sơ khởi. Buổi trưa hai thằng tấp vo qun cơm x hội nht một t đồ ăn rẽ tiền v bụng. Buổi tối, hai thằng v gia cư nằm khoo ngủ ngoi gc sn bng rỗ. Trong giấc ngủ chập chờn, giữa tiếng vo ve của bầy muổi đi, c tiếng của một n nhn gọi dậy, v gip cho hai chỗ ngủ qua đm trong căn nh của ch Bảy Tả, nảm sau trường Nữ Tiểu học TL Vĩnh long. Đ l một căn bếp của trường, được sửa lại lm nh ở cho người lao cng, m cũng l n nhn của chng ti. Lại một tấm lng vng trong manh o rch!

L văn Hng, con ch Bảy T, nhắn qua cho biết c tn trong danh sch đậu! Nỗi mừng vui chưa dứt th niềm ưu tư mới đ bắt đầu: Sẽ khng cn được học ở Phan Thanh Giản nữa, v "thi nhảy", khng c học bạ lin tục!

Phải lm g sau đ? Cu hỏi thật kh cho học tr ngho, v khng c giải php "trường tư". Ngi trường cng lập duy nhứt, nơi đ nui mnh khn lớn, cũng đ đng cửa cơ hội tiến thn! Xin knh biết ơn ng Mười Khai Tr, ng cho biết kỳ thi Sư Phạm cấp tốc mở ra mỗi tỉnh, sắp sửa bắt đầu, v đ l cửa ng cứu độ cho bước đường cng.

Ma học 1961, ti bi ngi xa mi trường đ gip ti chuyển đổi cuộc đời, từ viễn tượng của một anh nng phu trẻ no đ, đến một người no đ c cht t học vấn, Nỗi ngậm ngi xa trường, xa bạn, xen lẫn với niềm hnh diện với cc bạn ngho (trong đ c Nguyễn Xun Cơ, Trần lộc Trọng, Trần ngọc Sơn):Thằng nh đ ln my v thot được cảnh ngho!" Phải l những thằng khố rch mới cảm thng được những ước mơ đơn giản của họ. Những dn giu như Vin tấn Nhơn, Hồ trung Thnh, L thi Sơn đu c đứa no đặt mục tiu cho tương lai mnh l thầy gio qun!

Năm 1961 cũng l điểm mc cuối cng của thời cấp sch ở trung học, v trong suốt những năm dạy học ở vng snh lầy Chương thiện, chỉ c thể mua sch về học lấy m thi. V rồi, mộ kinh nghiệm khc cho thấy việc tự học khng thể thnh cng dược khi bước vo đại học. Một năm trời hoi cng v những lặn hụp ở Văn Khoa Saigon, Đi khng lặn hụp lại về khng. V phải cảm kch ni ln sự biết ơn chn thnh từ tấm lng đối với những vị n nhn đ v những thế hệ đn em m hy sinh kin tr, chịu kh vựơt mọi ro cng, tạo phương tiện bằng sự hnh thnh viện Đại Học Cầnthơ, như gio sư Nguyễn Văn Trường, GS Phạm Hong Hộ, thầy Nguyễn Trung Qun, v cc nhn sĩ Miền Ty khc

Ba năm trung học đ chuyển ha cả một cuộc đời của thằng b nh ngho. Ba năm di thằng b đ nhận những tấm lng vng, đ gặt hi những bi học tnh thương, cha bn tay ra để cu vớt những người khốn kh, sống cho mnh v cho người để thấy cuộc đời đng sống. Bi học đ ti đ học được từ một ngi trường, từ những con người đ xuất thn, đ đng gp vo sự hnh thnh v lớn mạnh, khng chỉ ở tầm vc hữu hnh, m cn ở những đng gp cho đất nước những ti năng, những gi trị đạo đức, lm sng danh ngi trường mang tn một tấm gương trung liệt, v dn v nước: trường TH Phan Thanh Giản.

Xin cảm ơn tm hồn trong trắng của tuổi thơ khng hằn su những mặc cảm thua km. Xin cảm ơn v xt thương cc bạn ngho Ci su để ti nhận thấy mnh c phước hơn, cn được cắp sch đến trường. Xin cảm ơn Ba M đ một đời hy sinh cho cc con, với kỳ vọng cc con lớn khn, sẽ khng cn cy su cuốc bẩm, sống đời cực khổ, cơ hn. Xin cảm ơn thầy khai tm L văn Bổn, xin cảm ơn thẩy Nguyễn Tường Khuyến, thầy Ng văn Bảy, thầy Tn, thầy Thi, thầy Hiếu, thầy St, đ du dắt con qua đoạn đường trẻ dại.

Xin cảm ơn cc thầy đả du dắt con trong những năm trung học, lm hnh trang căn bản cho con vo đời.

Xin cảm ơn thầy Su Giỏi đ dạy con bi học gip người, xin cảm ơn những tấm lng vng trong hội i Hữu CHS Phan thanh Giản Cầnthơ, những tấm gương thnh đạt đi trước, cha bn tay dẫn dắt đn em km may mắn.

Xin được ngưng những suy tư tản mạn nầy với ước mơ tiếp nối những g đ vay từ ngi trường thương mến, ngi trường m, như một linh mục no đ ở Kiến Ha đ ni với thầy Thắng(1), khi chỉ qua rừng dừa, bn kia bờ sng Kiến Ha: ( phải) lm sứ mạng khai ha, chống lại u m, lầm lạc. Ngi trường đ cũng đ đc khung cho ti thnh một "ti" như by giờ, dầu c nổi tri đến gc trời no, ti vẫn l một "Tuấn, chng trai nước Việt"(2) của chị Thu Hương, như những ngy xa xưa.

Sunnyvale, thng 7, 2004.

 

(1) Thầy Trần Đức Thắng kể lại l do đưa đẩy vo nghề dạy học, khi linh mục gim đốc một trường tư thục ở Kiến Ha gợi ln sứ mạng chnh trị trong gio dục, mở mang kiến thức để người dn khng bị lừa mị v dốt nt.

(2) Tập truyện của Nguyễn Vỹ đăng từng kỳ trn bn nguyệ san Ngy Nay (?)