TRƯỜNG XƯA BẠN CŨ

*Tâm Đoàn

 

Sau khi tốt nghiệp Đại Học Sư Phạm Sài g̣n môn Vạn Vật năm 1972, tôi và chị Trinh Cát cùng chọn về nhiệm sở Phan Thanh Giản (PTG) Cần Thơ. Trường lớn, nằm ở đầu đường cùng tên, có lối kiến trúc thời Pháp na ná như trường Gia Long Sài g̣n, nơi tôi trải qua thời trung học, tuy nhiên trường PTG không được khang trang , tu bổ nhiều. Có một điểm trùng hợp là cả hai trường đều nằm trên đường PTG.

Khi tôi mới tới,Hiệu Trưỡng là ông Minh;lúc tôi rời trường, Hiệu trưởng mới là ông Trí.Anh Trung dạy Vạn Vật lớp Đệ nhất coi như người đứng đầu môn này ờ trường. Các ông rất tử tế, luôn tạo mọi điều kiện tốt, thuận tiện cho việc giảng dạy của chúng tôi và sắp xếp thời khóa biểu đễ chúng tôi có ngày nghỉ về thăm nhà ở SG. Tôi c̣n nhớ ông Trí, người miền Trung, ở ngay trong trường với cô vợ trẻ đẹp dể thương.

Thuở đó, chân ướt chân ráo tới Cần Thơ, c̣n nhiều bở ngở.Sau một thời gian ngắn vất vả t́m chổ ở,chúng tôi kiếm được một nơi gần trường, đó là căn gát nhỏ của Bác Hai bán bánh ḿ ở đầu hẻm Hai Địa.Bác góa chồng từ khi c̣n trẻ,có con gái duy nhất là Thu Hà, lúc đó đang học trường Sư phạm.Hà có khuôn mặt khả ái, cô rất lanh lẹ, hoạt bát.

Căn gát gổ nhỏ hẹp, buổi trưa rất nóng, nhưng tụi tôi không nề hà ǵ v́ nhà toàn là đàn bà, nếu không chịu được th́ cứ thoải mái chạy xuống nhà dưới ngủ trên giường của Bác. Sau này có thêm cô Liêng dạy nhạc nhập bọn.Tụi tôi, cơm tháng xách tới,mỗi người một cà mên, ăn xong khỏi rửa,thật là nhàn hạ.

Chị Trinh Cát,người Bắc,có dáng dấp đẹp.Tôi thích nh́n chị, với áo dài lụa ngà may rất khéo, yểu điệu bước đi trên sân trường. Cô Liêng, người Nam, trẻ trung, có khuôn mặt bầu bĩnh, mắt sáng,môi hồng; mẹ cô ở SG thường xuyên xuống thăm. C̣n tôi, sinh ở Huế nhưng sống ở SG, tuy đă lớn nhưng đôi lúc ăn nói vẫn c̣n thật thà quá cở.

Thế là trên căn gát hẹp, tối tối bốn cô gái họp nhau đủ tạo thành một cái chợ nhỏ, nhất là cả ba cô bạn của tôi đều có số đào hoa nên lúc nào cũng có chuyện để nói, để tâm t́nh nhỏ to hay cười giởn. Buổi chiều, tôi và chị Trinh Cát thích thả bộ tới bến Ninh kiều. Buổi tối, nếu không bận soạn bài để chuẫn bị cho buổi dạy ngày mai, tụi tôi mua bánh ḿ thịt của bác Hai và mấy trái cây lĩnh kĩnh vừa ăn vừa nói chuyện, ca hát rất vui.

Đó là những ngày vui hiếm có và cũng là khoảng thời gian duy nhất trong đời, tôi được sống với bạn bè trong nhà trọ, xa gia đ́nh, lại mới đi làm, đũng đĩnh có chút tiền nên tha hồ sắm sửa, tiêu xài. Bây giờ nhớ lại, tôi cảm thấy hạnh phúc vô cùng. Lại thêm, thỉnh thoảng, các anh giáo sư trẻ kéo nhau tới thăm tụi tôi.

Tôi c̣n nhớ một số các anh dạy Anh văn như anh Kháng ( hay Khánh), anh Huệ, anh Kiễm. Anh Kháng cao, ăn nói lịch sự, từ tốn. Anh Kiễm th́ liếng thoáng,thích nói đùa.Cả hai anh là người Bắc, c̣n anh Huệ h́nh như người Trung, đẹp trai, tính t́nh bộc trực. Dạy Việt văn th́ có anh Chung Phước Khánh, người Nam, chân thật, thích nói chuyện thơ văn. Dạy Sữ Địa có anh Nghị người có vẻ hiền, trầm lặng, chỉ ngồi cười thôi.

Các anh rất vui tính, xuề x̣a, "mỗi ngươi một vẽ, mười phân vẹn cả mười". Quả thật, đúng như người ta nói: các ông thầy giáo lúc nào cũng hiền lành, đứng đắn. H́nh như các anh sống ngay trong trường như ông Phùng quang Lộc, người Nam dạy Triết. Ông Lộc lúc đó được coi như lăo làng, dạy lâu năm ở đây, tính t́nh điềm đạm, nói năng chậm răi. Qua câu chuyện, tôi đoán ông là người có tài nhưng bất đắc chí. Tôi coi ông như bậc thầy, hỏi thăm ông chuyện này chuyện nọ.

Trong trường, đến giờ nghỉ, các thầy cô vô pḥng giáo sư uống nước trà nghỉ mệt. Tôi không c̣n nhớ nhiều các chị dạy chung ngoại trừ chị Đức Hạnh, chị Nguyện, chị Bích Đào. Chị Đức Hạnh người Bắc, dạy Sử Địa, có dáng mệnh phụ, lúc nào cũng trang điểm kỷ lưỡng,áo dài mượt mà tươm tất. Chị thích nói chuyện và hay chỉ vẽ tôi như một bà chị ruột. Tôi c̣n nhớ chị hay khuyên tôi nên trang điểm đánh phấn v́ ngoài việc làm đẹp c̣n có tác dụng ngăn bụi bặm vào da. Chị lịch lăm, kinh nghiệm và cởi mở.

Có một lần, ông Lộc trổ tài coi bói, bảo tôi và chị đưa tay cho ông đoán số mệnh, tôi mắc cở không dám, c̣n chị th́ tỉnh bơ x̣e tay ra. H́nh như sau đó tôi phải lên lớp nên không biết ông đoán đời chị như thế nào. Có điều mới đây tôi nghe nói hai người đă thành vợ chồng sau khi miền Nam lọt vào tay Cộng Sản, tha phương nước ngoài và hiện sống ờ Pháp.Tôi thành thật mừng cho anh chị.

Chị Nguyện dạy Việt văn, có vẻ e ấp của gái Huế, với chiếc áo dài màu nhạt và nón lá che nắng buổi trưa, dường như chị hay mơ mộng, ấp ủ niềm riêng của ḿnh. Chị Bích Đào người Đà Lạt, chị của cố nhạc sĩ Lê Uyên Phương, chị dạy Việt Văn(?). Chị sống với con nhỏ trên căn lầu cùng xóm với tụi tôi. Chỗ chị ở nh́n xa như một tổ chim ấm cúng, xinh xắn và bé bỏng như chị vậy. Chị lúc nào cũng hợp thời trang, làm đẹp để vừa ḷng chồng chị đang ở trong quân đội. Ông ở xa thỉnh thoảng mới về thăm gia đ́nh.

Niên khóa đầu tiên , tôi là giáo sư hướng dẫn của một lớp đệ tứ. Các em thật là dễ thương và tốt với tôi. Gần hè, lớp tổ chức đi thăm vườn cây ăn trái. Đó là dịp tôi biết thêm về đời sống của người dân miệt vườn. Đất Cần thơ trù phú, toàn cây lành trái ngọt. Cuộc sống sao mà giản dị, thoải mái ,vô tư lự. Tôi nghe nói có vài em ở đây, chèo ghe lên tỉnh học mỗi ngày. Thật không ngờ v́ các em ăn mặc tươm tất, bănh bao nữa là khác.

Người ta thường nói "nhất quỷ, nh́ ma, thứ ba học tṛ", phá phách thầy cô là truyền thống lâu đời. Ngay như trường nữ Gia Long hiền lành của tôi vẫn có vài cô học tṛ láu lĩnh, t́m cách chọc phá thầy cô bằng được. Tôi mới ra ḷ sư phạm lại dạy trường nam sinh, làm sao tránh khỏi sơ hở , vậy mà các em đă đón nhận tôi với t́nh cảm chân thành; làm sao tôi quên được. Các em ngoan , lễ độ, học hành đàng hoàng. Có lẽ các em thấy tội nghiệp nên không nở phá phách chăng?

Trường nữ Đoàn thị Điểm kế bên, giờ tan học, trai thanh gái lịch dập diều chắc đă có nhiều mối t́nh nẩy nở. Gái Cần thơ đẹp, da dẻ mịn màng nhất là ở tuổi mới lớn. Bao nhiêu năm trôi đi, cuộc đời nhiều thay đổi; nhưng t́nh cảm của tôi đối với trường vẫn vậy. Đó là lư do hôm nay dù bận rộn, tôi vẫn dành th́ giờ ghi lại kư ức về bạn bè, học tṛ trường Phan Thanh Giản Cần Thơ ở một thời đă qua .

Đặc biệt nơi đó có một người đă mất từ lâu nhưng h́nh ảnh chị vẩn không phai trong tâm hồn tôi. Đó là chị Liên vợ anh Trương Tiếu Lâm. Vợ chồng chị người Huế, làm việc trong văn pḥng nhà trường. Chị là một người đàn bà đẹp dưới mắt tôi. Cái đẹp rất Huế. Trang điểm nhẹ, một chút phấn hồng, một chút son, dù không che hết màu da hơi tái nhưng cũng đủ làm nổi bật nét đằm thắm thanh lịch cuả chị, giọng Huế nhỏ nhẹ với điệu cười khe khẻ. Bản tính dịu dàng của chị làm ai củng thích.

Có một lần tôi theo chị về nhà ờ trên lầu chung cư gần trường. Cứ lên khoảng một hai tầng cấp là chị bảo tôi dừng lại một chút để nghỉ. Lúc đó tôi mới hiểu rằng chị rất yếu. Bệnh tim làm ră rời thân xác, nhưng tâm hồn chị vẫn là tâm hồn của một người trẻ sinh động, t́nh cảm dạt dào, thích giao tiếp bạn bè. Chị gắng gượng chống chỏi bệnh tật yếu đuối để sống trọn vẹn như một người b́nh thường. Chị rất may mắn có một gia đ́nh nề nếp.

Anh Lâm và các con chị đă khá lớn học trung học, thông cảm chị điều đó và hết ḷng chăm sóc chị. Anh Lâm hiền lành tận tụy, thật hiếm có một người chồng, một người cha tốt như vậy. Chị tâm sự rằng khi chị c̣n nhỏ coi tử vi họ tiên đoán rằng đời chị sau này ăn không ngồi rồi, không làm động tới móng tay. Mọi người đă tưởng chị sẽ giàu có sung sướng lắm, hóa ra v́ bệnh tim mà như thế.

Thuở đó tôi đă 23 tuổi nhưng chưa trải đời nhiều, c̣n ngây ngô, nói năng không ư tứ, thế mà chị vẫn quí tôi. Có thể, ở một góc cạnh nào đó, chị t́m thấy nơi tôi một tâm hồn mở ngỏ, sẳn sàng tiếp nhận như một mảnh giấy trắng c̣n sót lại trong tập nhật kư nó mời gọi ta đặt bút ghi lại những điều ta ấp ủ. Chị đă dẫn tôi đi vào thế giới riêng của chị trong chốc lát.

Giờ đây chị đă ra đi, từ bỏ thân xác với trái tim yếu bệnh , chắc linh hồn của chị nhẹ nhàng thanh thoát. Tôi mong chị sẽ vui khi biết ràng ở một nơi xa xăm lạnh giá,có người bạn nhỏ ngày xưa vẩn nhớ đến chị. C̣n với anh Lâm, không biết bây giờ anh ra sao. Tôi hy vọng thời gian đă làm dịu đi nỗi buồn và giúp anh xây dựng lại cuộc đời.

Thời gian dạy học ở trường Phan Thanh Giản chưa tới hai năm, thật là ngắn ngủi, nhưng nó đă đánh dấu một khoảng đời rất đẹp trong tôi, một người bắt đầu ra đời đi dạy với trái tim nhiệt t́nh, với tâm hồn mở rộng, tôi đă may mắn gặp những người bạn tốt ở đó. Giờ đây, tôi đă trải qua bao thăng trầm trong cuộc đời nhưng kỹ niệm cũ của hơn 30 năm về trước vẫn không phai nḥa. Đó là chiếc gối êm ả để tôi dựa đầu sau những ngày cuốn nhanh theo cuộc sống.

Hởi những người tôi quen biết ngày xưa, tôi mong rằng các anh chị cũng có những ngày vui như tôi khi dạy và sống ở Cần Thơ. Ngày nay mỗi người một ngă, chẳng biết bao giờ sẽ có dịp gặp lại nhau, tôi chúc tất că được hạnh phúc, đạt mọi điều như ư trong cuộc đời.

Minnesota,3/04