Xin cho niềm vui trong buổi chiều tà

Sống trên đời nầy người ta thường không tránh được những lúc căng thẳng, ưu phiền bởi sự va chạm trong tương quan sinh hoạt đời sống hàng ngày, ở gia đ́nh cũng như ngoài xă hội. Dĩ nhiên sự ưu phiền và căng thẳng bắt nguồn từ nhiều nguyên do khác nhau, nhưng ở đây tôi chỉ đề cập tới một nguyên do duy nhất, đó là thái độ cư xử với nhau qua hành động và lời nói giữa những người trong cuộc giao tiếp.

Hành động và lời nói thật ra "tuy hai mà một", bởi v́ khi ta nói tức là thực hiện một hành động – hành động nói! Lư luận nầy có thể bị người ta cho là một loại "chơi chữ" ḷng ṿng; tuy nhiên đó không phải là mục đích của bài viết nầy, mà mục đích của bài nầy là muốn đề cập tới cung cách đối xử với nhau giữa người và người, nhất là giữa những người lân cận hàng ngày với nhau để làm sao đem lại sự hài hoà, yêu thương và hạnh phúc, hay ít nhất là một niềm vui nho nhỏ bên nhau. Trái lại phải tránh loại cung cách đối xử với nhau bằng thái độ vô ư qua lời nói và cử chỉ để gây phẫn nộ, bất hoà với đối tượng của ḿnh. Nêu ra vấn đề cung cách cư xử hay ăn nói với nhau như vậy có vẽ quá ứ là "giáo khoa thư" thường dành cho lớp trẻ học vở ḷng! Tuy nhiên, bậc ‘người lớn’ chúng ta có nhiều lúc quá chủ quan với sự từng trải của ḿnh nên thiếu thận trọng trong phong cách, hành vi của ḿnh, đặc biệt nhất là trong tương quan vợ chồng, bởi v́ nghĩ rằng đă là người "đầu gối tay ấp” của ḿnh nên có nhiều khi ta không cần để ư hay thận trọng trong cung cách cư xử với nhau, để tới lúc “tức nước vở bờ”, t́nh cảm trở thành lạnh nhạt trong tâm trạng ưu phiền, buồn chán rồi chia ly.

Thực hiện cung cách đối xử nhau chẳng khác nào công việc vẽ tranh. Nếu người thợ vẽ biết chọn lựa màu sắc để bố trí cho bức tranh của họ phản ảnh những ư nghĩa có giá trị được yêu chuộng, th́ trong giao tiếp với người chung quanh, ta cũng có thể chọn các cử chỉ nhẹ nhàng, lời nói êm dịu – êm dịu đến mức độ “ngọt ngào" đáng yêu đáng quí! Nếu làm được vậy th́ nhất định sẽ đem lại một niềm vui nho nhỏ cho nhau, thay v́ xung đột, đôi co, lạnh nhạt hay giận hờn với nhau th́ đời đâu có ǵ vui, dù chỉ là niềm vui tạm mà thôi!

Cuộc sống trần gian đă đầy dăy đau thương phiền muộn rồi; nào bệnh tật, nào chiến tranh, giành giựt lợi danh, bây giờ trong cái thế giới thu hẹp của gia đ́nh đáng lẽ phải là nơi chứa chan t́nh cảm yêu thương chân thật, để an ủi cho nhau, để đem lại niềm vui nho nhỏ cho nhau trong đời sống hàng ngày, th́ tại sao ta không làm được, ít ra là bằng lời nói ôn tồn dịu ngọt, bằng cử chỉ dễ thương, bằng hành giúp đỡ thiết thực? Câu hỏi nầy, vấn đề nầy, là phản ảnh trạng thái thực tế của nhiều gia đ́nh, đặc biệt là trong xă hội tây phương ngày nay. Nói như vậy không có nghĩa là gia đ́nh ở Việt Nam được hoàn toàn hạnh phúc, nhưng người viết chỉ muốn nêu ra cái t́nh trạng xáo trộn trong gia đ́nh rất phổ thông trong thời đại ngày nay mà nguyên do chắc phải là nhiều lắm.

Nếu dựa vào triết lư đạo Phật để giải bày về nổi khổ của con người trong cuộc sống hàng ngày th́ nó quá mênh mong và quá sâu sắc, không thích hợp trong phạm vi bài viết nầy. Ở đây người viết chỉ muốn nêu ra một vài ư nghĩ thô thiển dựa vào đời sống thực tế hàng ngày của chúng ta mà thôi.

Thông thường, khi người ta lớn lên đến cái tuổi biết cảm nhận sự cần thiết t́nh cảm của người xung quanh, biết sợ cô đơn, th́ họ có nhu cầu giao tiếp hay chung sống với người khác. H́nh thức tạo lập gia đ́nh, giao tiếp bạn bè, tổ chức hội hè, đ́nh đám là phản ảnh nhu cầu xa lánh cô đơn để t́m nguồn vui với người khác. Nhu cầu điển h́nh nhất là nhu cầu "có đôi” để tiến tới quan hệ vợ chồng trong một mái ấm gia đ́nh. Tuy nhiên, trong sinh hoạt tương quan với người khác, hành vi, cử chỉ, lời nói, thường là những yếu tố then chốt dẫn đến sự hài hoà, yêu thương, hạnh phúc; nhưng nó cũng có thể làm cho người ta buồn phiền, tức giận với nhau để rồi có thể đưa tới những t́nh huống chia ly, thù địch thật đáng tiếc, do bởi thiếu thận trọng trong hành vi và lời nói.

Ở đời chắc không ai tránh được lầm lỗi, nhưng điều quan trọng là ḿnh có đủ sáng suốt và can đảm để nhận ra cái lỗi của ḿnh hay không. Trong tinh thần vị tha để đem lại sự hài hoà với nhau th́ có lẽ chúng ta cũng không nên "chấp", nghĩa là nên tránh cái tâm trạng buồn phiền lâu dài mỗi khi có sự xúc phạm bởi một lời nói vô ư thức hay một cử chỉ kém nhả nhặn nào đó của người phối ngẫu trong gia đ́nh hay bạn bè ngoài xă hội. Không "chấp" như vậy có nghĩa là đă tha thứ rồi và đây là một thái độ thật cao quí, thường khó khăn lắm mới làm được. Tuy nhiên một khi đă làm được rồi th́ liệu chúng ta có chắc là sẽ t́m được một sự hài hoà, một niềm vui nho nhỏ trong cuộc sống hàng ngày hay không? Liên quan câu hỏi nầy, chúng ta nên ư thức rằng hạnh phúc hay niềm vui trong cuộc sống thường có liên quan tới ít nhất là hai người. Thiếu người khác, ta rất khó t́m được một niềm vui, ngoại trừ những người t́m được niềm vui trong cô đơn! Tuy nhiên đây là mối tương quan hai chiều, tức là cả hai người đều có trách nhiệm đóng góp để tạo niềm vui cho nhau. Qua lời nói và cử chỉ, một người biết tha thứ và sẵn sàng tha thứ, người kia phải biết lỗi của ḿnh và phải can đảm nhận lỗi, và đặc biệt là phải cố gắng đừng tái phạm!

Nhận lỗi và xin lỗi bằng lời nói và hành động, nếu được th́ nhất định sẽ bảo vệ hạnh phúc gia đ́nh. Đây là một điều hiển nhiên, nhưng ngặt nổi không phải ai cũng làm được! Giống như hành động thể hiện t́nh yêu thương của con cái đối với cha mẹ mà Hoà Thượng Thích Nhất Hạnh đă dạy qua bài "Bông Hồng Cài Áo" - chỉ cần một câu đơn giản “mẹ có biết là con thương mẹ lắm không". Có nhiều người rất thương mẹ, và thương một cách chân thành, nhưng vẫn khó nói ra! Trong quan hệ vợ chồng, có lẽ dễ hơn bởi v́ ta thường có được khung cảnh riêng tư và gần gủi. Một giây phút "tự giác" can đảm, một lời nói xin lỗi chân t́nh trong khung cảnh riêng tư, gần gủi giữa vợ chồng mà không làm được hay sao? Nó đơn giản, nhưng nhiều người khó làm chỉ v́ chưa quen mà thôi! Tại sao ḿnh không tập cho quen, làm những hành động đơn giản nầy để bảo vệ hạnh phúc cho chính ḿnh? Bạn không tin cái công hiệu phi thường của lời nói và cử chỉ như vậy ư? Xin hăy làm thử đi, đừng đợi đến khi quá muộn!

Sự tha thứ sẽ không kéo dài bất tận, người tha thứ nhiều lần quá mà vẫn không có được sự đáp ứng tích cực nào th́ họ có thể trở thành tiêu cực và có có thể đi đến những quyết định chia ly âm thầm để t́m cho họ một cuộc sống b́nh an hơn. Đó là loại người biết "dĩ hoà vi quư", nghĩa là coi sự hoà thuận là một điều quư. C̣n loại người khác th́ có thể đến một lúc nào đó khi sự chịu đựng của họ đă quá mức giới hạn th́ sẽ không c̣n giữ được thái độ hài hoà, tức là sự bất hoà xảy ra để rồi có thể đưa đến những hậu quả đổ vở, ly tán mà chúng ta thường thấy trong xă hội tây phương nầy. Khi đó, mái ấm gia đ́nh sẽ không c̣n "ấm", niềm vui hay hạnh phúc gia đ́nh cũng sẽ mất đi. Người ta có thể đi t́m một nguồn vui mới, nhưng cho dù có t́m được đi nữa mà không biết giữ ǵn, không biết trân quí cái ǵ ḿnh có trong tay, rồi cũng sẽ mất đi. Và cứ thế con người cứ đi trong cái ṿng lẫn quẩn của cuộc đời!

Bài học "giáo khoa thư" ngày trước lâu quá rồi ḿnh đă quên và chưa hề ôn lại. Giờ đây, trong cái tuổi ngũ, lục hay thất tuần, ta hy vọng vẫn c̣n có đôi để chia sẻ những ưu phiền hay để cho nhau niềm vui nho nhỏ trong tuổi cuối đời. Ở xă hội tây phương ngày nay, đa số gia đ́nh chỉ c̣n lại đôi chim sáo già sau khi đàn chim con đă đủ lông mạnh cánh bay xa! Viết tới đây tôi nhớ đă đọc bài "Đôi Chim Sáo” của Nguyên Nhung được đăng trên trang nhà PTG&ĐTĐ cách đây ít lâu. Tôi không có tài nhân cách hoá từ "đôi chim sáo” để phản ảnh tâm trạng đời sống của “đôi vợ chồng già" như Nguyên Nhung; nhưng tôi có thể cảm nhận được cái thực trạng đời sống ngày nay của những cập vợ chồng già. Tôi quan tâm về thực trạng nầy v́ có nhiều khi nó rất phủ phàn và cay đắng! Đứng giữa mối tương quan của đôi chim sáo già, tôi ước mong bắt được nhịp cầu giao cảm, làm được công việc của người thợ vẽ để tô điểm cho cuộc đời được vui, cho đôi chim sáo già vẫn c̣n có nhau trong buổi chiều tà đầy vắng lặng của cuộc đời.

Lê Thiện Phúc

Melbourne, tháng giêng 2004