NHƯ CHIM NHỚ RỪNG, NHƯ CY NHỚ CỘI.

Nguyn Nhung

 

Chị Đo gốc người Tr Vinh, một tỉnh nhỏ m đềm v cổ knh, ảnh hưởng nền văn ha Khờ Me nn c rất nhiều ngi cha Min mi cong vt, v những vị sư o vng trẻ tuổi . Nh chị c vườn tược, ở bn kia cầu Long Bnh, đường đi ra Đầu Bờ c những thửa ruộng mnh mng, bt ngt xải những cnh c bay.

Chị l vợ một người lnh, theo anh rời Tr Vinh về qu chồng ở Vũng Lim, nơi c mn nem chua nổi tiếng. Sau khi chồng tử trận, chị tm được một việc lm cho cơ quan dn sự Mỹ . Tuy chỉ l chn lau chi, dọn dẹp văn phng nhưng đến cuối thng Tư năm 75, chị cũng hối hả chạy theo đm nhn vin sở Mỹ vo được sn bay Tn Sơn Nhứt, nht ln chiếc C 130 như c hộp, đi một lo qua đảo Guam. Lc chiếc phi cơ như con c mập bay vt ln trời , để lại qu hương một vng lửa đạn, chị Đo ng quanh khng thấy ai cười, chỉ l những đi mắt hoe đỏ v những tiếng khc rấm rứt v khng biết chừng no mới quay về qu cha đất tổ.

Sau nhiều thủ tục giấy tờ, mẹ con chị gồm b mẹ ba mươi mấy tuổi với ba đứa con dại, được dời đảo vo đất liền, sống thm một thời gian nữa trong một trại tỵ nạn ở vng California, dưới những lều bạt m mỗi đm nghe tiếng gi thổi phần phật bn ngoi, chị Đo lại bật ln khc rưng rức. Mấy đứa con cn b dại, đứa con gi lớn năm ấy mới chn tuổi, cn hai đứa b, một gi một trai, đứa ln bảy v đứa ln su. Chng n cn nhỏ dại, ăn chưa no lo chưa tới, nn khng lm sao nghĩ nổi được nỗi buồn của mẹ chng. Ngy ngy mẹ con xếp hng rồng rắn đi lấy thức ăn, ng qu người lại nhớ tới qu mnh xa lăng lắc ở bn kia, cha mẹ anh em ở đ khng biết ra sao sau cuộc đổi đời, chị Đo khng lm sao nuốt nổi chn cơm nấu nho như cho, ăn với thịt hộp của Mỹ.

Chồng chị đi lnh đ chết trận bốn năm rồi, từ lc thằng con t mới hai tuổi. Số tiền tử tuất của chồng để lại qu t ỏi, chỉ xoay quanh ci đm ma đ thấy hết phn nửa. Bởi vậy chị đnh gửi con cho mẹ chồng lo, rồi tm việc lm nui lũ con thơ. Hồi chồng chị cn sống, chị Đo cũng mấy khi được gần gũi anh , v đơn vị hnh qun lin min, ton những nơi đo heo ht gi. Thỉnh thoảng anh về php, vợ chồng đầm ấm, vui vẻ được mấy ngy, anh lại ra đi để chị cứ thắc thỏm trng chờ lần về php tới.

Kỳ php cuối cng anh về thăm vợ con, ai biết được rằng lại l lần cuối cng vợ chồng, cha con được gần gũi nhau. Người ta ni rằng kẻ sắp chết thường hay c nhiều điềm gở. Mi tới khi anh ấy chết đi chị Đo mới nhớ r nt mặt buồn đăm đắm của anh khi m đứa con t vo lng, hai con mắt anh lờ đờ như say thuốc, nhn vo một nơi no đ m sau ny chị cho l anh đ linh cảm thấy bng dng tử thần. Nếu đi mắt l cửa sổ của linh hồn, th đi mắt anh ngy hm ấy đng l biểu hiện cho sự buồn thảm v ly biệt. Mấy ngy php anh đưa vợ con đi chơi đy đ, thăm họ hng, b bạn, dẫn con đi ăn uống thỏa thu, lm như anh chỉ cn c cht thời gian ngắn ngủi đ thi để bước hẳn qua thế giới bn kia. Bởi vậy khi mẹ con đ an ổn trn xứ người, lng chị vẫn lấn quấn mi ngi mộ của chồng cn nằm trong nghĩa trang Qun Đội.

Mẹ con chị Đo ở trong trại tỵ nạn t lu th được một người Mỹ gi tốt bụng, trong Hội từ thiện của nh thờ, đn về một thị trấn nhỏ thuộc tiểu bang New Hampshire, vng Đng Bắc Hoa Kỳ. Ở đy, lần đầu tin mẹ con chị được thấy những rừng thng bạt ngn , ni non trng trng điệp điệp, chiếc quạt gi trn nc những mi nh kho chứa cỏ kh cho gia sc, vo ma Đng tuyết phủ trắng những con đường quanh co dọc theo thung lũng đầy gi h. Thị trấn nhỏ, đồi ni mnh mng, nh cửa thưa thớt, nối tiếp nhau chỉ l những cnh rừng v đồi cỏ chập chng, nc chung nh thờ với cy thnh gi cao lu nghu trn vm trời đầy my trắng. Chị Đo suốt ngy ủ ng cảnh ma Đng qu người, tm mỏi mắt khng thấy một bng người đi qua đi lại. Mấy đứa nhỏ chưa hiểu bao nhiu, ring chị khc hoi khc hủy, đi mắt lc no cũng mng mọng những giọt nước mắt chỉ chực rơi xuống khi c ai hỏi han tới.

Sao lc ấy chị nhớ nh qu đỗi. i những miếng bnh m kh khan với thịt nguội, chị bắt nhớ tộ c kho tiu ở qu nh, nhớ mi kh nướng, nhớ tộ canh chua, nhớ mắm kho c tm với đầy một rổ rau tươi , những mn tầm thường ấy sao by giờ n qu hơn cao lương mỹ vị. Qu hương giờ đy đối với chị đ ngn trng xa cch, chị nghĩ mi vẫn khng hnh dung ra được con đường no để trở về, bởi v ngồi trn my bay chị chỉ nhn thấy ton my trắng v my trắng. . . .

Mấy đứa nhỏ được tới trường đđi học, buổi sng đ c xe "school-bus" đến đn tận nh. Chỉ t lu sau cả ba đứa bắt đầu x x x xo ni tiếng Anh với nhau, chng n gọi chị bằng " Mom" thay cho tiếng " M ơi!" quen thuộc . Thời gian qua mau, con chị gần như khng xử dụng tiếng Việt nữa, cả ci thị trấn đu hiu ny chắc chỉ c mnh gia đnh chị l người Việt. Rồi từ đấy chị t c th giờ gần gũi con, mỗi lần ni với con những cu ni thn quen ở qu nh, chng thường giương mắt ra nhn mẹ. Khng c người đồng hương ở đy, tiếng Việt bỗng nhin hiếm hoi từ đấy, chị Đo thường ao ước c lc no gặp được một người Việt Nam, ni cho thỏa hết những tm sự đầy ắp trong lng chị. Gặp một người c khun mặt Đng, chị mừng hết lớn, nhưng khi bập bẹ được vi cu tiếng Anh để hỏi nhau, người kia lắc đầu quầy quậy, chị lại thất vọng đến no nề khi khng c ai ni lại cho chị nghe thứ tiếng ni qu ma , giản dị của qu hương.

Chị Đo phải tập lm quen với đời sống của nước Mỹ. Chị tới cơ quan từ thiện, vừa học nghề vừa học chữ, buổi chiều chị đến phụ dọn dẹp cho một cửa hng tạp ha nằm ven con đường xe cộ xuyn bang đi lại tối ngy, chị chỉ mong gặp một người Việt, để hỏi thăm về qu hương xứ sở. C lần chị gặp một người đn ng Việt Nam li xe đi qua chốn khỉ ho c gy ny, dừng lại mua mấy thứ lặt vặt, chị mừng qu gần như muốn khc, nhưng người đn ng khng n cần lắm với chị. Hnh như ng ta khng tha thiết lắm với một người phụ nữ Việt Nam, m nt qu ma hnh như vẫn cn đọng lại trong dng vẻ cũng như tiếng ni. No ai biết được ci mơ ước giản dị trong lng chị, chỉ l được gặp gỡ hn huyn với một người cng xứ sở, được ni lại ngn ngữ mẹ đẻ d chỉ bằng một cu rất giản dị như " Trời đất quỷ thần thin địa ơi!"

* * *

Sau mười năm ở bn Mỹ, chị Đo đ tương đối ha nhập được với phong tục v cch sống của người Hoa Kỳ. Chị đ biết li xe đđưa con đi học, đi nh thờ v thỉnh thoảng đi thăm mấy vng ln cận. Ma Lễ Tạ Ơn hay Ging Sinh, chị v cc con đến nh những người Mỹ trong vng để dự lễ Tạ Ơn v ăn g Ty với họ. Ăn g th ăn, uống g th uống, chị Đo vẫn thấy khng c mn " soup" no ngon bằng mn hủ tu Tr Vinh, bnh no ngon bằng thứ bnh tt thơm l dứa của miền qu chị. Mỗi lần bước qua đầu Xun, nhớ khng kh Tết ở qu nh, trong chị lại dằn vặt một nỗi nhớ mung lung. Khi chỉ cn một mnh ngồi trong nh, ng ra rặng thng xanh ngắt chập chng lượn theo những đồi ni nối tiếp nhau, chị vẫn thường hay thổn thức khc một mnh.

Mẹ con chị quanh quẩn trong khu thị trấn nhỏ b, chỉ loanh quanh mấy tiệm tạp ha, cy xăng, khu chợ nhỏ v đi tới nh thờ mỗi ngy chủ nhật l hết đất. Qua sinh hoạt ở nh thờ, chị được giới thiệu với một người Mỹ ga vợ đ trọng tuổi. Đời sống ng ny cũng ảm đạm như ma Đng miền Bắc, loanh quanh luẩn quẩn với cuốn Kinh Thnh v mấy Hội Từ Thiện. Sng chủ nhật cả nh ăn mặc đẹp đđi nh thờ, sau đ ko nhau tới một tiệm ăn của người Trung Hoa ở một thnh phố kế bn, nhưng những mn ăn của họ vẫn khng mang lại cho chị mi vị của những mn ăn của qu hương. C lần, mẹ con chị được ng chồng Mỹ đưa qua Canada thăm xứ sở của rừng phong vo một ma thu. Phong cảnh thật đẹp với những rừng phong đầy l vng l đỏ, thnh phố cổ knh c ngi nh thờ bằng đ xm, cn vng thn qu của họ th bằng phẳng như miền đồng bằng Cửu Long qu chị, nhưng chỉ nhiều hồ m khng thấy được ging sng uốn khc quanh những vườn cy ăn tri.

Mi tới hm ng chồng Mỹ đưa mẹ con chị xuống khu China-Town ở Boston, chị mới c dịp tm lại được những thực phẩm Việt Nam m lu rồi chị khng thấy. Chuyến về chị mua đủ thứ, gần hết số tiền lương trong thng của chị. Nước mắm, nước tương, bn tu, tm kh, bnh trng, hủ tu . . . Cn một mn chị khng qun, đ l mấy bao gạo thơm Thi Lan, hng thng bn kh, măng kh để chị ăn dần trong nhiều thng. Lo chồng Mỹ thấy chị ướp mấy khc c tươi với cht nước mắm nước mu, rồi kho riu riu trn bếp ngoi garage, ng chị ht h với vẻ mặt sung sướng, ng ta đ phải li xe bỏ đi chơi loanh quanh một lt v khng chịu nổi ci mi qui dị ấy. Chị nấu một nồi cơm gạo tm, ăn với rau luộc v c kho kh suốt một tuần lễ m chưa đ thm. Chỉ hiềm một nỗi cả nh khng c ai ăn với chị những bữa cơm đầy hương vị qu hương ấy, chị vẫn thấy đời như thiếu vắng điều g. Ha ra chị thm tiếng cười tiếng ni mang khng kh qu mnh, trong căn nh trống trải lao xao tiếng l mận reo trước khoảng sn nắng. Sự thiếu vắng ấy khiến chị vẫn hay bần thần ng trời hiu quạnh ngoi khu thung lũng mỗi khi chiều xuống, rồi lầm bầm ni một mnh những cu tiếng Việt m lu rồi khng ai ni với chị.

Ma Đng năm đ trời rt v tuyết đng dầy hơn mọi năm, cả thị trấn nhỏ b ny như đng băng giữa vng tuyết trắng. Chị Đo một hm đi lm về, bnh xe bị trơn trợt tng vo một gốc cy ven đường. Tuy may mắn khng nguy hiểm tới tnh mạng, nhưng ảnh hưởng cột sống v gy xương chn nn từ đấy chị đi đứng khng cn ngay ngắn như xưa. Chị được chnh phủ cấp dưỡng tiền tn tật, cuộc sống v thế cng hiu quạnh hơn, bn cạnh ng chồng gi suốt ngy dạy chị học Kinh thnh , th vui của những ngy cn lại. Chị cố dạy cho ng chồng Mỹ vi cu tiếng Việt ngăn ngắn, nhưng khi ng ni, giọng lơ lớ khiến chị bật cười, vả lại xung quanh ton người Mỹ, ng đu c hứng để m học tiếng Việt của vợ.

Mấy đứa con lớn dần ln, đứa lớn cn lm bm hiểu những cu tiếng Việt mẹ ni, nhưng hầu như n khng thể trao đổi được với mẹ lối tm tnh của người đn b Việt Nam qu ma. Chị cứ c đơn với thế giới của mnh, d bn cạnh đ c lo Mỹ gi hủ hỉ, v đn con ba đứa nay đ lớn khn.

Đứa con gi năm ấy đ học xong Trung học, n thường hay theo bạn b đi chơi những thnh phố khc, tnh cờ gặp được thằng bạn trai người chu, bn dẫn về giới thiệu với gia đnh. Mới ng thấy thằng nhỏ chị mừng hết lớn, v khun mặt Ắ Đng khiến chị nghĩ ngay n l người Việt. Chừng hỏi tới th mới biết thằng ny l con của một chủ nh hng gốc Tu Hồng Kng, ngang hng Chợ Lớn, n cũng chỉ bập bẹ vi cu tiếng Việt rồi lại xổ tiếng Anh như gi. D g thằng Tu ny cũng c nt giống Việt Nam, chị khng kỳ thị nhưng nếu hai đứa thương nhau thiệt tnh, chị cũng mừng. Hai đứa quen nhau được hai năm, lc tnh chuyện hn nhn, chị mừng hm. Đm cưới xong, hai đứa ti bụi trng coi ci nh hng Tu của ng bố, kịp đến khi con b c thai, chị nghĩ ngay tới chuyện ở nh trng nom, săn sc đứa nhỏ theo kế hoạch của chị.

Sự tnh ton của chị thật l tội nghiệp. N chỉ đơn giản l được gần gũi một đứa trẻ con, sẽ dạy chu ni lại thứ ngn ngữ của qu nh m bao lu nay chị thm thuồng được nghe, được đối đp, thứ ngn ngữ ấy như tiếng chim sơn ca ht ro rắt trong lng chị. Mai đy khi đứa chu cho đời, chị sẽ chăm sc chu mnh bằng tm tnh một b ngoại Việt Nam, sẽ cho chu ăn, sẽ dạy chu ni. Chỉ nghĩ tới lc đứa chu biết thỏ thẻ những tiếng gọi B, gọi Mẹ đầu tin, chị đ rưng rưng nước mắt.

No ai hiểu nổi nỗi vui trong lng người đn b Việt Nam qu ma đ. Con ci chị ngy một xa dần với bản sắc dn tộc, chng n giờ đy l người Việt hon ton mang tm hồn Mỹ, chỉ c chị nghĩ con mnh l người Việt, cn chnh con chị cũng nghĩ n l người Mỹ. Bởi thế chị Đo quyết tm tm cơ hội được săn sc đứa chu ngoại, tạo cho mnh một niềm vui ấm p khi mai ny n lớn ln, mỗi tiếng khc tiếng cười của chu, tiếng ni đầu tin sẽ chỉ l tiếng Việt.

Đng như những điều chị mong mỏi. V bận rộn chuyện lm ăn, đứa chu ngoại vừa ra đời đ được cha mẹ n gửi gấm cho b ngoại trng nom, săn sc. Đ l một con b đầy nt Đng, đi mắt đen như hai hột nhn v ci miệng nhỏ xinh xinh. Chị thương chu lắm, thương từ tiếng khc tiếng cười của chu. Từ đ mỗi lần chu khc, chị Đo lại c dịp ru chu bằng những bi ru con dn ca Nam Bộ, trong lng chị lại hiện ra dng sng ở qu nh năm xưa, nhịp cầu tre lắc lẻo đưa chị trở về những con đường quen c hng dừa lơi lả, mảnh sn đất đầy bng nắng dưới cy mận đỏ. Ma thu tới, chị ru chu bi " Gi ma thu mẹ ru con ngủ, năm canh chầy thức đủ cả năm", nước mắt chị cứ tun lả chả khi nghĩ tới những ngy cn trẻ, một mnh ở nh với mấy đứa con thơ khi anh chồng l lnh chiến c mấy khi được ở nh với vợ con. Suốt một thời thanh xun chị chỉ những ngng chờ v mong đợi, thỉnh thoảng chồng chị c mấy ngy php được về thnh phố thăm vợ con, đ l những ngy hạnh phc ngắn ngủi của vợ chồng chị. Sau đ , chị cn lại một mnh với gnh nặng chăm sc mấy đứa con thơ, cộng thm nỗi lo lắng cho người chồng ngoi mặt trận.

Ngắn ngủi chỉ c su , bảy năm lm vợ lnh m những giy pht hạnh phc thật hiếm hoi, nhưng so snh với ng Mỹ gi trong hiện tại, chị thấy hai thứ hạnh phc n khc nhau một trời một vực. Phải chăng đ l sự khc biệt giữa văn ha Đng Ty mun đời vẫn khng thể l hai dng sng, ha vo nhau để cng chảy ra biển. Mấy vụ đ chị Đo b trất, chỉ nghe mấy ng mấy b nhiều chữ nghĩa ni với nhau như vậy, để bảo tồn ci g đ m họ gọi l Văn Ha Dn Tộc. Ring chị Đo, người đn b qu ma Việt Nam lạc loi nơi xứ lạ qu người, chỉ cảm thấy tm hồn lc no cũng hụt hẫng v nhớ nhung những tnh cảm thn thiết của một thời xa lắc.

Đứa chu ngoại ra đời đ đem lại niềm ấm p cho tri tim b ngoại n, đ l những ngy chu bập bẹ những tiếng ni đầu đời thật dễ thương. Tri tim chị Đo như muốn nhảy tưng ra khỏi lồng ngực khi con b thốt ra những tiếng " b" tiếng " mẹ" lc n khc, hay khi mẹ n đi lm về, con b đ bất ngờ reo ln những tiếng " mẹ, mẹ" thật dễ thương. Điều đ khiến con gi chị tuy đ lu khng ni tiếng Việt, cũng sung sướng nghe lại những tiếng ni của qu hương từ chnh miệng đứa con b bỏng của n, hon ton khng ngờ được.

Khi con b được ba tuổi, hai b chu đ c thể trao đổi những cu tiếng Việt ngăn ngắn , chu chị đ hiểu được cht cht những cu chuyện cổ tch bằng tiếng Việt, v n đ thỏ thẻ kể lại cho mẹ n nghe bằng ci giọng đđớt rất ngy thơ của một đứa b ba, bốn tuổi. Từ đy, đứa con gi Việt Nam vừa lm mẹ bỗng hiểu ra nỗi c đơn trong lng mẹ n, nỗi thm thuồng được ni lại thứ ngn ngữ thn thương của qu nh, cũng l niềm hạnh phc nhỏ nhoi m mẹ n cần thiết cn hơn cơm ăn, o mặc.

Trong căn nh cũ kỹ ở một thị trấn nhỏ vng Đng bắc Hoa Kỳ, mu h ngắn hơn ma Đng v kh hậu lc no cũng lạnh lẽo, giờ đy đ vang ln thứ tiếng ni ro rắt đầy m thanh trầm bổng miền qu ngho Nam Bộ, của một người đn b Việt Nam qu ma với đứa chu ngoại b bỏng của mnh ra đời tại nước Mỹ. Chị Đo đu phải một người được ăn học để hiểu được sự bảo tồn văn ha qu nh, thế m chỉ bằng tấm lng tha thiết của một người Việt Nam với ngn ngữ qu hương, chị đ lm được một việc phi thường, hơn bất cứ một nh ngn ngữ Việt Nam no nổi tiếng trn đất Mỹ.

* * *

Sau khi ng Mỹ gi qua đời v bịnh ung thư, chị Đo cũng lm ma chay v chn cất ng thật chu đo theo tm tnh của người vợ Việt Nam. D chỉ gắn b với nhau do hon cảnh đưa đẩy, chị Đo vẫn quan niệm rằng " một ngy l tnh, hai ngy l nghĩa" như chị đ được cha mẹ ng b dạy dỗ hồi cn trẻ. Điều đ khiến những người Mỹ trong vng cảm động, họ khng dm coi thường người đn b Việt Nam nhỏ b v qu ma ny, bởi lối hnh xử của chị đ ni ln tư cch một con người c tấm lng chn thật, ăn ở c trước c sau. Nếu đem chị Đo so snh với những người đn b Việt Nam ti giỏi, học cao hiểu rộng khc, chưa chắc những tấm bằng của họ đ c gi trị bằng tm hồn người phụ nữ Việt Nam bnh dị ny. Chị Đo khng hiểu nhiều về những thứ lắt lo của cuộc đời v sch vở, nhưng suốt đời chị chỉ đơn sơ sống theo ci đạo lm người, nhờ thế m qua những sng gi cuộc đời, chị lc no cũng " thn tm an lạc".

Hai đứa con nhỏ lớn ln, học giỏi, đươc học bổng của trường Đại Học tại Boston, chng n đ rời mẹ từ lu. Vợ chồng đứa con gi lớn cũng chn nơi khỉ ho c gy ny, bn với chị bn nh đưa nhau về tiểu bang Massachusetts, nơi c nhiều người Tu của nước n v người Việt của nước chị. Thế l cả nh dời New Hampshire, thị trấn nhỏ với những đồi ni cỏ mượt v thng reo, về ma Đng tuyết phủ trắng xa trn cc đồi thng v những mi nh mốc thếch mu xm nhạt. Hm gia đnh chị Đo dời đi, những gia đnh người Mỹ quen biết ở nh thờ đều tới ăn bữa cơm Việt Nam thật ngon, v vi mn ăn Tu do thằng rể chị nấu nướng. Họ từ biệt nhau với những giọt nước mắt, ở đu cũng vậy m thi, hễ đem tnh cảm chn thnh m đối đi với nhau th cũng sẽ được đền đp lại như vậy. Chị Đo vẫn theo lối Việt Nam, gửi gấm ngi mộ ng chồng Mỹ gi cho bạn b của ng chăm sc, khiến họ lại cng cảm động. Đời chị tuy khng may mắn về đường hn nhn, nhưng chị Đo quả l một con người rất đng khm phục, v mộ của ba mấy nhỏ chn trong nghĩa trang Qun Đội ở qu nh, chị cũng đ gửi tiền về để người nh lo bốc mộ đem về qu, xy mồ mả tử tế đẹp đẽ.

By giờ đứa chu ngoại đầu đ lớn bộn, n đang học trường Middle-School, mẹ n đẻ thm hai đứa em nữa. Chị Đo nay đ lớn tuổi, vẫn ở nh trng chu, vẫn tiếp tục kế hoạch của một b ngoại Việt Nam, dạy cho mấy đứa nhỏ ăn cơm Việt, ni tiếng Việt. Mỗi buổi chiều con lớn đi học về, n vẫn khng qun cho b ngoại bằng những cu tiếng Việt quen thuộc, vẫn đi ăn hủ tu do b ngoại nấu, vẫn ăn m xo Quảng Đng với nước tương theo lối của ba n. Mấy chị em chơi với nhau, ni với nhau bằng tiếng Việt, thậm ch khi ci nhau ồn o vẫn bị b ngoại n rầy r bằng tiếng Việt, y như mấy đứa nhỏ ở Việt Nam. Thằng rể quan niệm thực tế theo lối của người Trung Hoa, thch thương mại, đối với n lũ nhỏ biết được nhiều thứ tiếng cng tốt. Tiếng Anh, tiếng Việt, tiếng Hoa, tiếng g cũng l tiếng, tiếng no cũng chỉ lm cho con người gần gũi nhau m thi, v nhất l để cơ sở lm ăn của n ngy cng pht đạt.

Nguyn Nhung, 2002.