Nhân dịp Đại Hội PTG-ĐTĐ Thế Giới  lần thứ XX sẽ được tổ chức tại lục địa Úc Châu vào tháng Ba năm 2016, chúng tôi xin giới thiệu bài tạp ghi sau đây của tác giả Trịnh Thanh Thủy hiện định cư tại Nam California, Hoa Kỳ .

 

Xứ Úc tḥi ḷi đi dễ khó về

 

Tôi không biết tại sao người Việt ở Úc lại đặt tên cho xứ này là Xứ Tḥi Ḷi. Có lẽ tại xứ này có nhiều cá tḥi ḷi, một loại cá bống trắng, hay sao đó mà ngay hôm đến Úc, ghé thăm nhà bạn tôi, trong bữa cơm đầu tiên, trên bàn ăn, tôi đă thấy có mặt đĩa cá tḥi ḷi tẩm bột chiên. Cái tên Xứ Tḥi Ḷi nghe sao mà t́nh tự dân tộc, đậm đà ruộng lúa, nương dâu, đồng chua, nước mặn vô kể. Úc c̣n có cái tên là Miệt Dưới hay Miệt Vườn, gợi nhớ tới bóng dừa, hoa cau, con đ̣, mái chèo thênh thang sóng nước rập rờn một miền Nam nắng cháy. Nó khiến tôi thấy mến, tự nhủ ḷng, ḿnh phải đi Úc một chuyến. Nhân đứa cháu lấy chồng mời tôi qua dự đám cưới, thế là ḿnh có cớ “qua bên ấy xem thử” cái Xứ Tḥi Ḷi có quê như cái tên không?

Nghe tôi đi chơi Úc, bạn bè ai cũng háo hức. Họ nhắn, nhớ kể chuyện xứ Down Under cho họ nghe. Mấy đứa cháu th́ nhắc, đem về cho tụi nó con Kangaroo hay con Koala. Tôi không hào hứng lắm khi nghĩ tới đường bay dài 23 tiếng đồng hồ từ Mỹ tới Brisbane mà phải ghé tới hai trạm Melbourne và Sydney để lấy thêm khách. Có lẽ nỗi trở ngại về địa dư quá xa xôi mà dân Mỹ ít ai đi du lịch Úc châu chăng? Hơn nữa, thời tiết hai nơi lại trái ngược hẳn nhau, nên mỗi mùa Hè vừa dự định đi Úc tôi bỗng đổi ư v́ sợ qua Úc trúng phải mùa Đông, mà tôi rất ghét đi du lịch trong mùa lạnh.

Cuối cùng tôi cũng được cỡi Kangaroo qua Úc. Nói đùa chứ tôi được ngồi máy bay có h́nh con “gà rù” (Kangaroo) của hăng Qantas mà bay rề rề đến 23 tiếng qua Úc. V́ mua vé trễ nên tôi bị hai chuyến bay chuyển tiếp thành hơi lâu, chứ nếu bay thẳng chỉ phải ngồi 14 tiếng.

Tôi đến Brisbane buổi sáng. Vừa xuống máy bay, tôi đă cảm được làn gió mơn man từ đâu thổi đến báo hiệu một ngày mát trời, không nhiều nắng. Brisbane là một thành phố nổi tiếng với những cánh buồm, biển xanh và cát trắng. Nó cũng là thủ phủ và là thành phố đông nhất bang Queensland của Úc. Queensland quanh năm nắng ấm, lại có Bờ Biển Vàng (Gold Coast) là nơi có vùng san hô Great Barrier Reef. Dăy san hô ngầm lớn nhất thế giới này đă được UNESCO xếp vào hàng di sản thiên nhiên hiếm quư của nhân loại.

Tôi được chở đi thăm thành phố biển nên thơ. Cái khác biệt đầu tiên đập vào mắt tôi là h́nh dáng bên ngoài của người Úc. Họ ăn mặc ít chạy theo thời trang như người Âu châu nhưng nét mặt và lối cư xử tôi thấy mài mại dân Ăng-lê, theo đúng cái câu “lạnh và phớt tỉnh như Ăng-lê” vậy. Nh́n chung người Úc khoẻ mạnh, ít có người mập ph́, tôi để ư (ngay tại Sydney cũng vậy) có nhiều tiệm bán dụng cụ thể thao hay cắm trại ngoài trời. Tôi đoán dân Úc chuộng thể thao và thiên nhiên nên họ trông cân đối hơn người Mỹ. Ngay đến trong công viên gần băi biển Sunshine Coast, chính phủ cũng cho đặt một số dụng cụ tập thể thao với mục đích khuyến khích người dân năng tập thể thao.

Bờ Biển Vàng (Gold Coast) dập d́u du khách. Cũng giống những băi biển du lịch khác, Gold Coast đầy những cửa tiệm bán quà lưu niệm và thức ăn nhanh. Tôi thấy không những ở đây, phi trường và Sydney (c̣n nơi khác ở Úc mà tôi không rơ) có rất nhiều những tiệm bán thức ăn nhanh. Kỹ nghệ fast food của Mỹ xâm chiếm thị trường Úc mạnh mẽ không biết từ hồi nào mà tôi thấy các hiệu ăn nhanh như McDonald, Hungry Jack’s (chi nhánh của Burger King), KFC có mặt ở khắp nơi. Trẻ em xứ này hệt như Mỹ, mê ông Mac ngày đêm. Tính đến nay McDonald (theo cách viết trên bảng hiệu ở Úc – McDonald’s) đă có khoảng 780 tiệm, thuê mướn 85.000 nhân viên trên toàn nước Úc.

Du khách ghé Bờ Biển Vàng ai cũng bị thu hút bởi h́nh ảnh tươi mát rất đẹp của các cô Meter Maids mặc đồng phục bikini đi ṿng quanh khu du lịch. Theo định nghĩa nguyên thủy, Meter Maids là những người cảnh sát đi phạt các chiếc xe đậu quá giờ ở các meter. Nhưng để thu hút du khách, các tay doanh thương quanh khu này, bỏ tiền thuê các cô gái tóc vàng, có h́nh dáng tuyệt mỹ đi diễu hành dọc theo con phố biển. Mấy cô mang các túi đựng bạc cắc đến gần các meter “cứu bồ” du khách bằng cách bỏ thêm bạc cắc vào các meter bị quá hạn giờ. Du khách hay chạy lại chụp h́nh với các cô, nhất là nam giới. Tuyệt chiêu câu khách này của các tay doanh thương chỉ có tại đây.

Ngoài ra, Úc c̣n nổi tiếng với những băi biển nude rất đẹp, những băi biển của người giàu tiền mà nghèo quần áo.

Meter Maids (Nguồn: http://www.goldcoastaustralia.com)

Vài điều lạ ở Brisbane mà ở Mỹ không có, đi đâu tôi cũng thấy tấm bảng để trước nhà “Rainwater tank in use”. Hỏi ra mới biết dân chúng hưởng ứng chương tŕnh khuyến khích dùng nước mưa của chính phủ v́ nạn hạn hán. Ngoài vấn đề khan hiếm nước, tôi nghĩ chắc điện cũng mắc nên dân Úc ít dùng máy để sấy quần áo. Tôi thấy hầu như sân sau của nhà nào cũng có dây phơi và mọi thứ cứ tự nhiên phất phới như cờ lau tập trận. Số người dùng máy sấy có lẽ ít, theo người bạn tiết lộ, chắc chỉ trên dưới 30 % dân số toàn nước Úc. Ở Mỹ hầu như nhà nào cũng dùng máy sấy quần áo.

Một điều nữa, tôi cũng nghiệm ra dân Úc không thích nhận những bích chương quảng cáo thương mại cho lắm nên trên hộp thư của phần lớn các nhà tư nhân đều có ghi “No junk mail please”.

Rời Brisbane, tôi bay qua Sydney thăm bạn bè và thành phố cảng lớn và lâu đời nhất nước Úc. Tôi được bạn dắt đi xem Nhà hát Opera Sydney và Cầu Cảng (Harbour Bridge) vào một ngày mưa gió sụt sùi. Người bạn say sưa nói về kiến trúc rất đẹp và độc đáo của nhà hát h́nh vỏ ṣ này. Có người gọi nó là Nhà hát Con Ṣ, người gọi là Nhà hát Ngao Hóng Gió. Nó không những đẹp v́ h́nh tượng nghệ thuật bên ngoài trông như những cánh buồm căng trong gió hay những cánh ṣ đang chen nhau mở rộng giữa ḷng đại dương mà c̣n là một sân khấu nghệ thuật lớn nổi tiếng của thế giới. Anh bạn tôi đă từng ra vào nhà hát này nhiều lần, không những để thưởng ngoạn mà c̣n tŕnh tấu.

Tôi loanh quanh ở khu nhà hát và hải cảng ẩm ướt, gió lồng lộng thổi khiến tôi gây lạnh. Tôi ghé bên anh thổ dân Úc chụp h́nh với cây kèn độc đáo Didgeridoo của anh. Người Úc rất yêu âm nhạc và nghệ thuật, nên Nhà hát Opera Sydney bận rộn quanh năm. Trong khi thổ dân Úc biết duy tŕ và phát huy âm nhạc cổ truyền của họ với sự sáng tạo và cách làm mới chúng bằng những kỹ thuật tân tiến nên những vở tŕnh diễn của họ ở nhà hát rất gây ấn tượng.

Lưu lại Úc vài ngày tôi mới thấm thía cái khổ của du khách Mỹ phải đương đầu với vật giá Úc. Mức sinh hoạt của hàng hoá, thực phẩm và giá cả ở Úc đắt hơn Mỹ tới hai, ba lần. Tôi hỏi ra mới biết lương tối thiểu ở Úc bây giờ là $14.31, trong khi ở Mỹ có $8.00. Có thế chứ, nhưng đi sâu vào các ngành nghề, mức lương bổng của các kỹ sư, bác sĩ, y tá v.v… ở Úc so với Mỹ th́ tôi thấy không chênh lệch bao nhiêu, đôi khi c̣n thấp hơn Mỹ nữa. Tuy nhiên dân Úc được chính phủ lo toàn bộ về chi phí y tế, lệ phí khám bác sĩ, bệnh viện, chính phủ trả 100%. Hầu hết các loại thuốc đặc trị cần phải sử dụng lâu dài đều được chính phủ trả phụ cho bệnh nhân từ 70% – 90% giá bán qua chương tŕnh PBS (Pharmaceutical Benefits Scheme) do Bộ Y tế ban hành. Toàn dân Úc đều được hưởng quyền lợi này, không cần phải mua bảo hiểm ǵ hết. Một người nếu có bảo hiểm chỉ thêm quyền được chọn bác sĩ và bệnh viện (tư) ḿnh muốn mà thôi. Trong khi dân Mỹ phải mua bảo hiểm y tế với một giá rất cao.

Hơn thế nữa, chính phủ Úc c̣n lồng trong sự đăi ngộ của an sinh xă hội là một chính sách cưỡng bách giáo dục. Tất cả trẻ em tại xứ Kangaroo đều là tài nguyên của nước Úc, cha mẹ chỉ là người nuôi giùm đứa trẻ này cho nước Úc mà thôi. Bất kể cha mẹ giàu hay nghèo, mỗi đứa trẻ sinh ra chính phủ cho ngay bà mẹ một số tiền, gia giảm tùy theo t́nh trạng kinh tế của từng thời điểm, hiện nay là $5000 đô Úc. Ngoài ra cứ hai tuần, Bộ Xă hội sẽ tự động gửi (không cần phải đơn từ xin lănh ǵ hết) vào tài khoản của cha mẹ một số tiền “family allowance” mà người Việt ở Úc hay gọi là “tiền sữa”, cho đến khi đứa bé được 18 tuổi. Tất cả học phí cho các nhà trẻ mẫu giáo, tiểu học, trung học, chính phủ trả 100%, cha mẹ chỉ phụ thêm tiền sách vở, dụng cụ học đường v.v… Nhưng đứa trẻ cũng “bị” cưỡng bách phải chích ngừa đầy đủ theo lịch, và đến trường học đủ buổi. Bộ Xă hội liên kết với trường học, nơi gửi các báo cáo về đứa trẻ. Nếu cha mẹ không đem con chích ngừa đúng lịch, không cho con đi học, là trọn bộ “tiền sữa” sẽ bị cắt ngay, chừng nào đi học lại đàng hoàng mới phát lại. Có nhiều bà mẹ Việt Nam, Tết dẫn mấy đứa nhỏ về Việt Nam chơi, ham vui qua trễ, mấy đứa nhỏ bỏ học có khi cả tháng, Bộ Xă hội tự động cắt tiền sữa khi mấy đứa nhỏ đang ở ngoài nước Úc. Nếu nặng nề hơn, như chính phủ cảm thấy đứa trẻ bị bạc đăi về tinh thần (học hành không ổn định) hay thể xác (bị cha mẹ hay bất cứ ai đánh), th́ nó sẽ bị “tịch thu”, cha mẹ không được quyền nuôi nó nữa, nhà nước sẽ giao cho nơi khác nuôi để nó được ăn học đàng hoàng hơn… Điều này làm cho nước Úc ngày nay có tỷ lệ zero phần trăm trẻ em mù chữ.

Lên bậc đại học, chính phủ lại giúp đỡ sinh viên học lên cao bằng những tài trợ tài chánh (trả một phần lớn học phí đại học) hoặc cho vay. Việc này không những nâng cao dân trí mà c̣n là một đầu tư to lớn vào chất xám quốc gia, mang lại một tương lai giàu mạnh cho đất nước. Đất rộng, người thưa, tài nguyên phong phú, Úc c̣n có nhiều ngân quỹ tài trợ cho những chương tŕnh bảo tồn văn hoá nghệ thuật mà nhiều nước tiên tiến đang cố gắng làm, nhưng v́ thiếu tiền không đeo đuổi nổi.

Ngoài ra, nước Úc c̣n là nơi rất chú trọng về cơ hội b́nh đẳng cho mọi người. Người thất nghiệp hay lợi tức thấp có việc phải đáo tụng đ́nh, chính phủ trợ cấp 100% chi phí luật sư qua chương tŕnh hỗ trợ luật pháp của Bộ Xă hội. Điều này giúp cho người nghèo không dễ bị người giàu… ăn hiếp bằng kiện tụng.

Bàn tay khéo léo đỡ đầu của chính phủ Úc cũng không quên đến dân tị nạn Việt Nam. Thảo nào ở Sydney, đi đâu tôi cũng nghe tiếng Việt líu lo, đúng là “đất lành chim đậu”. Tôi được dắt đi thăm ba khu chợ Việt Nam ở Sydney. Tôi thích cấu trúc hợp quần của phố Việt ở đây. Nó tập trung các cửa tiệm vào vài con đường chính hơn là rải ra như lối phát triển dân cư của người ḿnh ở khu Little Sài G̣n ở Cali, Hoa Kỳ. Đi dọc theo một con đường chúng ta có thể vào tất cả các hàng ăn, tiệm tạp hoá, nhà thuốc tây hay nhà băng, chợ búa mà không phải lái xe v́ chúng nằm san sát cạnh nhau.

Tôi phát hiện ra một điều rất logic là điạ dư càng gần Việt Nam, khu phố Việt ḿnh càng đượm nét quê hương hơn. Tôi thấy có những cửa hiệu thịt tươi, cửa hàng trái cây lộ thiên (bên Mỹ ít có) và những tiệm cà phê với nhiều khách hàng ngồi giải khát ngoài trời ngắm người qua lại trông thật nhàn du. Nhất là tiếng mời chào inh ỏi khi tôi bước vào chợ, gợi tôi nhớ chợ Bến Thành. “Chế ơi, mua giùm kư hồng, kư nho đi chế”. Tôi hơi ngạc nhiên khi bị gọi là “chế”. Tôi chợt nhận ra rằng phần lớn những người buôn bán ở đây là người Việt gốc Hoa nên họ gọi tôi là “chế”, nghĩa là “chị” hay “cô”. Nh́n những trái na (măng cầu dai) đẹp và to như trái bưởi, tôi mê quá. Trái cây ở Úc loại nào cũng to hơn ở Mỹ, những con cua cũng lớn gấp ba, gấp bốn, giống cua Canada ở Mỹ. Ngay đến những cái nấm nút (button musrooms) cũng to lớn dị thường làm tôi trố mắt. Hiệu vải th́ rất nhiều, trong khi ở Mỹ không c̣n ai tự may để mặc nữa, nên có rất ít tiệm vải. Bạn tôi cho biết, phụ nữ Việt ở Úc hầu như đều tự may quần áo để mặc. Người Việt ở Úc ít bon chen, se sua chạy theo vật chất mà sống thoải mái, an nhàn hơn người Việt ở Bolsa, Hoa Kỳ.

Có một chuyện khá đặc biệt liên quan đến người Việt tỵ nạn mà dường như chỉ có ở Úc mà thôi. Đó là các cựu quân nhân Việt Nam Cộng ḥa của miền Nam Việt Nam trước 75 đều được chính phủ và người dân Úc công nhận y như cựu quân nhân của Úc. Họ được tất cả các quyền lợi đăi ngộ của chính phủ và dân chúng dành cho cựu quân nhân Úc. Từ trợ cấp bằng tiền mặt (lương cựu quân nhân) đến các ưu đăi của xă hội như miễn phí, giảm giá với hầu hết các dịch vụ liên quan đến đời sống như tàu xe, điện, nước. Nói chung là hầu hết các loại hóa đơn, những thứ đè nặng trên vai con người ở những nước tiên tiến, các cựu quân nhân Việt Nam Cộng ḥa đều được miễn giảm hoặc chiết giảm, y như chính các cựu quân nhân Úc.

Việc đó được chấp nhận từ người dân đóng thuế của Úc dành những đăi ngộ xă hội (bằng tiền thuế của họ) cho cựu quân nhân Việt Nam trước 75, tôi thiết nghĩ là một vinh dự và vinh danh cho tập thể cựu quân nhân Việt Nam Cộng ḥa tại Úc. Điều này nói lên tấm ḷng của chính phủ và nhân dân Úc đến hôm nay vẫn nh́n nhận công trạng của những quân nhân đứng ở chiến tuyến phía Nam cùng với cha anh của họ trong thời điểm của cuộc chiến Việt Nam năm xưa. Những cựu quân nhân Việt Nam Cộng ḥa này cũng xứng đáng được hưởng những ǵ mà người Úc đang đăi ngộ cha anh của họ.

Tất cả những điều tôi biết được về Úc đều do bạn bè kể lại.

Hơn một tuần ở Xứ Tḥi Ḷi, tôi ḥa nhập vào ḍng chảy hài hoà và êm dịu của đời sống dân Úc. Tôi thấy ḷng ḿnh cũng trầm xuống, ít bon chen và ồn ào hơn. Duy có t́nh bạn bè th́ càng lúc càng đậm đà, so với sự giao t́nh chỉ bằng email qua lại xưa nay. Khi lên phi trường Sydney về Mỹ, tôi tự nhủ, trời c̣n thương dân tị nạn Việt Nam ḿnh quá đi. Từ thuở tạo thiên lập địa, ông trời nặn ra năm châu, c̣n nhớ nặn ra cái châu Úc đất rộng, người thưa này nằm gần Việt Nam, để khi hữu sự dân ḿnh có chỗ chạy qua lánh nạn. Đă vậy c̣n được dân Úc đăi ngộ ân cần, đối xử tử tế, không phân chủ khách, ai cũng sống nhàn nhă, thong dong như người trong nhà. Điều này khiến du khách Mỹ như tôi khi rời Úc, ḷng vẫn ngậm ngùi với câu “Xứ Úc Tḥi Ḷi đi dễ khó về”.

Trịnh Thanh Thủy