NHỚ

MA C

LN ỒNG

 

 

bi của

L CẦN THƠ

(Houston, Texas, Hoa Kỳ)

 

By giờ ngồi nhắc lại chuyện xa xưa m lng ti chợt nghe bồi hồi xc động. C lẽ do hnh ảnh qu nh tuổi ấu thơ đ dồn nn hằng bao năm trước, nay bng ln theo hoi cảm yu thương?

Ngy đ qu ti lm ruộng mỗi năm một vụ: Thng Năm m lịch gieo mạ, thng Bảy cấy gim, thng Chn cấy liền, v... thng Chạp, thng Ging gặt la. Từ thng Ging đến thng Năm, đất đồng bỏ trống, ai chịu kh th ln vồng trồng thm khoai lang một vi cng, hoặc tỉa đậu, trồng bắp ở khu đất biền. Khoảng thời gian nầy đồng kh, cỏ chy, đất nứt nẻ chờ đợi cơn mưa xuống. Cỏ bắt đầu mọc khi c vi trận mưa đầu ma. Khắp cnh đồng qu ti c hiện tượng đốt đồng. Người ta trải rơm mỏng trn mặt ruộng, phủ ln lớp cỏ năng, cỏ chỉ ho kh do ci nắng hun trời v đất nứt nẻ..., họ thay nhau đốt để sạch cỏ v sau nầy mưa xuống vị mặn của tro sẽ khử đi độ chua phn, khiến đất thm mầu mỡ.

Hnh ảnh khắp cnh đồng từng đụn khi bốc ln, lan toả một mu trắng đục, xng ln mi hăng hăng của rơm cỏ chy... ho lẫn trong ln gi quyện khắp cnh đồng, đ khiến ti xc cảm viết mấy dng lục bt kỷ niệm khi chợt nhớ về qu hương ngy cũ:

 

KHI ỒNG

 

Thng nầy chiều toả khi đồng

Tri xa lng đng bn dng tuổi thơ

Ti về thương cht mộng mơ

Bỏ qun từ lc hững hờ chiến tranh.

 

Thng nầy trời thiếu mu xanh

Khng gian nhn nhạt bung mnh tơ sương

Mi rơm chy - mi khi đồng

Cho ti ci nhớ thoảng trong kiếp đời.

 

Thng nầy đất ruộng nghỉ ngơi

Thuở xưa ti thch đa chơi thả diều

By giờ tất cả hương yu

Vụt ngang tiềm thức giữa chiều qu hương.

 

Thng nầy chợt chớ chợt thương

Miền thơ ấu cũ m sương khi đồng

Nắng chiều toả sắc cầu vồng

Ti men lối cũ m lng bng khung...

 

Lng bng khung cứ lng đng theo ti, nhắc ti nhớ mi kỷ niệm lng qu d by giờ mnh đ cch xa mun trng vạn dặm.

ất qu ti nhờ ph sa Sng Hậu nn mu mỡ, xốp tơi. Những năm năm mươi, su mươi của thế kỷ nầy qu ti rất t người sử dụng my cy, chỉ dng sức tru, nhưng phần đng trục thả rồi cấy, vậy m la trng, nh no cũng c la v đầy bồ. Ti cũng khng nghe ni tới thuốc trừ su hay phn bn ho học. Những năm đ b con lm ruộng theo kinh nghiệm dn gian cổ truyền chớ chưa biết p dụng khoa học kỹ thuật như ngy nay. V c lẽ nhờ vậy m đất đai mầu mỡ tự nhin chớ khng bị "chai", bị "xuống cấp" do cc chất phn bn ho học gy nn!

Bi viết nầy lại đề cập một việc khc, l "bắt c ln đồng. Bạn tưởng tượng vo những năm đ, c tm ở miệt Trường Long qu ti rất nhiều. Những thng đồng cạn nước sắp kh th c theo con nước ra sng rạch hoặc mương đa để sống, bởi c sống nhờ nước. Khi c mưa, đặc biệt l những cơn mưa ro, những trận mưa rất to xối xả xuống đồng ruộng, phần thấm vo đất lm bung vỡ từng sớ, lấp kn những vết nứt nẻ ko di suốt ma kh để c thể cn tch tụ lại mặt đất trũng một số nước ở những cơn mưa sau; phần cn lại tri tắp xuống cc ao mương rồi đổ ra sng rạch. Chnh những vị tr đổ ra nầy l tụ điểm cho cc gia đnh họ c ln đồng.

Cứ sau mỗi trận mưa to, bọn chng ti quảy giỏ hăm hở chạy ra đồng, men theo cc nơi c dng nước đổ... để bắt c. ủ loại, đủ cỡ, đặc biệt c r, c sặc, c lc, c tr... theo ngược dng nước đổ, lch ln cạn "lch tch, rọt rẹt". Con no bụng cũng no căng bởi chm trứng đến hồi gần sanh nở. C lch ln đồng để tm chỗ đẻ. Lứa c nầy sẽ lớn ln vo ma nước nổi của thng Bảy, thng Tm, lc b con "đng ken cấy la. Chng ti mặc sức bắt những ch c chẳng may lọt vo đi mắt trẻ thơ của mnh. Lc đ chng ti nghĩ rằng bắt được nhiều c l giỏi, l c tay st c, chớ đu hiểu bắt c vo thời điểm nầy l tự hủy diệt đi sản lượng lớn của đn c ma sau! Ni g th ni, việc bắt c ln đồng của chng ti cũng khng gy ảnh hưởng g cho sự sinh sản của nhiều loại c, bởi bọn trẻ chng ti ở xm ấp lưa thưa khng thể tm gọn hết được số c tm lối ln đồng để đẻ. V, thực tế những năm đ, lũ c vẫn sinh si nảy nở, lin tục cung cấp cho người dn khắp vng qu ti lượng c ăn đủ đầy suốt những năm gắn b với qu hương mnh, m cn dư giả để lm mắm, xẻ kh...

Nhắc tới việc sản lượng c bị hủy diệt, ti cn nhớ thời đ chnh quyền đ ra lịnh cấm cư dn dng "đ đuổi bắt c rng rng (l loại c lc mới vừa nở), nếu bị bắt gặp sẽ bị phạt thậm ch ngoi chợ Phong iền ai ngồi bn c rng rng cũng bị phạt v thau c nầy bị đem đổ xuống sng! Nghĩ rằng việc cấm đ cũng l điều hợp l, cũng như tại Hoa Kỳ, những ai đi cu c đều phải thng hiểu luật khi cu được c, cỡ no mới bắt, cỡ no phải thả lại sng biển... Lỡ cu được c, bắt được cua c trứng cũng phải thả, nếu bắt m bị cảnh st xt gặp, sẽ phải bị phạt rất nặng!

Khi c ln đồng tm chỗ đẻ một thời gian l nng dn bắt đầu pht cỏ trn cc đường lươn để cấy gim. La gim bn rễ v bắt đầu nhảy rẻ mập ra... người ta c thể lội qua những đm la non đ để giăng cu hay soi bắt c. Về giăng cu ti sẽ kể trong một bi sau. - đy xin kể vắn tắt về việc soi c... m ti l người trong cuộc đ chứng kiến một lần trong đời khng sao l giải được!

Số l lần đ, sau một cơn mưa lớn buổi chiều, khoảng chạng vạng th dứt hột. Chng ti ba đứa rủ nhau đi soi c. Mỗi đứa một ci lồng đn bnh (thời đ chng ti chưa c dịp xi đn đốt bằng kh đ), pha tay cầm đn c đeo thm một ci nm để chụp bắt c lc, một con dao yếm (người lớn thường dng dao du) mi bn, bn thắt lưng hng quảy một ci giỏ tre băng ra đồng. Chia mỗi đứa một đường lươn, ti soi đường lươn trong biền (gip bờ vườn), Su Gi đường lươn kế v Bảy C đường lươn giữa ruộng. Cc đường lươn chạy song song nhau v chỉ cch nhau khoảng trn dưới trăm mt.

Soi c phải bước từng bước rất chậm, nhẹ để đừng gy tiếng động. Ban đm c thường trườn ln m nước cạn để ngủ, chng ti cứ bước từng bước soi đn pha trước mặt, gặp bất cứ c no l giơ dao chặt ngay cổ rồi bung dao m c bỏ v giỏ. Gặp c lc th chụp nm rồi th tay v bắt sống. Nếu thấy lươn, lật ngược sng dao lại chặt mạnh xuống, lươn bị gy xương sống khng thể chạy được, mới bắt n cho vo giỏ. m đ, một đm sau cơn mưa nhưng bầu trời vẫn m u khc thường, ti đ "trng mối to" khi gặp nhiều c tr vng, c lc con (chặt dao chớ khng dng nm) v nhất l... dng sng dao chặt rất nhiều lươn vng hườm! Khng đầy một tiếng đồng hồ, ci giỏ đeo bn hng của ti nặng chịch, ti mừng thầm nhưng do ham thch, ti cứ bước theo cặp m đường lươn, cng đi cng gặp lươn m khng cn gặp c nữa... Khi gặp g đất cao trước mặt ngồi xuống nghỉ chn. Mở giỏ để trước mặt dưới nh đn dầu, ti "t hoả tm tinh", một giỏ đầy đất st! Ti hoa mắt vụt đứng ln quăng cả giỏ c, ci nm, tay cầm dao, tay cầm đn.... vừa chạy ra hướng c đn của Su Gi v Bảy C, vừa ku chng n với giọng thất thanh... Nghe tiếng ti ku, cả hai đứa cũng chạy lại pha ti tiếp cứu. Gặp lại nhau, ti mừng qu, nước mắt tự nhin tun ra. Ti kể trong hụt hẫng những điều xảy ra, cả hai đứa bạn ni giọng run run: Thi tụi mnh về đi. N bị ma nht!

Bạn đọc qu mến. Ma th từ nhỏ đến lớn ti chỉ nghe ni nhưng chưa tận mắt gặp. Chuyện đi soi c m được một giỏ đất st (sng ra đi tm lại ci giỏ mới thấy nằm lăn lc trn g mả lạn của đất nh ng Chn Chu! Trong giỏ chỉ lo to mấy con c sặt, c r, cn rất nhiều c tr vng v lươn m ti đ soi được đm qua th... đ l những cục đất st nho nhoẹt) l chuyện c thật, đ xảy ra trong đời ti, chỉ duy nhất một lần, v sau lần đ, mấy đứa bạn rủ đi soi, ti đều lắc đầu từ chối.

Giờ đy đ ba bốn mươi năm rồi, sinh hoạt nng thn đ đổi khc. ồng ruộng qu ti mỗi năm lm hai, ba vụ. ất được khoanh vng, chia thửa manh mn, mỗi người lm một thời vụ khc nhau, trn đồng lc no cũng c la chn, mới ngậm đng, mới cấy, mới gieo mạ... hay mới lm đất. C tm ngy cng hiếm đi, c lẽ bị ảnh hưởng đến ho chất xuất pht từ phn bn, thuốc trừ su... v do thm canh, tăng vụ, khiến mi trường sinh nở của cc loại c khng được bnh thường. Do đ hnh ảnh bắt c ln đồng chắc khng cn nữa đối với thế hệ trẻ hm nay. Cn nhớ ma mưa năm 1992 trước khi rời khỏi Việt Nam, ti c dịp trở lại Trường Long viếng mộ ng b v chia biệt b con. Ngồi nhn những về lục bnh tri theo dng nước, nhn những giọt mưa theo mi l nhỏ xuống mặt đất trơn lầy, ti chợt nhớ đến Su Gi", Bảy "C", Năm C Lăm, Tư Thẹo,..., những đứa bạn cng lứa tuổi với ti, đ c chung kỷ niệm quảy giỏ đi bắt c ln đồng, do cuộc chiến tranh nghiệt ng vừa qua, đ vĩnh viễn nằm yn giữa lng đất mẹ. Ti chợt thấy lng man mc buồn.

 

 

L CẦN THƠ

(Trch trong QU HƯƠNG XA MI NGT NGN,

tc giả tự xuất bản tại Hoa Kỳ lần thứ I năm 2000)